گروه جامعه ایرنا- مطابق آخرین آمار شورای ملی سالمندان، ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار سالمند در کشور وجود دارد که یکی از بزرگترین مشکلات آنها تنهایی است؛ چنانکه سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور اخیرا اعلام کرده است که بر پایه بررسی‌های انجام شده، بزرگترین و مهمترین مشکل سالمندان، احساس تنهایی است که نیازمند داشتن تعاملات گرم هستند اما این احساس تنهایی و جدا افتادگی، ارتباط مستقیمی با افسردگی، ناراحتی و حتی بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا دارد؛ این در حالی است که سفر کردن و برقراری ارتباط با افراد دیگر باعث کاهش حس تنهایی شده و سلامت ذهنی و جسمی سالمندان را بهبود می‌بخشد.
حال در شرایطی که معیشت، فشارهای اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به طور همزمان بر روند زندگی روزمره تاثیر گذاشته است، گردشگری سالمندان در هیاهوی گرفتاری‌های روزانه کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؛ این درحالی است که جمعیت سالمند کشور روز به روز در حال افزایش است و پیش‌بینی می‌شود جمعیت بالای ۶۰ سال کشور در سال ۱۴۱۵ به ۱۶.۵ درصد و در سال ۱۴۳۰ به بیش از ۳۱ درصد افزایش می‌یابد و جمعیت سالمند ایران بیش از میانگین جهانی خواهد شد؛ با این وجود زیرساخت‌ها و خدمات مناسب برای این گروه سنی هنوز به طور کامل فراهم نشده است.
گردشگری سالمندان را می‌توان از حلقه‌های مفقوده نظام گردشگری کشور دانست اما سال گذشته، شورای ملی سالمندان ۱۸ برنامه راهبردی برای بهبود وضعیت سالمندان تصویب کرد که یکی از آنها گردشگری سالمندان بود و قرار است این مصوبات به همه دستگاه‌های مرتبط ابلاغ و اجرا شود تا هماهنگی لازم در سطح ملی و استانی فراهم آید همچنین شاخص‌های شهر دوستدار سالمند بر اساس استانداردهای بین‌المللی هشت مولفه است که در ایران به صورت ملی، شاخص «گردشگریِ سالمند» نیز به آن افزوده شده است.

اهمیت گردشگری سالمندان در چیست؟
گردشگری سالمندان به معنای سفر و تفریح برای افراد بالای ۶۰ سال است. اهمیت این نوع گردشگری را می‌توان از زوایای مختلفی مانند سلامت جسمی و روحی، ارتباطات اجتماعی، تجربه‌های جدید و تقویت اقتصاد محلی بررسی کرد.

رئیس دبیرخانه گردشگری سالمندان کشور درباره اهمیت گردشگری سالمندان به خبرنگار ایرنا گفت: گردشگری سالمندان به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سالمندی فعال و کیفیت زندگی در سالمندی شناخته می‌شود و نقش مؤثری در ارتقای سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی آنان دارد.
طاهره سکوت افزود: در رویکردهای نوین سالمندی، گردشگری تنها یک فعالیت تفریحی محسوب نمی‌شود بلکه ابزاری توانمندساز برای افزایش مشارکت اجتماعی، حفظ استقلال فردی و پیشگیری از انزوای دوران سالمندی محسوب می‌شود. به همین منظور سازمان بهداشت جهانی ‌WHO در چارچوب شهر دوستدار سالمند بر فراز سازی محیط هایی تاکید دارد که سالمندان بتوانند در آن زندگی فعال، ایمن و مشارکت محور داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر، گردشگری سالمندان به عنوان بعد نهم شهر دوستدار سالمند مطرح شده زیرا گردشگری می‌تواند تمام ابعاد سالمندی فعال از جمله حضور پویاتر سالمند در جامعه را تحت تاثیر قرار دهد. اهمیت گردشگری سالمندان دارای پنج بعد از جمله ارتقای سلامت روان است. حضور در محیط جدید باعث کاهش احساس تنهایی و انزوای اجتماعی، کاهش افسردگی و اضطراب، افزایش امید به زندگی، تقویت روحیه و نشاط روانی است.
رئیس دبیرخانه گردشگری سالمندان کشور گفت: سفر همراه با تحرک بدنی سبک و فعالیت اجتماعی می‌تواند عملکرد قلب و عروق را بهبود بخشد، تحرک مفاصل و عضلات را حفظ کند، خطر ناتوانی وابستگی را کاهش دهد و روند افت عملکرد جسمی را کندتر کند. از سوی دیگر، قرار گرفتن در محیط های جدید، تعاملات اجتماعی و تجربه‌های تازه موجب تحریک ذهن و حافظه می‌شود و می‌تواند در پیشگیری نسبی از زوال عقل و کاهش سرعت پیشرفت آلزایمر مؤثر باشد.
سکوت اضافه کرد: سفر موجب تقویت روابط بین فردی، افزایش تعاملات اجتماعی، ارتقای حس تعلق اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی سالمندان می‌شود که می‌تواند آنها را از انزوای اجتماعی و کمبودها و مشکلات دور کند و حس مفید بودن، استقلال، خود باوری و رضایت از زندگی و بالاتر از همه امید به زندگی را در آنان تقویت می‌کند.
وضعیت گردشگری سالمندان در ایران چگونه است؟
رئیس دبیرخانه گردشگری سالمندان کشور درباره وضعیت گردشگری سالمندان در ایران اظهار کرد: در ایران، گردشگری سالمندان هنوز در مرحله توسعه و سیاستگذاری قرار دارد. دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور موضوع گردشگری سالمندان را در قالب برنامه‌های شهر دوستدار سالمند وارد سیاست‌های ملی کرده است که در این چارچوب تلاش می‌شود تا مناسب‌سازی فضاهای گردشگری و تسهیل و دسترسی سالمندان به اماکن زیارتی، فرهنگی و تفریحی را آسان‌تر کند.
سکوت افزود: از جمله مهمترین برنامه‌های اجرایی در کشور، برگزاری تورهای فرهنگی، زیارتی، درون شهری و درون استانی و بین استانی از جمله به شهرهایی مانند مشهد مقدس، قم، شیراز، اصفهان، تبریز، کرمان و اردبیل است.
به گفته وی، اهداف علمی گردشگری سالمندان در ایران، ارتقای سلامت روان، کاهش‌ افسردگی و انزوای اجتماعی، تقویت مشارکت اجتماعی، افزایش تحرک و فعالیت بدنی، ارتقای کیفیت زندگی، تحقق سالمندی فعال و تقویت ارتباطات بین نسلی است.
سکوت، کمبود زیرساخت‌های استاندارد، نبود تورهای تخصصی سالمندی در سطح گسترده، محدودیت حمل و نقل مناسب سالمندان، هزینه‌های بسیار بالای سفر، کمبود نیروی انسانی آموزش دیده و مراقب سالمند، نبود نظام جامع بیمه وحمایت گردشگری سالمندان و ضعف مناسب سازی بیش از ۹۵ درصد اماکن گردشگری را از چالش‌های موجود بر سر راه گردشگری سالمندان در ایران عنوان کرد.
وی گفت: ایران در دهه‌های آینده با پدیده گذار جمعیتی به سالمندی روبه رو خواهد بود و این موضوع در کنار ظرفیت‌های فرهنگی، طبیعی، مذهبی ودرمانی کشور فرصت‌های بسیار مهمی برای توسعه گردشگری سالمندان ایجاد می کند.

چرا گردشگری سالمندان را باید از گردشگری عمومی تفکیک کرد؟
رئیس دبیرخانه گردشگری سالمندان کشور گفت: تفکیک گردشگری سالمندان از گردشگری عمومی به معنای جداسازی اجتماعی سالمندان نیست بلکه ناشی از تفاوت نیازها، شرایط جسمی، روانی، اجتماعی و عملکردی این گروه سنی است؛ در واقع سالمندان به عنوان یکی از گروه‌های خاص جمعیتی، دارای ویژگی‌هایی هستند که برنامه‌ریزی گردشگری برای آنان را به یک حوزه تخصصی تبدیل می‌کند.
سکوت افزود: در ادبیات علمی گردشگری سالمندان زیر مجموعه‌ای از گردشگری دسترس‌پذیر و گردشگری سلامت محور محسوب می‌شود و هدف آن فراهم‌سازی شرایطی است که سالمند بتواند با امنیت، آرامش، کرامت و مشارکت فعال از فرصت‌های گردشگری استفاده کند.
وی اضافه کرد: دلایل علمی تفکیک گردشگری سالمندان تفاوت در شرایط جسمانی و عملکرد، کاهش توان حرکتی، محدودیت‌های بینایی یا شنوایی، خستگی‌پذیری بیشتر یا نیاز بیشتر به استراحت و مراقبت بیشتر است.
سکوت با اشاره به تفاوت در اهداف گردشگری سالمندان گفت: در بسیاری از گروه‌های سنی هدف اصلی سفر ممکن است هیجان، ماجراجویی یا فعالیت‌های سنگین باشد اما در سالمندان اهداف بسیار متفاوت‌تر مانند آرامش روانی، تعامل اجتماعی، نشاط و امید به زندگی، معنویت و زیارت، حفظ سلامت جسم و روان و کاهش انزوای اجتماعی به چشم می‌خورد. در رویکرد نوین، گردشگری تنها تفریح نیست بلکه ابزاری برای تحقق سالمندی فعال و پویا محسوب می‌شود.
آخرین آمار اعلام شده از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با عنوان «بررسی وضعیت گردشگری داخلی از منظر دسترس پذیری برای اقشار مختلف جامعه و ارائه بسته تقنینی» حاکی از آن است که با بررسی وضعیت آمار و ارقام شاخص های کمی و کیفی گردشگری داخلی می‌توان به وجود مسئله جدی در امکان بهره‌مندی از مزایای گردشگری در بین دهک‌های متوسط و پایین و افراد معلول و سالمند جامعه پی‌برد که نشان از کوچک شدن سهم سفر و تفریح از سبد هزینه خانواده‌های ایرانی دارد و فقدان آمار و ارقام مستند در مورد وضعیت بهره‌مندی معلولان و سالمندان از مزایای گردشگری موجب شده تا امکان بررسی دقیق این حوزه فراهم نشود. هرچند شواهد عینی نشان از دسترس پذیری پایین این گروه به سفر دارد و فقدان سیاست‌های حمایتی برای بهره‌مندی از سفر برنامه‌ریزی شده برای این قشر مشهود است.
با وجود همه چالش‌های موجود بر سر راه گردشگری سالمندان در ایران، ظرفیت‌ها و فرصت‌هایی نیز وجود دارد به طورمثال با توجه به علاقه‌مندی بسیاری از سالمندان به طبیعت، طراحی تورهای طبیعت‌گردی مناسب می‌تواند جذاب باشد همچنین برگزاری کارگاه‌های آموزشی درباره سلامت، تغذیه و ورزش برای سالمندان در حین سفر می‌تواند ارزش افزوده‌ ایجاد کند. علاوه بر این، استفاده از فناوری‌های نوین مانند اپلیکیشن‌های مخصوص سفر برای سالمندان می‌تواند تجربه آنها را تسهیل کند.
به هرحال، گردشگری سالمندان یک فرصت نادیده در دنیای مدرن است که نیازمند توجه بیشتری است. با افزایش جمعیت سالمند در ایران و جهان، توجه به این بخش از صنعت گردشگری نه تنها می‌تواند به سلامت جسمی و روحی این افراد کمک کند، بلکه باعث رونق اقتصادی نیز خواهد شد. همانطور که یک ضرب‌المثل قدیمی می‌گوید: "بسیار سفر باید تا پخته شود خامی" بنابراین باید تلاش کنیم تا تجربه‌های مثبت و لذت‌بخش را برای سالمندان فراهم کنیم تا آنها نیز بتوانند از زندگی خود لذت ببرند.