به گزارش ایرنا از موزه هنرهای معاصر تهران، در پنجمین نشست از سلسله نشستهای «هنر و تابآوری» با عنوان «شاهنامه و تابآوری» به مناسبت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، که با استقبال جمعی از علاقهمندان به ادب پارسی، از جمله مهمانانی از خراسان بزرگ، کابل و دیگر سرزمینهای حوزه فرهنگی ایرانزمین همراه بود، چهار نفر از استادان و پژوهشگران به بررسی ابعاد مختلف معنای صلح، تابآوری و روانشناسی شخصیتهای شاهنامه پرداختند.
در آغاز نشست، محمدامیر جلالی، مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی با موضوع «زیستمان معنای صلح از شاهنامه فردوسی تا نصیحةالملوک سعدی» به سخنرانی پرداخت.
وی با اشاره به مفهوم «زیستمان» (شرایط تاریخی پیدایش و زیست متن)، به خوانش سعدی از شاهنامه اشاره کرد و گفت: سعدی در بوستان که بر وزن شاهنامه سروده شده، نخستین باب را به «عدل» اختصاص داده است. همان اصلی که فردوسی از آن با عنوان «داد و دهش» یاد میکند.
جلالی همچنین به شجاعت سعدی در نصیحت امرای مغول اشاره کرد و افزود: سعدی و فردوسی دو استاد متعقلِ صاحباندیشه در تاریخ ادبیات ایران هستند.
در ادامه یامان حکمت، استاد ادبیات فارسی و مدرس پیشین دانشگاه کابل با رویکردی روانکاوانه به تحلیل شخصیتهای شاهنامه پرداخت و مفاهیمی چون «تورم روانی» جمشید، شخصیت ضداجتماعی ضحاک و بیثباتی هیجانی کیکاووس را تبیین کرد.
وی در مقابل، تابآوری روانی و اخلاقی شخصیتهایی چون سیاوش و زال را الگویی برای روایتدرمانی در اتاق درمان دانست و گفت: پژوهشها نشان داده که خوانش و تحلیل داستانهای شاهنامه میتواند عزت نفس، امید و تابآوری را در نوجوانان و جوانان افزایش داده و نشانههای افسردگی را کاهش دهد.
ماندانا تیشهیار، عضو هیات علمی گروه مطالعات آسیایی دانشگاه علامه طباطبایی، نیز با اشاره به آداب جنگ و صلح ایرانیان در شاهنامه، گفت: قهرمانان شاهنامه از شبیخون و حمله ناگهانی پرهیز میکنند، با اسیران و زخمیان بهدرستی رفتار میکنند، کشتن شاهان را ناروا میدانند و همواره صلح را بر جنگ ترجیح میدهند.
تیشهیار با ذکر نمونههایی از رفتار جوانمردانه رستم و کیخسرو، جامعه مطلوب شاهنامه را جامعهای دانامحور، صلحدوست و کرامتمدار معرفی کرد.
در ادامه، مهری بهفر، استاد ادبیات فارسی و شاهنامهپژوه با نگاهی فرمشناسانه و ژانری به نقش صلح در روایتهای شاهنامه پرداخت و توضیح داد: حماسه صرفاً به معنای جنگ نیست، بلکه انجام کارهای بزرگ و دلاورانه است که شجاعت معنوی میطلبد.
وی افزود: در سطح پنهان شاهنامه، صلح و قراردادهای صلح همواره در کنار جنگ حضور دارند و در پایان روایتها، مرزها تثبیت و پایداری نسبی برقرار میشود.
در پایان نشست، همه سخنرانان بر این نکته اتفاق نظر داشتند که شاهنامه نه فقط گنجینهای برای حفظ خاطره شکوه و گذشته درخشان ایران، بلکه متنی زنده، کاربردی و آیندهنگر برای زیست امروز ایرانیان است.
این متن حماسی با ارائه الگوهایی از خردورزی، دادگستری، تابآوری در برابر رنج و پیمانداری، میتواند در شرایط بحرانیِ روزگارِ میانه جنگ و صلح، راهی به سوی آرامش، معنا و یکپارچگی روانی بگشاید.