به گزارش خبرنگار ایرنا، باغ سلیمانیه که در شرق اراضی دولاب قرار داشت از جمله داراییهای امیرمصطفی امیرسلیمانی فرزند عزیزالملک بود. این باغ سالها در اختیار خاندان سلیمانی بود تا در سال ۱۳۰۵ میرزا حسنخان وثوقالدوله، سیاستمدار و ادیب نامدار قاجار باغ و بخشهایی دیگری از اراضی دولاب را خرید. و در بخش شمالی آن عمارتی دو طبقه به نام اندرونی بنا کرد، جایی برای پذیرایی از درباریان و بزرگان عصر قاجار.
در این باغ هنوز درختان کهنسال نفَس میکشند؛ کاجهای بلند، انارهای سرخ و درختهایی که گواهی میدهند بر روزگاری پرشکوه. روزگاری در این باغ بسیاری از اهالی قدیمی، خاطرات خود را در سایهسار درختانش جا گذاشتهاند. امروز اما از آن باغ بزرگ تنها بخشی باقی مانده است؛ جایی که اکنون به شکل بوستان سهند بازسازی شده است.
اما این باغ تنها خاک و درخت نیست؛ حکایتی است از مردی که روزگاری در دل سیاست ایران زیست. میرزا حسنخان، ملقب به وثوقالدوله که در سال ۱۲۵۴ زاده شد. او از نوجوانی به علم و ادب علاقه داشت، زبان فرانسه آموخت و خیلی زود به دربار راه یافت.
در جوانی لقب وثوقالدوله را از ناصرالدین شاه گرفت و تا سالها در زمره رجال برجسته ماند. پس از سالها حضور در سیاست، از نخستوزیری کنار گذاشته شد و مدتی در اروپا اقامت کرد. سرانجام در ۸۰ سالگی در تهران چشم از جهان فروبست. امروزه تنها میراثی که از او باقی مانده، همین عمارت است؛ یادگاری از روزگاری که هنر، طبیعت و قدرت در کنار هم معنا مییافتند.
آسیب به ۱۴۹ اثر میراثی در ۲۰ استان
در حملات دشمن در جنگ رمضان ۱۴۹ اثر میراثی در ۲۰ استان کشور دستخوش آسیب شد؛ ۵ اثر جهانی، ۵۴ موزه، هفت بافت تاریخی شهری. خسارتی که تنها در برآورد اولیه، به بیش از هفت همت میرسد. خانه وثوق الدوله هم یکی از بناهای تاریخی است که از آسیب زمان در امان نماند و موج انفجار بخشی از آن را ویران کرد.
طبق کنوانسیونهای جهانی از جمله لاهه ۱۹۵۴ و ۱۹۷۲ هرگونه تخریب میراث فرهنگی در زمان جنگ، جرم و جنایتی علیه فرهنگ و انسانیت است. عمارت وثوقالدوله هنوز ایستاده است، گرچه زخمی از تاریخ دارد اما هر آجرش، داستانی از هویت تهرانِ کهن را بازگو میکند. داستانی که اگر گوش بسپاری، هنوز میشود صدای گذشته را از لابهلای شاخههای انار شنید.
عمارت وثوقالدوله؛ زخمی از انفجار، خسته از مرمتهای غیراصولی
دبیر کمیته مردم نهاد پیگیری حفاظت از خانههای تاریخی تهران گفت: باغ و عمارت وثوقالدوله، که در میان مردم محلی به خاطر درختان انار به «باغ اناری» شهرت دارد، علاوه بر زخم جنگ با مرمتهای غیراصولی مواجه شده است.
سجاد عسکری افزود: این مجموعه تاریخی که در گذشته بخشی از روستای اصفهانک در محله دولاب بوده، داستانهای بسیاری را در خود جای داده است. این باغ ابتدا به نام عزتالملک و سپس سلیمانی نامگذاری شد. بعدها، میرزا حسن خان وثوقالدوله، سیاستمدار نامدار دوره قاجار و نخستوزیر وقت، این مجموعه چند صد هکتاری را خریداری کرد و عمارت اشرافی کنونی را بنا نهاد. عمارتی که روزگاری با گچبریها، آینهکاریها و تزئینات خیرهکننده، جلوهگر شکوه تهران قدیم بود و تا پایان عمر وثوقالدوله، محل سکونت او باقی ماند.
زخمهای جنگ و نگرانی از مرمت
دبیر کمیته مردم نهاد پیگیری حفاظت از خانههای تاریخی تهران اظهار داشت: پس از انقلاب، این بنا مصادره شد و در سال ۱۳۹۹ به تملک شهرداری تهران درآمد و به بوستان سهند تبدیل شد. از آن زمان، عملیات مرمت عمارت آغاز شد و روند مرمت تا امروز ادامه دارد که با چالشهای جدی روبرو شده است.
عسگری تأکید کرد: مرمت باید با هدف حفظ هویت و روح تاریخی بنا انجام شود، نه صرفاً نوسازی. استفاده از سنگ مرمر در نمای بنا، که به درستی نصب نشده و باعث ریزش سنگها شده، و همچنین سقفهای کاذب طبقه بالا که فرو ریختهاند، نمونههایی از مرمتهای غیراصولی هستند که حس و حال قدیمی بنا را از بین بردهاند.
وی با توجه به آسیبهای وارده به بنا در جنگ رمضان، توضیح داد: موج انفجار باعث آسیب به درها، پنجرهها، ترک برداشتن سازه و وارد شدن خسارات جدی به بنا شده است. اما نگرانی اصلی، نه آسیبهای تاریخی، بلکه کیفیت مرمتهای انجام شده است.
عسگری تصریح کرد: نبود نظارت کافی از سوی میراث فرهنگی بر روند مرمت، باعث مرمت غیراصولی و طولانی شدن آن طی پنج سال اخیر شده است. هر آنچه بر اثر موج انفجار تخریب شده به دلیل بازسازی های غیراصولی است وگرنه اصالت بنا حفظ شده است.
لزوم بازگشت هویت تاریخی
دبیر کمیته مردم نهاد پیگیری حفاظت از خانههای تاریخی تهران، خواستار نظارت جدیتر میراث فرهنگی بر روند مرمت این عمارت تاریخی است تا «باغ اناری» دوباره بتواند هویت و روح گذشته خود را به بازدیدکنندگان بازگرداند و به جای نوسازی، شاهد مرمتی واقعی و اصولی باشیم.
تصویربردار: مسعود خلیل آبادی
تدوینگر: نیما نادری