به گزارش خبرنگار علمی ایرنا، محمدباقر خرمشاد در همایش «امر ملی و جنگ» که در محل مورد اصابت دشمن در پژوهشکده لیزر و پلاسما دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، اظهار داشت: می‌خواهم سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ را از جهاتی به دهه ۵۰ پیوند بزنم و از این مقایسه نتیجه‌ای بگیرم.
وی ادامه داد: در دو مقطع تاریخی خاص، دو اتفاق مهم در ایران رخ داد که کشور را در صدر حوادث و مباحث جهانی و در جایگاه نیرویی پیشگام و پیشرو قرار داد؛ یکی در سال‌های ۵۶ و ۵۷ و دیگری در شرایط کنونی.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی افزود: در دهه ۵۰ شمسی، نه فقط در ایران بلکه در بسیاری از کشورهای جهان سوم، شرایط خاصی حاکم بود. عمده این کشورها پس از جنگ جهانی دوم و از سال ۱۹۴۵ به بعد استقلال یافته بودند. نسل استقلال در این کشورها وعده داده بود که اگر استعمارگران، به‌ویژه انگلستان و فرانسه، از کشورهای آفریقایی، غرب آسیا و شرق آسیا خارج شوند، این کشورها در مدت کوتاهی به پیشرفت خواهند رسید.
خرمشاد ادامه داد: اما یک، دو یا سه دهه پس از استقلال، اتفاق خاصی رخ نداد و کشورها عمدتاً با دو الگو اداره شدند؛ یکی الگوی سوسیالیستی و چپ و دیگری الگوی لیبرالیستی و سرمایه‌داری. وقتی این دو الگو نتوانستند پاسخگوی نیازها باشند، روشنفکران جهان سوم که عمدتاً گرایش‌های چپ، رادیکال و انقلابی داشتند، در دهه ۷۰ میلادی بحث «راه سوم» را مطرح کردند.
وی تصریح کرد: روشنفکران جهان سوم به این نتیجه رسیدند که نه لیبرالیسم و سرمایه‌داری و نه سوسیالیسم و کمونیسم پاسخگو نیستند و باید به دنبال راه سومی بود. در ایران نیز مرحوم جلال آل‌احمد با آثاری همچون «غرب‌زدگی»، «در خدمت و خیانت روشنفکران» و «خسی در میقات» از زمینه‌سازان و مروجان این بحث بود.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار داشت: در همان شرایطی که جهان سوم در جست‌وجوی راه سوم بود، انقلاب اسلامی ایران با پشتوانه فکری اسلام سیاسی شکل گرفت. اگر این انقلاب پنج سال زودتر یا دیرتر رخ می‌داد، شاید این ایده به اندازه سال‌های ۵۶ و ۵۷ مورد توجه قرار نمی‌گرفت.
خرمشاد افزود: اسلام سیاسی که توسط امام خمینی(ره)، مرحوم دکتر شریعتی و دیگر متفکران مطرح شد، به نوعی مصداق عینی راه سوم بود. یکی از دلایل پرآوازه شدن انقلاب اسلامی ایران در جهان نیز همین بود که توانست در مقطع تاریخی خاص، الگویی عینی از راه سوم ارائه کند.
وی ادامه داد: شعار «نه شرقی، نه غربی» نیز تصادفی نبود؛ این شعار در واقع همان مفهوم راه سوم بود که در ادبیات روشنفکری جهان سوم مطرح شده بود. انقلاب اسلامی ایران در سال‌های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ این مفهوم را به‌صورت عملی و سیاسی ارائه کرد و همین مسئله ایران را به پدیده‌ای مهم در فضای جهانی تبدیل کرد.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی سپس با اشاره به تحولات دهه ۱۹۹۰ گفت: در سال‌های ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱ نظم دو قطبی جهان فروپاشید. از سال ۱۹۴۵ تا آن زمان، جهان در قالب دو بلوک شرق و غرب، به رهبری آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی اداره می‌شد و فضای غالب نیز جنگ سرد بود؛ جنگی که همه مؤلفه‌های جنگ را داشت جز درگیری مستقیم دو قدرت.
خرمشاد افزود: پس از فروپاشی شوروی، آمریکا خود را پیروز جنگ سرد دانست و تلاش کرد نظم تک‌قطبی را بر جهان حاکم کند. حمله به افغانستان و عراق نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است، اما قدرت‌های دیگر جهان این وضعیت را نپذیرفتند و ایده جهان چندقطبی را مطرح کردند.
وی ادامه داد: از آن زمان تاکنون، جهان وارد دوره‌ای طولانی از گذار شده است؛ نظمی فروپاشیده اما نظم جدیدی که هنوز شکل نگرفته است. همین مسئله موجب آشوب، کودتا، جنگ و بی‌ثباتی در بخش‌های مختلف جهان شده است.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار داشت: در گذشته، معمولاً نظم‌های جهانی با یک جنگ بزرگ پایان می‌یافتند و برندگان جنگ نظم جدید را تعیین می‌کردند، اما در شرایط کنونی این اتفاق رخ نداده و جهان همچنان در انتظار پایان این دوران گذار است.
خرمشاد افزود: اکنون برخی تحلیلگران معتقدند جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز کردند، می‌تواند نقطه پایان این دوران گذار باشد و جهان پس از این جنگ، با جهان پیش از آن تفاوت خواهد داشت.
وی ادامه داد: به اعتقاد برخی، قدرت بزرگ در حال افول، یعنی آمریکا، در این جنگ با مانعی جدی مواجه شده و همین مسئله می‌تواند روند افول آن و در مقابل، روند صعود قدرت‌های دیگر و تحقق جهان چندقطبی را تسریع کند.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید کرد: ایران با مقاومت خود بار دیگر در مرکز تحولات جهانی قرار گرفته است. همچنین ایران در برابر جریانی ایستاد که «جبهه اپستین» نامیده می‌شود؛ جریانی که افکار عمومی جهان نسبت به آن حساس و معترض شده است.
خرمشاد اظهار داشت: ایران در شرایطی مقاومت کرد که بسیاری از مردم جهان انتظار داشتند کشوری در برابر این وضعیت ایستادگی کند و همین مقاومت باعث شد ایران بار دیگر توجه افکار عمومی جهانی را به خود جلب کند.
وی گفت: جمهوری اسلامی ایران آغازگر جنگ نبود و مسئولان کشور تا حد امکان تلاش کردند مانع وقوع جنگ شوند.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی در پایان اظهار داشت: اکنون ایران در شرایط تاریخی ویژه‌ای قرار گرفته است و همه باید با شناخت درست از این فرصت تاریخی، تصمیم‌هایی در شأن ملت بزرگ ایران و خون شهدایی که تقدیم شده است، اتخاذ کنند.