11:00 - 1405/02/30
کد خبر: 86159029
کتاب «ادبیات عمومی و تطبیقی»؛ تفکری جهانی و درک تفاوت‌ها

تهران- ایرنا- کتاب «ادبیات عمومی و تطبیقی» اثر دنیل هانری پَژو از مجموعه نظریه‌ها و نقدهای ادبی-هنری انتشارات سخن تلاشی است در معرفی آرمان این حوزه مطالعاتی؛ فراگیری تفکری جهانی و درک تفاوت‌ها.

به گزارش ایرنا، دنیل هانری پژو استاد دانشگاه سوربن فرانسه و از نظریه‌پردازان ادبیات عمومی و تطبیقی است. وی که معتقد است این زمینه مطالعاتی مقایسه آثار و نویسندگان نیست در پیشگفتار این اثر می‌نویسد: ادبیات عمومی و تطبیقی (عنوانی که ظهورش به سال ۱۹۷۳ میلادی بازمی‌گردد) متن‌ها را با یکدیگر مقایسه نمی‌کند یا می‌توان گفت رویارویی این دو تا اندازه‌ای فضا را برای سوالات و بررسی‌های دیگر آماده می‌کند؛ بررسی ارتباط متن‌ها با یکدیگر، مجموعه‌ای از متن‌ها، انواع ادبیات، فرهنگ‌ها و پیگیری گفت‌وگومندی‌ها.
این نظریه‌پرداز فراگرفتن تفکر به شکل جهانی آن و درک تفاوت‌ها را هدف اثر حاضر و بطور کلی آرمان ادبیات عمومی و تطبیقی معرفی می‌کند و معتقد است: این هدف مطالعاتی پیچیده و فرّار تا حدی ضرورت تعریف دوره‌ای و حوزه مطالعاتی رشته‌ای را نشان می‌دهد که در طول یک قرن به طور مداوم در حال تحول بوده است.
در اثر حاضر، این حوزه پژوهشی و بین‌رشته‌ای از منظر ماهیت و روش‌هایش ارائه شده و هم‌زمان مسائلی چون تجربیات امر بیگانه (همچون سفر، ترجمه)، انواع بیان بازنمایی امر بیگانه (تصویر، مضمون، اسطوره و گونه) را مطرح کرده است تا راه را بر تاملات ادبی در مطالعه انواع هنر و پدیده‌های فرهنگی بگشاید.
این اثر به مخاطبان اصلی‌ خود یعنی دانشجویان، ادیبان و زبان‌شناسان پیشنهاد می‌کند مراجع فرهنگی و نقد خود را وسعت و تنوع ببخشند. این کتاب مدعی ارائه یک طرح کلی جهانی نیست چرا که این هدف را ناممکن و همچنین بی‌فایده می‌داند. در این اثر با ارائه مثال‌های متعدد اما با ملاحظه نیافتادن در دام زیاده‌گویی و وسواس، تلاش شده تا به شکلی هدفمند، به مطالعات صورت گرفته و مسائل مطرح شده این رشته اشاره شود.
در صفحه ۵۳ این اثر با زیرعنوان «رشته‌ای با چند ریخت»، می‌خوانیم: «یک» نوع مشخص تطبیق‌گری ادبی وجود ندارد: این رشته توانسته به تعداد کشورها خود را نشان دهد. در واقع از آنجا که ادبیات عمومی و تطبیقی را نمی‌توان به طور کامل از مطالعات ادبی متخصصان به اصطلاح ادبیات ملی جدا کرد طبیعی است پیشرفت این رشته در فرانسه نسبت به سایر کشورهایی که مطالعات ملی وضعیت دیگری دارند، بیشتر بوده است. با در نظر گرفتن نقاط شروع متنوع، مسیرهای متفاوتی ایجاد می‌شود و ادبیات عمومی و تطبیقی نمی‌تواند با وجود مجموعه‌ای از مسائل نسبی از کشوری به کشور دیگر ظاهری یکسان یا رویه‌های مشابه داشته باشد. ادبیات عمومی و تطبیقی بهترین تصویر از مساله خود است. ادبیات عام و تطبیقی به دلیل چندریختی بودن در ماهیت و توسعه اش و در نام‌های متوالی یا گوناگونش به معنای واقعی «ناکجا آباد» روش شناختی محسوب می‌شود.
این ادبیات، مساله خودش را دارد که همان شکل سوم در تطبیق‌گرایی است و محصول آن به هیچ یک از متون مورد مطالعه تعلق ندارد اما با هر کدام از آنها مرتبط است. لویی مارن نشانه‌شناس در کتاب اوتوپیک بازی فضاها (مینویی؛ (۱۹۷۳) این ناکجا آباد را به نوع اسمی «خنثی» در زبان لاتین تشبیه می‌کند که نه مذکر است و نه مونث و در عین حال هر دو گونه است. ادبیات عمومی و تطبیقی در تقاطع مجموعه‌هایی که هرکدام ویژگی خاص خود را دارند قرار گرفته، از تداخل‌ها، تقاطع‌ها، برخوردها و مبادلات تغذیه می‌کند و سرزمینی و سیاهه‌ای از عناصر را دارد که در فهرست مطالب این کتاب آمده است.
مترجم کتاب ادبیات عمومی و تطبیقی، فائزه طاهری دانش‌آموخته دکترای زبان و ادبیات فرانسه در مقدمه می‌نویسد: ادبیات تطبیقی را بیشتر به شکل کلی قیاس دو یا چند تولید ادبی می‌شناسیم، یا به عنوان کشف شباهت‌هایی در آثار چند نویسنده از زبان و فرهنگ متفاوت. نگاه سطحی‌تری نیز به این رشته کمتر شناخته شده وجود دارد که به یافتن نکاتی محدود می‌شود تا ادعای تاثیرپذیری یک نویسنده از نویسنده دیگر یا تاثیرگذاری ادیبی بر ادیب دیگر اثبات شود.
مطالعه دقیق‌تر منابع خارجی ادبیات تطبیقی تفاوت مهمی را میان مقالات دانشگاهی این حوزه در دانشگاه‌های ایران و حقیقت آن از منظر نظریه‌های خارجی آن آشکار می‌کند که بیشتر نتیجه ترجمه نشدن منابع اصلی این رشته به زبان فارسی است. در پی یافتن منبع دسته اولی از نظریات این رشته دست‌کم در مکتب فرانسوی آن با آرا و آثار دنیل هانری پژو آشنا شدم و با تشویق استادم بهمن نامور مطلق قدم در مسیر ترجمه آثار این نویسنده گذاشتم تا جای ترجمه فارسی این نظریات برای استفاده دانشجویان و علاقه‌مندان به رشته ادبیات تطبیقی خیلی خالی نماند.
این اثر در ۱۰ فصل «مقایسه‌ها»، «تماس و تبادل»، «خوانش‌ها»، «تصاویر»، «مضمون»، «اسطوره»، «فرم، گونه، الگو»، «تاریخ و نظام ادبی»، «ادبیات و انواع هنر» و «تحقیق و آموزش» به همراه پیشگفتاری از نویسنده و نتیجه‌گیری منتشر شده است.
ادبیات عمومی و تطبیقی در ۳۲۲ صفحه به عنوان بیست‌ودومین اثر در مجموعه نظریه‌ها و نقدهای ادبی-هنری انتشارات سخن منتشر و روانه بازار نشر شده است.