به گزارش ایرنا، گل محمدی به عنوان یکی از مهمترین گیاهان دارویی و کمآببر در سالهای اخیر مورد توجه کشاورزان آذربایجان شرقی قرار گرفته است؛ به طوری که این محصول در بیش از هزار و ۳۷۰ هکتار از باغات استان کشت میشود و سالانه بیش از چهار هزار تن گل تر از این مزارع برداشت میشود.
شهرستانهایی مانند اسکو و مرند از مهمترین مراکز تولید گل محمدی در استان به شمار میروند؛ بهگونهای که تنها در اسکو بیش از دو هزار تن گل محمدی از حدود ۷۰۰ هکتار باغ برداشت میشود و در مرند نیز تولید این محصول به بیش از ۶۶۰ تن در سال میرسد که علاوه بر تأمین بازارهای محلی، به شهرهای دیگر کشور نیز ارسال میشود.
با وجود این ظرفیت تولید، کارشناسان و مسئولان بخش کشاورزی معتقدند نبود صنایع تبدیلی و فرآوری متناسب با حجم تولید، یکی از مهمترین چالشهای توسعه این محصول در استان است و سرمایهگذاری در واحدهای گلابگیری، اسانسگیری و فرآوری میتواند نقش مهمی در افزایش ارزش افزوده، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد روستاهای منطقه ایفا کند.
آذربایجان شرقی، قطب تولید گل محمدی
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی از تولید بیش از چهار هزار تن گل محمدی در باغات استان خبر داد و گفت: این محصول در سطح هزار و ۳۷۱ هکتار از باغات استان کشت میشود و آذربایجان شرقی در جایگاه چهارم کشور از نظر سطح زیر کشت قرار دارد.
صادق نادری صومعه در گفت و گو با ایرنا با اشاره به وضعیت تولید این محصول در استان اظهار کرد: از مجموع هزار و ۳۷۱ هکتار سطح زیر کشت گل محمدی در آذربایجان شرقی، یک هزار و ۳۴۲ هکتار به باغات بارور و ۲۹ هکتار به باغات غیربارور اختصاص دارد که این میزان نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته است.
وی افزود: براساس برآوردهای اولیه، میزان تولید گل محمدی در سال جاری بیش از چهار هزار تن خواهد بود و متوسط عملکرد این محصول در هر هکتار حدود سه تن گزارش شده است.
نادری صومعه با اشاره به نحوه مصرف این محصول ادامه داد: حدود ۳۰ درصد از تولید گل محمدی استان، معادل حدود یک هزار و ۲۰۰ تن، به صورت خانگی برای تهیه مربا، شربت و سایر فرآوردههای سنتی مورد استفاده قرار میگیرد و ۷۰ درصد باقیمانده معادل حدود ۲ هزار و ۸۰۰ تن در صنایع فرآوری شامل تولید گلاب، اسانس، عرقیات گیاهی و همچنین صادرات مصرف میشود.
وی درباره تنوع ارقام کشت شده در استان نیز گفت: حدود ۹۵ درصد از سطح زیر کشت گل محمدی در آذربایجان شرقی به ارقام بومی اختصاص دارد و تنها پنج درصد از باغات با ارقام اصلاحشده و بافتی کشت شده است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی با اشاره به برخی مشکلات توسعه کشت گل محمدی در استان اظهار کرد: برداشت دستی این محصول که فرآیندی زمانبر و پرهزینه است، افزایش هزینههای تولید و نیروی کار نسبت به سالهای گذشته و ثابت ماندن قیمت عمدهفروشی و خردهفروشی گل محمدی در چند سال اخیر از جمله عواملی است که موجب کاهش انگیزه برای توسعه کشت این محصول شده است.
وی همچنین به کمبود صنایع تبدیلی در استان اشاره کرد و افزود: نبود تسهیلات کمبهره برای احداث کارخانههای فرآوری و همچنین ضعف زیرساختهای فروش از دیگر چالشهای این بخش است که نیازمند توجه و برنامهریزی جدی است.
نادری صومعه با بیان اینکه ارتباط میان تولیدکنندگان، تجار و کارخانههای فرآوری باید ساماندهی شود، گفت: در حال حاضر تنها یک بارانداز فعال گل محمدی در شهرستان آذرشهر وجود دارد که توسعه و ساماندهی آن میتواند نقش مهمی در بهبود روند عرضه و فروش محصول داشته باشد.
وی با اشاره به جایگاه آذربایجان شرقی در تولید گل محمدی کشور افزود: این استان با داشتن حدود پنج درصد از مجموع ۳۲ هزار هکتار سطح زیر کشت گل محمدی در کشور، پس از استانهای فارس، کرمان و اصفهان در رتبه چهارم قرار دارد.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی ایجاد بازارچههای محلی برای عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و همچنین سرمایهگذاری در حوزه گیاهان دارویی را به ویژه در شهرستان آذرشهر ضروری و سودآور دانست.
وی در پایان با اشاره به شهرستانهای دارای بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی در استان گفت: شهرستانهای اسکو، آذرشهر، مرند، شبستر، مراغه، عجبشیر و تبریز به ترتیب بیشترین سطح زیر کشت این محصول را دارند که در این میان شهرستانهای اسکو و آذرشهر از نظر سطح زیر کشت در رتبههای اول و دوم کشور قرار گرفتهاند.
برداشت بیش از ۲ هزار تن گل محمدی در اسکو / ظرفیت تبدیل شدن به قطب گل سرخ آذربایجان
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان اسکو نیز از برداشت بیش از ۲ هزار تن گل محمدی از باغات این شهرستان خبر داد و گفت: توسعه کشت این محصول به دلیل نیاز آبی کم و مقاومت بالا به خشکی، میتواند اسکو را به یکی از مراکز مهم تولید گل سرخ در منطقه آذربایجان تبدیل کند.
ابوالفضل فرشبافیان در گفت و گو با ایرنا با اشاره به جایگاه ویژه شهرستان اسکو در تولید گل محمدی اظهار کرد: سطح زیر کشت این محصول در اسکو به حدود ۷۰۰ هکتار به صورت متراکم و غیرمتراکم رسیده که این میزان، شهرستان را به یکی از قطبهای مهم تولید گل محمدی در آذربایجان شرقی تبدیل کرده است.
وی با بیان اینکه گل محمدی از محصولات کمآببر و سازگار با شرایط اقلیمی منطقه است، افزود: این محصول به دلیل مقاومت بالا در برابر خشکی و نیاز آبی اندک، از نظر اقتصادی نیز برای کشاورزان مقرون بهصرفه است بهگونهای که با سه نوبت آبیاری در طول سال نیز میتواند محصولدهی مناسبی داشته باشد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان اسکو میانگین تولید گل محمدی را حدود ۳.۵ تن در هر هکتار به صورت تر اعلام کرد و ادامه داد: در میان روستاهای این شهرستان، روستای گنبرف با ۱۹۵ هکتار سطح زیر کشت در رتبه نخست و روستای عنصرود با ۱۸۰ هکتار در رتبه دوم قرار دارند و کشت این محصول در روستاهای کردآباد، مجارشین، کندوان و آمقان نیز در حال توسعه است.
فرشبافیان درباره بازار فروش گل محمدی تولیدی اسکو نیز گفت: این محصول علاوه بر تأمین نیاز مرکز استان، به شهرهایی مانند تهران، کاشان و سایر مناطق کشور ارسال میشود که نقش مهمی در رونق اقتصادی منطقه دارد.
وی با اشاره به خواص دارویی گل محمدی افزود: این گیاه از گذشته در طب سنتی کاربردهای فراوانی داشته و برای درمان دردهای روماتیسمی، گلودرد، بیماریهای تنفسی، افسردگی، بیخوابی و تنظیم قاعدگی مورد استفاده قرار میگیرد.
مدیر جهاد کشاورزی اسکو ادامه داد: گلبرگهای خشک شده گل محمدی دارای خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و آرامبخش بوده و به دلیل خاصیت ضدباکتریایی قوی در تهیه فرآوردههایی مانند سرکه رز نیز کاربرد دارد.
وی تقویت سیستم ایمنی بدن، بهبود سلامت دستگاه گوارش، تقویت قلب و عروق و کمک به سمزدایی بدن را از دیگر خواص این گیاه دارویی عنوان کرد.
فرشبافیان در پایان با اشاره به ظرفیت بالای گل محمدی در صنایع دارویی، غذایی، بهداشتی و آرایشی گفت: توسعه کشت این محصول از برنامههای اولویتدار جهاد کشاورزی اسکو در راستای افزایش درآمد کشاورزان، بهرهوری بهتر از منابع و ایجاد رونق اقتصادی پایدار در روستاهای منطقه است.
پیشبینی برداشت بیش از ۶۶۰ تن گل محمدی در مرند/ ضرورت توسعه صنایع تبدیلی
در همین حال مدیر جهاد کشاورزی شهرستان مرند هم با اشاره به سطح زیر کشت ۱۴۷ هکتاری گل محمدی در این شهرستان، از پیشبینی تولید و برداشت بیش از ۶۶۰ تن گل محمدی تر در سال جاری خبر داد.
اسماعیل الهیاری در گفتگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: در حال حاضر ۱۴۷ هکتار از اراضی شهرستان به کشت گل محمدی اختصاص یافته است که از این میزان، ۱۴۶ هکتار در مرحله باردهی و یک هکتار در مرحله نهال قرار دارد.
وی متوسط عملکرد این محصول در مرند را ۴ تا ۵ تن گل تر در هر هکتار اعلام کرد و افزود: گل محمدی از سال دوم کشت با افزایش گلدهی مواجه شده و در سالهای چهارم و پنجم به پیک تولید خود میرسد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان مرند با اشاره به محدودیت منابع آبی و خشکسالیهای اخیر، تصریح کرد: به دلیل نیاز آبی پایین، سازگاری مناسب با شرایط اقلیمی منطقه و توجیه اقتصادی بالا، توسعه کشت این گیاه دارویی به عنوان یک محصول کمآببر، در دستور کار وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد.
الهیاری زمان آغاز برداشت گل محمدی در این شهرستان را اواخر اردیبهشت تا اواخر تیرماه عنوان کرد و گفت: ارقام کشت شده در منطقه شامل ارقام صنعتی ویژه تولید گلاب و استحصال اسانس و همچنین ارقام غذایی جهت تهیه مربا و مارمالاد است.
وی توسعه کشت گیاهان دارویی را عاملی موثر در تقویت اقتصاد روستایی دانست و خاطرنشان کرد: تولید این محصول در شهرستان مرند توانسته است برای حدود یک هزار و ۷۶۴ نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم اشتغالزایی ایجاد کند.
معاون رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان در ادامه از فقدان صنایع تبدیلی انتقاد کرد و افزود: با وجود حجم بالای تولید در شهرستان، صنایع فرآوری مرتبط توسعه نیافته است. احداث و راهاندازی واحدهای صنعتی گلابگیری و اسانسگیری میتواند نقش بسزایی در ایجاد ارزش افزوده و ارتقای سطح درآمد کشاورزان ایفا کند.
الهیاری تاکید کرد: طبیعت بکر روستاها و گلستانهای مرند، علاوه بر ظرفیتهای کشاورزی، بستر بسیار مناسبی برای توسعه گردشگری کشاورزی (آگروتوریسم) و طبیعتگردی است که نیازمند سرمایهگذاری و حمایت نهادهای متولی است.
توسعه کشت گل محمدی در آذربایجان شرقی نیازمند تقویت صنایع فرآوری است
نتایج یک پژوهش دانشگاهی درباره توسعه کشت گل محمدی در آذربایجان شرقی نشان میدهد گسترش سطح زیر کشت این محصول بدون حمایت همزمان از صنایع تکمیلی و رفع مشکلات اقتصادی واحدهای فرآوری، امکانپذیر نخواهد بود.
در این پژوهش با عنوان «تصمیمگیری بهینه برای توسعه کشت و صنایع تکمیلی گل محمدی استان آذربایجان شرقی» که از سوی جمعی از پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی تبریز و دانشگاه تهران انجام شده، راهبردهای توسعه کسبوکار گل محمدی و صنایع وابسته در استان مورد بررسی قرار گرفته است.
در این پژوهش، رحیم ساعی، علی اسدی، خلیل کلانتری و امیر علمبیگی با اشاره به ظرفیتهای اقلیمی و اقتصادی آذربایجان شرقی برای تولید گل محمدی اعلام کردند: نیاز آبی کم این محصول، سازگاری آن با شرایط منطقه و همچنین تجربه و دانش فنی کشاورزان، زمینه مناسبی برای توسعه کشت گل محمدی در استان فراهم کرده است.
براساس این مطالعه، توسعه این محصول میتواند نقش مهمی در افزایش اشتغال و بهبود درآمد خانوارهای روستایی ایفا کند، اما تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی علمی و حمایت از صنایع فرآوری مرتبط است.
پژوهشگران در این مطالعه با استفاده از روشهای علمی از جمله دلفی و تاپسیس (TOPSIS)، نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای توسعه کسبوکار گل محمدی و صنایع تکمیلی آن را بررسی و اولویتبندی کردهاند.
نتایج این تحقیق نشان میدهد در حوزه توسعه کشت گل محمدی، راهبردهای «بازاریابی بلندپروازانه» و «متنوعسازی» بیشترین اولویت را دارند، در حالی که در بخش صنایع تکمیلی، راهبردهای «بازاریابی متوازن» و «جسورانه» به عنوان مهمترین گزینهها شناخته شدهاند.
به اعتقاد پژوهشگران، این تفاوت در اولویتها نشاندهنده نوعی تعارض میان روند توسعه کشت گل محمدی و وضعیت صنایع فرآوری آن در استان است و به همین دلیل، افزایش سطح زیر کشت بدون تقویت زیرساختهای اقتصادی صنایع تکمیلی موفق نخواهد بود.
در این مقاله تاکید شده است که حمایتهای مالی دولت از صنایع فرآوری گل محمدی، از جمله پرداخت تسهیلات بانکی کمبهره، کاهش مالیات بر درآمد و تخصیص ارز دولتی برای واردات تجهیزات مورد نیاز، میتواند زمینه توسعه پایدار این بخش را فراهم کند.
پژوهشگران همچنین تولید فرآوردههای جدید متناسب با نیاز بازار و واگذاری مدیریت توسعه این صنعت به یک متولی تخصصی در وزارت جهاد کشاورزی را از دیگر راهکارهای پیشنهادی برای رفع مشکلات موجود عنوان کردهاند.