به گزارش ایرنا، جنوب سیستان و بلوچستان طی سالهای اخیر به دلیل شرایط اقلیمی خاص، به یکی از مراکز مهم تولید محصولات گرمسیری بهویژه موز، انبه و پاپایا در کشور تبدیل شده است.
توسعه باغات موز در شهرستانهای دشتیاری، زرآباد، چابهار و کنارک علاوه بر ایجاد اشتغال، سهم قابل توجهی در تأمین نیاز بازار داخلی داشته و زمینه سرمایهگذاری بخش خصوصی را فراهم کرده است.
با این حال، آنچه امروز بیش از هر موضوع دیگری نگاه کارشناسان را به خود جلب کرده، تغییر الگوی اقلیم و افزایش فراوانی رخدادهای حدی جوی در این منطقه است.
دادههای بلندمدت هواشناسی نشان میدهد باهوکلات در سه دهه گذشته تنها با گرمای شدید دستوپنجه نرم نکرده، بلکه افت ناگهانی دما و یخبندان نیز بارها باغداران را غافلگیر کرده است. ثبت دماهای بالای ۵۰ درجه در تابستان و دماهای نزدیک صفر درجه در زمستان، تصویری از اقلیمی متغیر و پرریسک ارائه میدهد؛ اقلیمی که برنامهریزی سنتی برای کشاورزی دیگر پاسخگوی آن نیست.
در شرایطی که تغییر اقلیم به یکی از مهمترین چالشهای جهان تبدیل شده، جنوب شرق ایران نیز از آثار آن بینصیب نمانده است. افزایش دمای هوا، طولانی شدن دورههای گرما، کاهش منابع آب و نوسانات شدید حرارتی، آینده تولید محصولات حساس گرمسیری را تحت تأثیر قرار داده است.
این دادهها تنها اعداد و ارقام هواشناسی نیستند، بلکه روایتگر تغییراتی هستند که مستقیماً بر اقتصاد روستاها، امنیت غذایی، اشتغال و سرمایهگذاری اثر میگذارند.
از سوی دیگر، توسعه کشت محصولاتی مانند موز که نیاز آبی قابل توجهی دارند، در منطقهای با محدودیت منابع آب شیرین، ضرورت برنامهریزی دقیقتر و تصمیمگیری مبتنی بر دانش را دوچندان کرده است.
کارشناسان بر این باورند که آینده کشاورزی جنوب استان نه در گسترش بیرویه سطح زیرکشت، بلکه در افزایش بهرهوری آب، توسعه فناوریهای نوین آبیاری، استفاده از ارقام مقاوم و سازگاری با تغییرات اقلیمی نهفته است.
در چنین شرایطی، تحلیل دادههای اقلیمی میتواند چراغ راه تصمیمگیران باشد تا توسعه کشاورزی بر پایه ظرفیتهای واقعی سرزمین و حفظ منابع طبیعی دنبال شود.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا روند کنونی توسعه باغات گرمسیری با واقعیتهای اقلیمی منطقه همخوانی دارد یا زمان آن فرا رسیده است که سیاستهای کشاورزی با نگاه آیندهنگر و مبتنی بر شواهد علمی بازنگری شود؟
باهوکلات یکی از کانونهای رخدادهای حدی دمایی در کشور است
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به تحلیل دادههای بیش از ۳۰ ساله اقلیمی در بخش باهوکلات اظهار کرد: این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی خاص، یکی از کانونهای ثبت رخدادهای حدی دمایی در جنوب شرق کشور محسوب میشود و همزمان با گرمای شدید و افتهای محسوس دما مواجه است.
محسن حیدری افزود: بر اساس دادههای بلندمدت، به طور میانگین سالانه حدود ۱۶ روز دمای ۴۵ درجه سانتیگراد و حدود یک روز دمای ۵۰ درجه و بالاتر در این منطقه ثبت میشود و وقوع دمای ۵۳ درجه سانتیگراد در 2 روز متوالی سال ۱۳۹۶ از رخدادهای کمسابقه اقلیمی در باهوکلات به شمار میرود.
وی ادامه داد: این دادهها برای تحلیل ریسک مخاطرات طبیعی و برنامهریزی در بخش کشاورزی اهمیت ویژهای دارد، زیرا تکرار چنین رخدادهایی میتواند خسارتهای قابل توجهی به محصولات و سرمایهگذاریهای انجامشده وارد کند.
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان با بیان اینکه مخاطرات اقلیمی منطقه تنها به گرمای شدید محدود نمیشود، تصریح کرد: ثبت دمای صفر درجه در سال ۱۳۸۴ و تکرار دماهای یک تا 2 درجه بالای صفر در سال ۱۳۹۰ موجب خسارت یخزدگی در محصولات حساس گرمسیری شد.
وی خاطرنشان کرد: بر اساس آمارهای بلندمدت، سالانه به طور متوسط حدود ۷۳ روز حداقل دمای هوا در باهوکلات به کمتر از ۱۵ درجه سانتیگراد میرسد و این وضعیت برای محصولی مانند موز به معنای توقف رشد، کاهش عملکرد و افت کیفیت اقتصادی محصول است.
حیدری هشدار داد: تداوم روند افزایش رخدادهای حدی ناشی از تغییر اقلیم میتواند علاوه بر خسارت مستقیم به بخش کشاورزی، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی از جمله کاهش درآمد خانوارهای روستایی، افزایش هزینههای تولید، کاهش امنیت سرمایهگذاری و تشدید مهاجرت از روستاها را در پی داشته باشد.
وی تأکید کرد: ضروری است برنامههای توسعه کشاورزی با محوریت سازگاری با تغییر اقلیم، مدیریت بهینه منابع آب، اصلاح الگوی کشت و ارتقای تابآوری بخش کشاورزی تدوین و اجرا شود؛ چرا که تجربه سالهای گذشته نشان داده است هر رخداد حدی میتواند در مدت کوتاهی خسارتهای گستردهای بر اقتصاد محلی وارد کند.
کشاورزی گرمسیری بدون سازگاری با اقلیم پایدار نخواهد ماند
منطقهای که ظرفیت بالایی در تولید محصولات گرمسیری دارد، برای حفظ این مزیت ناگزیر است سیاستهای توسعه کشاورزی را با واقعیتهای اقلیمی و محدودیت منابع آب هماهنگ کند.
در چنین شرایطی، وابستگی صرف به الگوهای سنتی کشت دیگر پاسخگوی شرایط جدید اقلیمی نیست و نیاز به رویکردهای علمی و مبتنی بر داده بیش از گذشته احساس میشود.
از منظر علمی، تابآوری کشاورزی زمانی افزایش مییابد که مدیریت منابع آب بهینه، استفاده از سامانههای نوین آبیاری و انتخاب ارقام مقاوم در دستور کار قرار گیرد. همچنین اصلاح الگوی کشت متناسب با ظرفیت اکولوژیک منطقه میتواند نقش مهمی در کاهش خسارات ناشی از تغییر اقلیم داشته باشد.
تداوم توسعه بدون توجه به این واقعیتها میتواند موجب افزایش هزینه تولید، کاهش بهرهوری و ناپایداری اقتصادی در بخش کشاورزی شود.
در نتیجه، آینده کشاورزی گرمسیری در جنوب کشور بیش از آنکه به گسترش سطح زیرکشت وابسته باشد، به میزان سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت علمی منابع طبیعی گره خورده است.
به گزارش ایرنا، شهرستان دشتیاری با بیشاز ۱۱۰ هزار نفر جمعیت و ۲۶ هزار خانوار، در پهنهای ۶ هزار کیلومتر مربعی قرار دارد.
نگور، مرکز بخش دشتیاری در ۶۰ کیلومتری شهر چابهار و از شهرهای مرزی نزدیک کشور پاکستان است و تا زاهدان، مرکز سیستان و بلوچستان، ۷۱۰ کیلومتر فاصله دارد.