افزایش بیوقفه اجارهبها در سالهای اخیر، بخشی از خانوارهای اجارهنشین را به سمت گزینههایی سوق داده که پیشتر حتی تصورش هم دشوار بود و آن کانکسهایی است که حالا برای برخی از آنها نه محل کاربلکه سرپناهی موقت برای زندگی شده است، سرپناهی که بیش از آنکه نشانه انتخاب باشد، روایتگر فشار سنگین بازار مسکن است.
در حاشیه شهر، جایی که خیابانها هنوز بهطور کامل آسفالت نشدهاند و زمینهای خالی میان سازههای نیمهکاره دیده میشود، ردیفی از کانکسها کنار هم قرار گرفته است. از دور شاید این فضا بیشتر شبیه محل استقرار کارگران پروژههای ساختمانی به نظر برسد اما در نگاه نزدیکتر، پشت درهای فلزی آنها، وسایل و اسباب زندگی خانوادههایی دیده میشود که روزی در خانههای معمولی شهر ساکن بودند.
این خانوادهها به دلیل افزایش پیدرپی اجارهبها، ناچار شدهاند وسایل زندگی خود را به این کانکسهای اجارهای منتقل کنند، فضایی موقت که نه بهعنوان محل سکونت دائمی بلکه بهعنوان راهحلی اضطراری برای نگهداری اسباب و ادامه زندگی در شرایط سخت بازار اجاره مورد استفاده قرار میگیرد.
در واقع، آنچه در اینجا دیده میشود نه یک محل زندگی پایدار، بلکه نشانهای از فشار فزاینده هزینههای مسکن است، فشاری که برخی خانوادهها را وادار کرده میان ماندن در خانههای گرانقیمت یا تخلیه و انتقال وسایل به فضاهای موقت، گزینه دوم را انتخاب کنند.
برای این خانوادهها، کانکس نه خانه است و نه انتخاب؛ بلکه توقفگاهی موقت در میانه بحران مسکن است تا شاید در فرصتی دیگر بتوانند به یک واحد مسکونی مناسب بازگردند.
روایت کوچ وسایل خانوادهها به کانکس
مهدی، ۴۲ ساله که تا دیروز خودش زمینه رفاه خانواده اش را فراهم کرده بود و در خانهای می توانستند دور هم جمع شوند و زندگی کنند اما امروز به دلیل افزایش کرایه خانه ها، ناچار شدند تا وسایل خانه را در کانکسی اجارهای قرار دهند.
وی می گوید: سالها مستأجر بودیم اما افزایش اجارهبها باعث شد دیگر توان پرداخت نداشته باشیم و در نهایت مجبور شدیم وسایل زندگیمان را به اینجا منتقل کنیم.
مهدی ادامه میدهد: زندگی در این شرایط سخت و فضا کوچک و امکانات محدود است. بیشتر شبیه یک وضعیت موقت است تا زندگی واقعی اما فعلاً چارهای نداریم.
این شهروند تهرانی عنوان کرد: همسر و فرزندانش هم آواره خانه مادر و پدر شده اند تا بلکه شرایط بهبود یافته و بتواند راه چاره ای برای جمع شدن دوباره خانواده دور هم بیندیشد.
لیلا ۳۸ ساله و خانه دار میگوید: مدیریت زندگی در این شرایط دشوارتر از گذشته شده است و همه چیز خیلی محدود است. بخشی از وسایل زندگیمان را به کانکسهای اجارهای منتقل کردهایم و همین موضوع باعث شده دائم در رفتوآمد و نگرانی باشیم.
وی میافزاید: نگرانی اصلی من آینده بچههاست. آنها باید در آرامش رشد کنند اما ما درگیر اجاره و جابهجایی وسایل هستیم و این بلاتکلیفی فشار زیادی به خانواده وارد کرده است.
امیرحسین ۱۴ ساله میگوید: شرایط اجاره و جابهجاییهای مکرر باعث شده از طرفی اسباب ها و وسایل خانه و همینطور شخصی شان به کانکس اجاره ای منتقل شده و او به همراه خواهر و برادرهایش به خانه مادربزرگ بروند. تصمیمی که به گفته او، بیشتر از آنکه آرامش بیاورد با سختیهای تازه همراه بوده است.
وی خاطر نشان می کند: بعد از اینکه نتوانستیم در خانه قبلی بمانیم، مجبور شدیم به خانه مادربزرگ برویم. الان چند خانواده در یک خانه زندگی میکنیم و همین موضوع باعث شده فضای خانه خیلی شلوغ شود.
این دانشآموز ادامه میدهد: گاهی از طرف عموها و عمهها به خاطر شلوغی و شرایط موجود گلایه میشنویم. این وضعیت روی درس خواندن و تمرکزم هم تأثیر گذاشته و احساس میکنم آرامش قبل را نداریم.
بازار داغ اجاره کانکس برای نگهداری اثاثیه
افزایش نیاز شهروندان به فضاهای جانبی برای نگهداری اثاثیه و کالا، بازار اجاره کانکس را به عنوان انباریهای سیار رونق بخشیده است، خدماتی که اکنون با بهرهگیری از سیستمهای حفاظتی پیشرفته و نظارت شبانهروزی ارائه میشود. فعالیت در حوزه اجاره کانکسهای نگهداری کالا در سالهای اخیر با ضابطهمندتر شدن همراه بوده است. یکی از فعالان این حوزه که نخواست نامش گفته شود در گفتوگو با ایرنا درباره نحوه ارائه این خدمات اظهار کرد: فرآیند اجاره این فضاها به صورت ماهانه است و متقاضیان در صورت نیاز به تداوم نگهداری باید پیش از پایان هر دوره نسبت به تمدید قرارداد و پرداخت اجارهبها اقدام کنند.
وی با اشاره به تعرفههای این خدمات در ۲ منطقه احمدآباد مستوفی و اتوبان آزادگان، افزود: هزینه اجاره ماهانه برای کانکسهای طبقه اول ۴ میلیون تومان و برای طبقه دوم ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تعیین شده است.
این فعال حوزه انبارداری سیار، تامین امنیت را اولویت اصلی این کسبوکار برشمرد و گفت: تمامی کانکسها به سیستمهای نظارت تصویری متصل به مرکز مانیتورینگ نیروی انتظامی مجهز هستند که در صورت بروز هرگونه واقعه غیرمترقبه، امکان حضور سریع ماموران در محل فراهم و حضور نگهبانان به صورت شبانهروزی، ضریب امنیت این فضاها را برای اطمینان خاطر شهروندان ارتقا داده است.
وی در خصوص پوشش بیمهای کالاها نیز گفت: وسایل موجود در کانکسها تا سقف ۱۵ میلیون تومان تحت پوشش بیمه قرار دارند و در صورتی که ارزش اقلام بیش از این مبلغ باشد، متقاضی میتواند با پرداخت مابهالتفاوت حق بیمه، تمامی وسایل خود را بهصورت کامل بیمه کند.
این متصدی خدمات انبارداری از ارائه خدمات جانبی نظیر جابهجایی و بستهبندی خبر داد و افزود: در صورت درخواست مشتری برای خدمات جمعآوری، بستهبندی و انتقال وسایل، تیمهای تخصصی با تعرفه ساعتی ۳۵۰ هزار تومان، فرآیند صفر تا صد جابهجایی را با رعایت نکات ایمنی و نظافت انجام میدهند.
مسکن نارنجی شد
کارشناس حوزه مسکن و شهرسازی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا نسبت به پیامدهای اجتماعی و اقتصادی وضعیت فعلی بازار مسکن هشدار داد و تأکید کرد: پدیدهای چون اجاره کانکس برای نگهداری اثاثیه منزل نشانهای نگرانکننده از فشار اقتصادی بر خانوارها و نزدیک شدن بخش مسکن به وضعیت بحرانی «قرمز» است.
«فرهاد بیضایی» بحرانهای اخیر از جمله جنگ، تورم و بیکاری را از عوامل اصلی افزایش تمایل مستأجران به اجاره کانکس برای انبار کردن وسایل خانهشان برشمرد و گفت: این موضوع نباید نادیده گرفته شود و صرفاً با نگاه سیاه نمایی به آن نگریست بلکه باید ریشههای آن را بررسی کرد.
وی با اشاره به اینکه سهم بالای هزینه مسکن در سبد خانوار ایرانی، فشار اقتصادی مضاعفی را بر دوش مستأجران و خانهاولیها وارد میکند، افزود: در حالی که در کشورهای توسعهیافته، سهم هزینه مسکن حداکثر ۲۱ درصد است، در ایران این رقم به مراتب بیشتر بوده و مشکلات را تشدید میکند.
این کارشناس مسکن، وضعیت کنونی بخش مسکن را «نارنجی» توصیف کرد و هشدار داد که این روند در صورت عدم رسیدگی مسئولان، به سمت «قرمز» شدن و تبدیل شدن به یک بحران جدی پیش خواهد رفت.
وی بر ضرورت اتخاذ تدابیر اساسی برای رشد اقتصادی و بهبود درآمد مردم، به ویژه در کلانشهر تهران، تأکید کرد و یادآور شد: چارهاندیشی جدی در این زمینه، گامی ضروری برای جلوگیری از تعمیق بحران مسکن و بهبود وضعیت معیشتی شهروندان است.
بیضایی با تشریح وضعیت بحرانی معیشت خانوارها از تغییر رفتار «سبد هزینه خانوار» و تأثیر متقابل تورم در بخشهای خوراکی و مسکن خبر داد و آن را زنگ خطری جدی برای کیفیت زندگی شهروندان دانست.
وی با بیان اینکه در گذشته هزینههای سنگین مسکن به تنهایی عامل کوچکتر شدن سفره خانوارها بود، گفت: در سالهای گذشته، فشارهای اجارهبها و خرید مسکن باعث میشد خانوارها برای حفظ تعادل در هزینههای خود، از بخشهای ضروری و رفاهی همچون تحصیل فرزندان، خدمات بهداشتی، و یا برنامههای تفریحی و گردشگری صرفنظر کنند. در واقع مسکن به عنوان یک هزینه پیشفرض، سایر بخشهای رفاهی را حذف میکرد.
این کارشناس مسکن در ادامه با تأکید بر اینکه اکنون وضعیت به شکلی نگرانکننده تغییر کرده است، اظهار داشت: با تشدید تورم در بخش کالاهای اساسی و خوراکیها، فشار جدیدی به خانوارها وارد شده که باعث شده این بار تورمِ بخش تغذیه، به بازار مسکن هجوم ببرد. به عبارت دیگر، افزایش سرسامآور قیمت اقلام خوراکی، خانوارها را در موقعیت اضطراری قرار داده است.
بیضایی افزود: این وضعیت باعث شده است که خانوارها برای حفظ توان خرید اقلام ضروری و تأمین حداقلهای تغذیهای، ناچار شوند هزینههای مسکن خود را کاهش دهند. این تغییر رفتار، منجر به خروج مستأجران از واحدهای مناسب و کوچ به مناطق ارزانتر یا حتی مهاجرت به حاشیه شهرها و شهرهای پیرامونی تهران شده است.
وی هشدار داد: این چرخه معیوب که در آن افزایش هزینههای تغذیه، منجر به تضعیف جایگاه مسکن در سبد خانوار میشود، نشاندهنده تعمیق شکاف طبقاتی و کاهش کیفیت سکونت در جامعه است و نیازمند چارهاندیشی فوری سیاستگذاران برای جلوگیری از فروپاشی حداقلی استانداردهای زندگی شهری است.
پدیده جدید اجار کانکس برای نگهداری از اسباب مستاجران پایتخت، پرسشی بنیادین را پیش روی جامعه میگذارد که آیا اصرار بر ماندن در پایتخت به بهای تن دادن به چنین شرایط دشواری، منطقی است یا زمان آن رسیده که در ضرورت پایتختنشینی و سیاستهای تمرکززدایی تجدیدنظر شود تا شاهد چنین پدیده هایی نباشیم.