مهرزاد لیموچی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا با اشاره به ماهیت صنعت پالایش و پتروشیمی در اقتصاد ایران اعلام کرد: برخلاف بسیاری از صنایع که پس از بحران نیازمند بازگشت به ظرفیت‌های پیشین هستند، صنعت انرژی ایران با یک مسئولیت مضاعف مواجه است؛ این صنعت علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، ستون اصلی درآمدهای ارزی، تأمین خوراک صنایع پایین‌دستی و پشتیبان امنیت انرژی کشور محسوب می‌شود، به همین دلیل هرگونه برنامه بازسازی باید مبتنی بر نگاه راهبردی و بلندمدت باشد.
وی افزود: در شرایط پساجنگ نخستین اولویت، تثبیت پایداری عملیاتی واحدهای پالایشی و پتروشیمی است. در بسیاری از موارد حتی اگر زیرساخت‌ها دچار آسیب جدی نشده باشند، فشارهای ناشی از شرایط جنگی می‌تواند زنجیره تامین تجهیزات، دسترسی به قطعات یدکی، حمل‌ونقل خوراک و فرآیندهای صادراتی را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین بازگشت به شرایط عادی تنها به معنای راه‌اندازی تجهیزات نیست، بلکه به معنای بازیابی کامل شبکه عملیاتی صنعت انرژی است.
لیمـوچی تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های ایران در این حوزه، تنوع جغرافیایی مراکز تولید انرژی است. پراکندگی پالایشگاه‌ها، مجتمع‌های پتروشیمی، بنادر صادراتی و مراکز ذخیره‌سازی موجب شده صنعت انرژی کشور از سطح قابل توجهی از انعطاف‌پذیری برخوردار باشد. همین ویژگی می‌تواند سرعت بازیابی ظرفیت‌های عملیاتی را در مقایسه با بسیاری از کشورها افزایش دهد.
مزیتی به نام تنوع محصولات تولیدی
وی ادامه داد: صنعت پتروشیمی ایران نیز از منظر ساختاری دارای مزیت مهمی است. تنوع محصولات تولیدی باعث شده کشور فقط به یک بازار یا یک محصول وابسته نباشد. این موضوع در شرایط بحرانی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، زیرا امکان مدیریت بهتر ریسک‌های صادراتی و تجاری را فراهم می‌آورد.
این تحلیلگر ارشد حوزه انرژی گفت: تجربه بازار جهانی نشان می‌دهد مشتریان بین‌المللی بیش از هر موضوعی به دنبال اطمینان از تداوم عرضه هستند. بنابراین در دوران پساجنگ، حفظ اعتبار تجاری ایران در بازارهای صادراتی به اندازه بازسازی زیرساخت‌ها اهمیت دارد. اگر مشتریان اطمینان داشته باشند که زنجیره تامین ایران پایدار است، احتمال حفظ سهم بازار به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.


وی یادآورشد: یکی از مهم‌ترین راهبردهای ایران باید حرکت تدریجی از خام‌فروشی به سمت توسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر باشد. در بازارهای جهانی، فرآورده‌های پالایشی و محصولات پتروشیمی نه‌ فقط حاشیه سود بیشتری دارند، بلکه انعطاف‌پذیری بالاتری در برابر تحولات سیاسی و اقتصادی نیز ایجاد می‌کنند.
لیمـوچی اظهار کرد: در شرایط کنونی، رقابت اصلی در بازار انرژی نه بر سر تولید، بلکه بر سر کنترل زنجیره ارزش است. کشورهایی که بتوانند این زنجیره را کنترل کنند سهم پایدارتر و نفوذ بیشتری در بازارهای جهانی خواهند داشت.
ارزش افزوده در صنایع پایین دستی ایجاد می شود
این تحلیلگر ارشد حوزه انرژی اظهارکرد: زمانی که از زنجیره ارزش در صنعت انرژی صحبت می‌کنیم، منظور فقط تولید نفت یا گاز نیست. زنجیره ارزش از مرحله اکتشاف و تولید آغاز می‌شود و سپس به پالایش، پتروشیمی، صنایع پایین‌دستی، تولید محصولات نهایی، حمل‌ونقل، ذخیره‌سازی، بازاریابی و شبکه‌های توزیع بین‌المللی می‌رسد. هرچه یک کشور بتواند حضور خود را در حلقه‌های بیشتری از این زنجیره گسترش دهد، میزان درآمد، نفوذ اقتصادی و قدرت چانه‌زنی آن نیز افزایش خواهد یافت.
لیمـوچی تصریح کرد: در دهه‌های گذشته بخش قابل توجهی از درآمدهای انرژی کشورهای تولیدکننده از محل فروش مواد خام حاصل می‌شد، اما امروز بخش عمده ارزش افزوده در مراحل پایین‌دستی ایجاد می‌شود. به عنوان مثال، فاصله ارزش اقتصادی میان یک بشکه نفت خام با محصولاتی که در صنایع پتروشیمی، پلیمرها، مواد شیمیایی تخصصی، روانکارها و سایر صنایع تکمیلی تولید می‌شوند، بسیار قابل توجه است. به همین دلیل بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در توسعه صنایع پایین‌دستی انجام داده‌اند.
وی ادامه داد: ایران نیز در دوران پساجنگ باید نگاه خود را از افزایش صرف تولید به سمت تکمیل زنجیره ارزش تغییر دهد. به عبارت دیگر، موفقیت صنعت انرژی تنها با افزایش تولید نفت یا افزایش ظرفیت پالایشگاهی سنجیده نمی‌شود، بلکه باید بررسی کرد چه میزان از خوراک تولیدی کشور به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل می‌شود و چه سهمی از بازارهای نهایی منطقه در اختیار تولیدکنندگان ایرانی قرار می‌گیرد.
مدل یکپارچه پتروپالایشگاهی دنبال شود
این تحلیلگر ارشد حوزه انرژی خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین فرصت‌های ایران در این زمینه، توسعه پیوند میان پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی است. در بسیاری از کشورهای پیشرو، مدل‌های یکپارچه پتروپالایشگاهی در حال گسترش است، زیرا این مدل‌ها علاوه بر افزایش سودآوری، انعطاف‌پذیری بیشتری در برابر نوسانات بازار نفت ایجاد می‌کنند. هرچه سهم تولید محصولات با فناوری بالاتر و ارزش افزوده بیشتر افزایش پیدا کند وابستگی درآمدهای کشور به نوسانات بازار نفت خام نیز کاهش خواهد یافت.
وی افزود: در بازارهای صادراتی نیز دیگر فقط فروش محصول اهمیت ندارد. کشورهایی موفق‌تر هستند که بتوانند در شبکه توزیع، خدمات فنی، لجستیک، سرمایه‌گذاری مشترک و حتی بازار مصرف کشورهای هدف حضور داشته باشند. در واقع رقابت آینده انرژی، رقابت میان زنجیره‌های ارزش خواهد بود، نه فقط رقابت میان تولیدکنندگان نفت و گاز.
لیموچی ادامه داد: در همین چارچوب، توسعه همکاری‌های بلندمدت با مشتریان آسیایی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بازارهای آسیایی همچنان موتور اصلی رشد مصرف انرژی جهان هستند و ایران باید تلاش کند حضور خود را در این بازارها از سطح معاملات کوتاه‌مدت فراتر ببرد و به سمت همکاری‌های ساختاری و بلندمدت حرکت کند.
این تحلیلگر ارشد حوزه انرژی تاکید کرد: دوران پساجنگ نباید صرفاً به بازگشت ظرفیت‌های از دست رفته محدود شود. اگر بازسازی با نوسازی فناوری، توسعه صنایع پایین‌دستی، تقویت زیرساخت‌های صادراتی و ارتقای بهره‌وری همراه شود، صنعت پالایش و پتروشیمی ایران می‌تواند با قدرت بیشتری نسبت به گذشته در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی حضور پیدا کند و جایگاه خود را در معماری آینده انرژی آسیا تثبیت نماید.