به گزارش ایرنا، استان فارس با پهناوری و تنوع اقلیمی خود، سال‌های متوالی است که خشکسالی‌های پی‌درپی را تجربه می‌کند و حدود ۸۳ درصد آب شرب این استان از منابع زیرزمینی و مابقی از آب‌های سطحی تامین می‌شود و میانگین عمق چاه‌ها نیز به بیش از ۲۵۰ متر رسیده است؛ این شرایط، تامین آب پایدار را به چالشی جدی تبدیل کرده، به‌ویژه در فصل تابستان که مصرف به اوج خود می‌رسد.
با این حال، سال زراعی جاری تحولی نسبی در وضعیت بارش‌ها ایجاد کرده است؛ میانگین بارندگی استان به حدود ۳۷۰ میلی‌متر رسیده که نسبت به سال مشابه ۷۵ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
این بارش‌ها منجر به آبگیری قابل توجه سدهایی چون رودبال، تنگاب فیروزآباد و سلمان فارسی شده و برداشت از منابع زیرزمینی را نیز به تاخیر انداخته است، اما با وجود این بهبود، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان فارس تاکید می‌کند که تغذیه سفره‌های زیرزمینی بسیار کندتر از آن است که این بارندگی‌ها بتواند خشکسالی‌های پیشین را جبران کند.
در چنین شرایطی، اگرچه پیش‌بینی‌ها از کاهش تعداد روستاهای دارای تنش آبی از ۷۰۰ به ۴۵۰ و باقی ماندن ۲۵ شهر درگیر تنش حکایت دارد، اما مدیرعامل آبفای فارس بر یک نکته کلیدی تاکید می‌کند و آن اینکه مدیریت مصرف همچنان ضرورتی انکارناپذیر است؛ از هدررفت شبکه تا اصلاح الگوی مصرف خانگی (به ویژه در استفاده از کولرهای آبی و دوش‌ها)، همگی بخشی از راهکاری است که می‌تواند استان را از تابستانی آرام اما هوشمندانه عبور دهد.
مشوق‌های وزارت نیرو و تداوم آبرسانی با تانکر به نقاط بحرانی نیز از دیگر محورهای گفت‌وگوی تفصیلی پیش رو هستند.
بخش نخست گفت‌وگوی تفصیلی علی شبانی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان فارس با ایرنا به شرح زیر است:
از خشکسالی‌های پی‌درپی تا تابستان آرام
ایرنا: با توجه به اینکه فصل گرما و تابستان را در پیش داریم و با توجه به اهمیت موضوع آب، در این خصوص بفرمایید که وضعیت آب در استان چگونه است و روزهای تابستان را چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟ آیا امسال هم مانند سال گذشته با تنش آبی روبرو هستیم؟
شبانی: سال‌های متوالی در استان فارس خشکسالی‌های پی‌درپی داشتیم و استان هم یکی از معدود استان‌هایی است که به لحاظ پهناوری، منابع تامین آب شربمان در حقیقت حدود ۸۳ درصد از منابع زیرزمینی است (حدود یک هزار و ۳۰۰ حلقه چاه) و مابقی آن از آب سطحی است. تا پایان سال زراعی ۱۴۰۳، در حقیقت به دلیل خشکسالی‌ها هم به لحاظ آب سطحی و هم به لحاظ آب زیرزمینی با مضیقه و محدودیت زیادی مواجه بودیم، اما با همه محدودیت‌ها، همکارانم تمام تلاششان را کردند، مخصوصا در تابستان گذشته که آن تنش را مدیریت کنند.
الحمدلله خدا توفیق داد؛ در استان، تابستان ۱۴۰۴ تابستان آرامی گذشت. علی‌رغم اینکه ما محدودیت زیادی داشتیم و پیش‌بینی‌مان این بود که در ۷۰۰ روستا و تقریبا در تعداد بالغ بر ۳۶ شهر با تنش آبی مواجهیم، اما به لحاظ تلاشی که همکارانمان کردند، تابستان گذشته تابستان آرامی گذشت. خدا مرحمت کرد.
در سال زراعی که پشت سر می‌گذاریم، از مهر ۱۴۰۳ بارش‌های خوبی اتفاق افتاد. نزدیک به ۳۷۰ میلی‌متر میانگین بارندگی استان بود. در سال زراعی جاری نسبت به بلندمدت تقریبا حدود ۳۶ درصد و نسبت به سال مشابه (سال زراعی مشابه) چیزی حدود بالغ بر ۷۵ درصد در حقیقت افزایش بارندگی داشتیم که این اتفاق خوبی بود.
مخصوصا فراوانی پراکنش باران در استان، در همه نقاط استان، در غرب استان و در شرق استان، منجر شد به اتفاق خوبی برای آبگیری سدها؛ از جمله سد رودبال در شرق استان فارس حدود ۴۵ میلیون مترمکعب آبگیری شد، سد تنگاب فیروزآباد افزون بر ۲۰ میلیون مترمکعب آبگیری شد. در سد سلمان فارسی آبگیری خیلی خوبی انجام شد و بقیه سدهای استان هم تقریبا می‌توانم بگویم از این موضوع بهره‌مند شدند.
اما واقعیت امر این است که بالاخره به لحاظ عمق چاه‌ها در استان که میانگین چاه‌هایمان تقریبا به بالای ۲۵۰ متر رسیده، تغذیه آب سفره‌های زیرزمینی خیلی به ندرت و به کندی انجام می‌شود و نمی‌توان به سرعت گفت که این بارندگی‌ها می‌تواند این خشکسالی‌های پی‌درپی را جبران کند.
آب سطحی و آب پشت سد این اتفاق می‌افتد که خیلی سریع آبگیری می‌شود. الان سد رودبال که آب شهر داراب و فسا را تامین می‌کند و مقرر است ان‌شاءالله ایج و زرین‌دشت را هم تامین کند، با اقداماتی که داریم انجام می‌دهیم، به محض اینکه بارندگی شد، تصفیه‌خانه‌ها اورهال شد؛ بعد از اینکه چندین سال از مدار خارج بود، بالاخره آب به شهر داراب رسید.
منتهی این مطلب درباره آب زیرزمینی واقعا این‌طور نیست و زمان می‌برد. پر شدن رودخانه‌ها بارش‌های متوالی در سال‌های به‌اصطلاح متوالی می‌خواهد. ولی خب خدا کمک کرد؛ همین بارش‌ها سبب شد که چاه‌های کشاورزی خیلی دیرتر امسال روشن شدند، برداشت منابع زیرزمینی کمتر شد، یعنی به تاخیر افتاد. طبیعتا به آب شرب هم کمک می‌کند. امسال هم پیش‌بینی‌مان این است با شرایطی که همکاران ما زحمت کشیدند و بررسی کردند و برنامه‌های عملیاتی ۱۴۰۵ را تدوین کردند، ان‌شاءالله تابستان آرامی را پیش‌بینی می‌کنیم برای استان. منتهی بحث تنش که به مفهوم بحران نیست، اما تنش در نقطه سر به سر، پیش‌بینی‌مان این است که آن ۷۰۰ روستا تقریبا به ۴۵۰ روستا کاهش پیدا می‌کند و شهرهایمان هم تقریبا حدود ۲۵ شهر کماکان درگیر تنش آبی هستند که هم اقدامات مدیریت مصرف می‌طلبد و هم اقدامات فنی.
لزوم تداوم مدیریت مصرف با وجود بارندگی‌های خوب
ایرنا: برخی ها این عقیده را دارند که با توجه به بارندگی‌های خوبی که امسال داشتیم، پس حتما مشکل آب نداریم و هر جور دلشان بخواهد مصرف می‌کنند. چه توصیه‌ای به این افراد دارید؟
شبانی: بنده بارها عرض کردم، آب شرب سهمش در بیلان آبی استان، سهم تقریبا ۶۰۰ میلیون مترمکعب است (آب شرب استان فارس) از آن سهم هفت میلیارد مترمکعب برداشت آب استان. ولی واقعیت امر این است که فاصله‌هایی را که هم اکنون در حال تامین آب هستیم بسیار است؛ مثال بزنم از جنوب شرق استان، ما لامرد و شهرهای اطرافش، ساکنان مهر و روستاهای منطقه را از فاصله تقریبا ۷۰۰ کیلومتری از سد کوثر تامین آب می‌کنیم. کسی که شیر آب را باز می‌کند، فرایند ۷۰۰ کیلومتر انتقال است.
در شمال استان، آباده، ما از منطقه‌ای که داریم تامین آب می‌کنیم تا آخرین نقطه‌ای که به سورمق و آن مناطق روستاهای حاشیه‌ به‌اصطلاح تابعه شهرستان‌ها، ۱۲۵ کیلومتر است. وقتی کسی شیر آب را باز می‌کند، عملا فرآیند ۱۲۵ کیلومتر استحصال و تامین و انتقال هست.
ما اگر به این جایگاه برسیم که به لحاظ کمیت هیچ مشکلی نداشته باشیم، صرفه‌جویی خودش یک امر به‌اصطلاح توصیه‌شده است و جلوگیری از اسراف هم در دین ما و هم در عرف ما هست. حالا ما با این کمبودها هم مواجهیم. بنابراین واقعیت امر این است که ضمن اینکه شاکر خداوند به لحاظ بارش‌ها هستیم، اما توصیه ما و خواهش‌مان کماکان این است که مصرف آب را مصرف بهینه قرار بدهیم، از اسراف پرهیز کنیم و کماکان همان نگاهی که در زمان محدودیت‌های بارش در سنوات قبل داشتیم، همان نگاه را به بخش آب داشته باشیم.
راهکارهای عملی مدیریت مصرف برای مردم
ایرنا: این مدیریت مصرفی که مردم می‌توانند انجام دهند، چه مواردی را می‌تواند در بر بگیرد؟
شبانی: این مدیریت مصرف در دو بخش است. یک بخش تکلیف ماست به عنوان دستگاه متولی که جلوگیری از هدررفت آب از شبکه‌های توزیع داشته باشیم. یک اتفاق خوبی که در شرکت آب و فاضلاب استان رخ داده و زحمات همکاران بنده بوده، این است که ما ظرف ۲ سال گذشته توانستیم در سال ۱۴۰۳ حدود ۲ درصد و در سال ۱۴۰۴ حدود یک درصد هدررفت آب استان را کمتر کنیم. به این مفهوم که در پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۳۶۶ میلیون مترمکعب تولید آب استان بوده، و در پایان ۱۴۰۴ با هشت میلیون مترمکعب کاهش، رسیدیم به تقریبا بالغ بر ۳۵۹ میلیون مترمکعب. یعنی ما علی‌رغم اینکه مشترکین‌مان افزایش پیدا کرد، نه تنها افزایش تولید نداشتیم، بلکه آمدیم تقریبا هفت تا هشت میلیون مترمکعب کاهش دادیم.
هم در بخش بهره‌برداری‌ها و هم در بخش بازسازی شبکه، چیزی حدود ۷۰۰ کیلومتر شبکه را در سال گذشته اصلاح و بازسازی و توسعه شبکه در استان داشتیم و در سال ۱۴۰۳ هم همین‌طور. از ظرفیت‌های مختلفی هم بهره گرفتیم؛ از ظرفیت خیرین، مسئولیت اجتماعی و سایر مواردی که به‌اصطلاح می‌شد با ظرفیت دهیاران و فرمانداران (که من از همین جا تشکر می‌کنم از همه عزیزانی که در این مسیر کمک کردند). وقتی که عدد می‌آوریم و تبدیل می‌کنیم، تقریبا گاهی معادل ۹ تا ۱۰ حلقه چاه (بعضا بیشتر) این صرفه‌جویی ناشی از هدررفت معادل آن می‌شود. حالا غیر از ارزش ریالی‌اش که میلیاردها تومان می‌شود، در حقیقت ارزش معنوی‌اش هم که حفظ شده، کمک بزرگی است.
مصرف‌کنندگان و مشترکین عزیز ما در استان هم اقداماتی که می‌توانند بکنند، شاید مهم‌ترین نکته این است که هر موقع شیری می‌خواهیم باز کنیم، اول ضرورتش را به آن فکر کنیم، بعضی اوقات، و جا انداختن این فرهنگ درست مصرف هست.
مهم‌ترین نکته بحث کولرهای آبی است که تقریبا بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ لیتر در روز - معادل گاهی دو تا سه نفر مصرف آب فرد در روز - آب مصرف می‌کند. چه کار می‌توانیم بکنیم؟ بعضا حالا موتورهای جریان مستقیم آمده که به‌اصطلاح کولرهای با جریان مستقیم (کولرهای قدیمی، کولرهای جریان متناوب هست) این‌ها را می‌شود جایگزین کرد. ممکن است به لحاظ قیمت و هزینه دچار مشکل باشند و نشود این جایگزین را انجام داد، ولی اقدامات ساده این است که سایبانی را محل کولر بزنیم، تا جایی در معرض مستقیم آفتاب قرار نگیرد، یا به‌اصطلاح ساعت استفاده از کولر، جریان تند را به جریان کند بگذاریم که باز آن هم در صرفه‌جویی آب می‌تواند مؤثر باشد.
سایر اقداماتی که یک بخشی از آن امر شخصی است، مثلا در دوش گرفتن و حمام؛ اگر یک فرد با شیر معمولی دوش بگیرد، این شیر تقریبا حدود ۲۰ لیتر در دقیقه آب مصرف می‌کند. حالا اگر زمان دوش گرفتن را تقریبا نصف کاهش بدهیم، شاید معادل مثلا یک شهر بزرگ صرفه‌جویی می‌شود که می‌توانیم این کار را بکنیم و سایر اقدامات.
مشوق‌های وزارت نیرو برای کم‌مصرف‌ها
ایرنا: مشوقی هم برای این کم‌مصرف‌ها در نظر گرفته شده است؟
شبانی: امسال وزارت نیرو برای مشترکینی که بتوانند مصرف آب را زیر الگوی مصرف بیاورند (الگوی مصرف ۱۲ مترمکعب در ماه هست)، زیر الگوی مصرف حدود ۲۰ درصد تخفیف پیش‌بینی کرده در ماه‌های گرم که خرداد، تیر، مرداد و شهریور هست. یعنی چهار ماه، اگر مصرف را بتوانند زیر الگو بیاورند، ۲۰ درصد می‌توانند از نرخ مخفف بهره‌مند بشوند.
نکته دیگری که وزارت نیرو پیش‌بینی کرده این هست که اگر لوازم کاهنده مصرف مشترکی نصب کند و البته با اطلاع شرکت آب و فاضلاب، و نصب این لوازم کاهنده در کاهش مصرف موثر باشد، باز حدود ۳۰ درصد می‌تواند از این نرخ مخفف بهره‌مند بشود. ولی این مورد سقفش همان ۳۰ درصد است؛ یعنی اگر فرض بفرمایید مصرف آمد زیر الگو و شیر کاهنده مصرف بسته بود و استفاده کرده بودند، در حقیقت همان ۳۰ درصد نرخ تخفیف را بهره‌مند می‌شود.
آبرسانی با تانکر در تابستان ۱۴۰۵
ایرنا: روستاهایی در تابستان امسال داریم که با تانکر آبرسانی شود؟
شبانی: در استان فارس تقریبا چهار هزار روستا داریم که حدود ۲ هزار و ۳۰۰ روستا الان تحت پوشش هست. بخش عمده‌ای از روستاها هنوز تحت پوشش نیستند. آبرسانی به خیلی از روستاهایی که تحت پوشش هم نیست، داریم انجام می‌دهیم و باید به مرور این روستاها تحت پوشش قرار بگیرند. البته در نقاطی از استان که روستاها هم تحت پوشش هستند (عرض کردم) به لحاظ منابع آبی به‌اصطلاح گاهی به لحاظ کمی و گاهی به لحاظ کیفی ممکن است دچار مشکل بشوند.قطعا آن ناوگان آبرسانی‌مان که حدود ۵۰ دستگاه تانکر در استان هست، برقرار است. همین چند وقت پیش یکی از مناطق استان که تقریبا از نظر ما هم آب آن پایدار بود، ولی چاه یکباره گل‌آلود شد و چاه از مدار خارج شد، با تانکر آبرسانی می‌شود.