به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، تجربه ماه‌های گذشته نشان داد که در کنار توان نظامی و ظرفیت دیپلماتیک، عامل دیگری نیز در معادلات قدرت ایران نقش تعیین کننده‌ای دارد؛ عاملی که نه در زرادخانه‌ها یافت می‌شود و نه پشت میز مذاکره، بلکه در انسجام و همراهی ملت ایران معنا پیدا می‌کند.
طی یک سال گذشته، ایران در یکی از حساس‌ترین مقاطع سال‌های اخیر، همزمان دو میدان متفاوت را مدیریت کرد؛ یک میدان، رویارویی نظامی و امنیتی و میدان دیگر، عرصه دیپلماسی و مذاکرات بود. اگرچه جنگ و مذاکره دو عرصه متفاوت محسوب می‌شوند اما نگاهی به رویدادهای یک سال گذشته نشان می‌دهد در هر دو میدان، انسجام ملی به یکی از مولفه‌های اصلی قدرت ایران تبدیل شد.
این انسجام در شرایطی رقم خورد که بسیاری از تحلیلگران خارجی از احتمال بروز شکاف‌های داخلی سخن می‌گفتند اما ملت ایران مسیر دیگری را انتخاب کرد. جامعه ایران در این مدت نشان داد که اختلاف‌نظرهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، الزاما به معنای فاصله گرفتن از منافع ملی نیست. در روزهایی که کشور با تهدید خارجی روبه‌رو شد، بسیاری از همان صداهای متفاوت، بر سر دفاع از ایران به نقطه‌ای مشترک رسیدند، نقطه‌ای که مفهوم ملت را بیش از گذشته پررنگ کرد.
سناریوی دشمن؛ شکاف از درون، فشار از بیرون
نکته مهم آن است که تقریباً در همه بحران‌های بین‌المللی، یکی از نخستین محاسبات دشمنان پیش از حمله نظامی و یا ورود به یک پروسه دیپلماتیک، ارزیابی وضعیت داخلی کشورها است. درواقع، پیش از آنکه توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی بررسی شود، وضعیت اجتماعی کشور مورد توجه قرار می‌گیرد. زیرا اگر جامعه‌ای از درون دچار شکاف باشد، فشار خارجی با سرعت بیشتری می‌تواند به خواسته‌های خود برسد. در حالی که اگر مردم با وجود همه اختلاف‌نظرها در دفاع از منافع ملی هم‌صدا باشند، معادلات تغییر می‌کند.
انتقاد مردم ایران از شرایط اقتصادی درسال‌های اخیر باعث شده بود تا دشمن دچار اشتباه محاسباتی شود. تصور بر این بود که با به شهادت رساندن رهبر انقلاب و پررنگ کردن مشکلات، فشارهای نظامی و اقتصادی، جامعه ایران را دچار شکاف خواهد کرد اما آنچه در عمل رخ داد، خلاف این انتظار بود.
ملت ایران نشان داد میان نقدهای داخلی و دفاع از کشور مرز روشنی تعریف کرده است و زمانی که پای وطن در میان باشد، سال ۱۴۰۴ با سال ۱۳۵۹ فرقی ندارد و تمام قد برای دفاع آماده است. ممکن است مردم از مشکلات معیشتی، تورم، بیکاری یا عملکرد برخی دستگاه‌ها گلایه داشته باشند، اما این گلایه‌ها به معنای چشم‌پوشی از منافع ملی نیست.
ملت؛ سرمایه‌ای که خریدنی نیست
این مفهوم تنها در شرایطی معنا پیدا می‌کند که مردم در کنار هم از «من» به «ما» تبدیل شده باشند و منافع جمعی مقدم بر منفعت فردی افراد تعریف شود. در ادبیات علوم سیاسی نیز از سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان قدرت ملی یاد می‌شود؛ سرمایه‌ای که نه با درآمدهای نفتی به دست می‌آید، نه با خرید تجهیزات نظامی و نه با امضای قراردادهای اقتصادی بلکه سرمایه اجتماعی زمانی شکل می‌گیرد که مردم احساس کنند سرنوشت مشترکی دارند و امنیت، پیشرفت و آینده کشور متعلق به همه آنهاست.
در ماه‌های گذشته، این سرمایه اجتماعی بیش از هر زمان دیگری خود را در ایران نشان داد. حضور مردم در صحنه و خیابان از همان ساعتهای اولیه جنگ و پایمردی تا به امروز، حمایت از نیروهای مسلح، همراهی با تصمیمات کلان کشور و پرهیز از دامن زدن به اختلافات، مهم‌ترین پیام این روزهای ایران به جهان بود.
در حقیقت، آنچه قدرت ایران را افزایش داد، تنها توان دفاعی نبود؛ بلکه پشتوانه مردمی آن توان دفاعی بود.
حالا که ایران از میدان نظامی به پشت میز مذاکره آمده تا در سنگری دیگر، از منافع ملی دفاع کند باید بر این نکته تاکید شود که جنگ و مذاکره مکمل یکدیگرند. همانگونه که مردم از ۹ اسفند تا امروز حمایت تمام قدی از نیروهای مسلح داشتند حالا زمان آن است که تصمیمات سیاسی و دیژلماتیک مورد توجه قرار گیرد.
زیرا کشوری که در داخل از انسجام برخوردار باشد، در میدان نبرد نیز از روحیه بالاتری برخوردار است و در میز مذاکره نیز با اعتمادبه‌نفس بیشتری حاضر می‌شود. در واقع، مذاکره‌کنندگان زمانی می‌توانند از منافع ملی دفاع کنند که بدانند پشت سر آنان، ملتی ایستاده که اجازه نمی‌دهد اختلاف‌های داخلی به ابزار فشار طرف مقابل تبدیل شود.
حفظ وحدت مقدم بر هر چیز است
در همین چارچوب، مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران بر اهمیت حفظ وحدت ملی تأکید دارد. او در روزهای گذشته هشدار داد که هر پیامی که بوی اختلاف و تفرقه بدهد، در همان مسیری قرار می‌گیرد که دشمنان ایران به دنبال آن هستند.
پزشکیان همچنین تصریح کرد که حتی درباره برخی مسائل ترجیح می‌دهد سکوت کند تا انسجام ملی آسیب نبیند و تأکید کرد رهبر معظم انقلاب اختیار ادامه مذاکرات را به دولت سپرده‌اند و همه باید برای موفقیت این مسیر کمک کنند.
این سخنان، صرفاً یک موضع سیاسی نیست؛ بلکه بیانگر یک واقعیت راهبردی است؛ اینکه بزرگ‌ترین پشتوانه دولت در هر مذاکره‌ای، ملت متحد است.
پزشکیان این صحبت ها را در مراسمی گفت که بیش از آنکه رنگ و بوی سیاسی یا نظامی داشته باشد، درباره اقتصاد بود. این موضوع نشان ‌می‌دهد که برای دولت چهاردهم، وحدت تنها در حوزه امنیت و سیاست خارجی اهمیت ندارد و واقعیت این است که اقتصاد نیز بیش از هر چیز به اعتماد عمومی وابسته است.
زیرا هیچ سرمایه‌گذاری در فضایی آکنده از بی‌ثباتی و شکاف اجتماعی، سرمایه خود را وارد چرخه تولید نمی‌کند و هیچ فعال اقتصادی در فضایی که آینده آن نامعلوم باشد، برنامه‌ریزی بلندمدت نخواهد داشت.
نکته مهمتر آن است که تصمیمات کلان در اقتصاد نیز بدون پشتوانه حمایتی مردم معمولا ناکارآمد است. در واقع اعتماد، امید و همدلی، پیش‌نیاز رونق اقتصادی است و این سه مؤلفه، بدون انسجام ملی شکل نمی‌گیرد، به همین دلیل، حفظ وحدت تنها یک ضرورت امنیتی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی نیز هست.
البته باید بین انسجام و وحدت داخلی بین ملت و دولت و قدرت نقد تفاوت قائل شد. جامعه پویا، جامعه‌ای است که در آن نقد وجود داشته باشد، هیچ کشوری بدون نقد اصلاح نمی‌شود و هیچ دولتی نیز از اشتباه مصون نیست اما میان نقد مسئولانه و دامن زدن به شکاف‌های اجتماعی تفاوت وجود دارد. دقیقاً به همین دلیل است که پزشکیان بر پرهیز از هر سخنی که انسجام ملی را خدشه‌دار کند، تأکید کرده است.
برگ برنده‌ای که نباید از دست برود
جنگ اگرچه هیچ گاه پسندیده نیست اما در ماه‌های اخیر، ایران توانست یکی از مهم‌ترین دارایی‌های خود را بار دیگر به نمایش بگذارد؛ ملتی که نشان داد در بزنگاه‌های تاریخی، منافع ملی را بر اختلاف‌های روزمره ترجیح می‌دهد، سرمایه‌ای که می‌تواند در آینده نیز مهم‌ترین پشتوانه کشور در عرصه اقتصاد، سیاست خارجی و حوزه دفاعی باشد. زیرا که قدرت نظامی بدون پشتوانه مردمی، قدرتی شکننده است، اقتصاد بدون اعتماد عمومی، اقتصادی آسیب‌پذیر است و دیپلماسی بدون انسجام داخلی نیز نمی‌تواند منافع ملی را به بهترین شکل تأمین کند.
بنابراین امروز بیش از هر زمان دیگری باید از ملت محافظت کرد. اگر این سرمایه حفظ شود، عبور از چالش‌های اقتصادی، تقویت قدرت دفاعی، موفقیت در مذاکرات و افزایش جایگاه منطقه‌ای ایران، دست‌یافتنی‌تر خواهد بود. امروز وحدت ملی باید در مرکز سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری و گفت‌وگوهای عمومی قرار گیرد. زیرا آنچه ایران را در میدان جنگ مقاوم کرد و در میز مذاکره دست برتر بخشید، پیش از هر چیز، ملت ایران بود؛ ملتی که نشان داد هر زمان پای ایران در میان باشد، «من»ها کنار می‌روند و «ما» معنا پیدا می‌کند.
و این «ما»، همان برگ برنده‌ای است که هیچ دشمنی قادر به تحریم یا نابود کردن آن نیست زیرا که ایران، فراتر از اختلاف‌های سیاسی، خانه مشترک همه ایرانیان است.