حسین قاسمیجامی کارگردان مجموعه تلویزیونی «متولد آوریل» در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، درباره شکلگیری ایده ساخت این سریال اظهار کرد: چند سال پیش با شخصیت شهید کمال کورسل آشنا شدم؛ نوجوانی فرانسوی که مسیری عجیب و قابل تامل را طی میکند، از فرانسه به ایران میآید، با فضای انقلاب و دفاع مقدس پیوند میخورد، راهی جبهه میشود و در نهایت به شهادت میرسد. همین مسیر زندگی برای من بسیار جذاب بود و از همان زمان پیگیر ساخت اثری درباره او شدم.
وی افزود: ابتدا مجوز ساخت نسخه سینمایی این اثر را گرفتم اما هر بار به دلایلی شرایط تولید فراهم نشد. بعد متوجه شدم سیمافیلم نیز روی موضوع شهید کمال کورسل کار میکند. در رفتوبرگشتهایی که شکل گرفت، شرایطی فراهم شد تا این پروژه با نویسندگی فهیمه سلیمانی وارد مرحله تولید شود.
قاسمیجامی با اشاره به ترکیب ایده اولیه خود با فیلمنامه نوشتهشده برای سیمافیلم، توضیح داد: نسخه سینماییای که پیشتر در اختیار داشتم و نسخهای که سلیمانی نوشته بود، در جلسات مختلف بررسی شد. درباره مسیر درام، شخصیتها و نحوه روایت گفتوگو کردیم و در نهایت این تعامل به شکلگیری فیلمنامه نهایی و تولید «متولد آوریل» منجر شد. من مدتها دنبال ساخته شدن این اثر بودم و در نهایت در سیمافیلم این اتفاق افتاد.
در وجود شهید کمال کورسل کشف صادقانهای اتفاق افتاده است
کارگردان «متولد آوریل» درباره طراحی مسیر تحول شخصیت سیاوش در سریال اظهار کرد: موقعیت سیاوش و کمال کورسل از نظر قصهای به هم شباهت دارد اما در دو جهت کاملا مخالف حرکت میکند. کمال از فرانسه به ایران میآید، شیفته آرمانها، انقلاب، امام خمینی(ره) و فضای دفاع مقدس میشود و مسیر زندگیاش را در ایران پیدا میکند. در مقابل، سیاوش جوانی است که میخواهد ایران را ترک کند و تصور میکند آرزوهایش در جای دیگری محقق میشود.
وی ادامه داد: همین تقابل، یکی از نقاط مهم فیلمنامه است. دو مسیر برخلاف هم حرکت میکنند، اما جایی با هم تلاقی پیدا میکنند. آن نقطه تلاقی، جایی است که سیاوش به خودش برمیگردد و متوجه میشود آنچه در اطرافش دارد، شاید بسیار ارزشمندتر از آرزویی باشد که تا آن لحظه به آن فکر کرده است.
قاسمیجامی تاکید کرد: همین ساختار به ما کمک کرد کمتر به سمت شعار برویم. تلاش کردیم تحول شخصیت سیاوش در دل درام اتفاق بیفتد، نه با جملات مستقیم و تحمیلی. البته قضاوت درباره میزان موفقیت اثر با مخاطب است اما هدف ما این بود که مسیر تغییر شخصیت، طبیعی و باورپذیر باشد.
این کارگردان درباره نسبت نسل جوان با روایتهای دفاع مقدس گفت: من معتقد نیستم نسل جوان ما الزاما با ارزشها و تاریخ دفاع مقدس بیگانه است. به نظرم مساله این است که ما گاهی آن را خوب تعریف نکردهایم یا اصلاً درست روایت نکردهایم. اگر آنچه را واقعاً بوده است صادقانه تعریف کنیم و نخواهیم به مخاطب درس بدهیم یا چیزی را به او تحمیل کنیم، این روایت میتواند اثر خودش را بگذارد.
وی افزود: وقتی آدمی مثل شهید کمال کورسل از فرانسه بلند میشود و به ایران میآید و در عملیات مرصاد به شهادت میرسد، حتماً در وجود او کشف صادقانهای اتفاق افتاده است. ما باید این صداقت را روایت کنیم، نه اینکه بخواهیم با پیشداوری چیزی را به مخاطب بقبولانیم.
قاسمیجامی با اشاره به شیوه روایت در «متولد آوریل» بیان کرد: سعی کردم در کارگردانی اثر جهتگیری تحمیلی نداشته باشم. نمیخواستم چیزی را به اجبار نمایش بدهم یا مخاطب را وادار کنم که حتماً به نتیجهای مشخص برسد. انگار دو مسیر، دو نگاه یا دو انتخاب را کنار هم گذاشتهایم و اجازه دادهایم مخاطب خودش با آنها مواجه شود.
وی ادامه داد: تلاش ما این بود که آن دوران را بدون داوری از پیش تعیینشده روایت کنیم. نمیخواستیم چیزی را گلدرشت ارائه بدهیم. هدف این بود که فضایی ساخته شود تا مخاطب بتواند آن را درک کند و با شخصیتها همراه شود.
کارگردان مجموعه تلویزیونی «متولد آوریل» درباره انتخاب بازیگران این سریال نیز گفت: ساخت چنین اثری در شرایط امروز، برای برخی از بازیگران ممکن است نیازمند تأمل و تصمیم جدی باشد. برای من مهم بود بازیگرانی در این پروژه حضور داشته باشند که فقط نقش را اجرا نکنند، بلکه جهان و نگاه اثر را درک کنند.
وی افزود: در گفتوگوهایی که با بازیگران داشتم، برایم اهمیت داشت ببینم تا چه اندازه با این نوع نگاه و روایت ارتباط برقرار میکنند. خوشبختانه بازیگرانی کنار ما قرار گرفتند که توانستند فضای قصه و بار عاطفی و اعتقادی شخصیتها را بفهمند و آن را در اجرا نشان دهند.
شهید کمال کورسل علاقه زیادی به زیارت عاشورا داشت
قاسمیجامی درباره همزمانی تولید «متولد آوریل» با شرایط جنگ ۱۲ روزه نیز توضیح داد: فیلمبرداری کار در همان روزهای آغازین جنگ ۱۲ روزه شروع شد و به دلیل شرایطی که پیش آمد، مدتی با توقف و دشواریهایی همراه شد. بعدتر شرایط فراهم شد و کار دوباره ادامه پیدا کرد. طبیعی است که چنین فضایی بر حس و حال گروه تولید تاثیر میگذارد، بهویژه وقتی موضوع اثر نیز با مفهوم مقاومت، ایثار و شهادت پیوند دارد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت سریال با ایام محرم و فرهنگ عاشورا گفت: این نسبت برای ما کاملاً مهم بود. شهید کمال کورسل در زندگی خود علاقه زیادی به زیارت عاشورا داشت و درک عمیقی از فرهنگ عاشورایی پیدا کرده بود. او فقط به ایران نیامده بود که در جبهه حضور داشته باشد؛ نوعی عشق به امام حسین(ع)، عاشورا و شهادت او را به این مسیر کشانده بود.
کارگردان «متولد آوریل» افزود: در سریال نیز این حس در صحنههایی دیده میشود. ما تعمداً برخی موقعیتها را به فضای هیات، عاشورا، نوحه و نشانههای فرهنگ شهادت نزدیک کردیم. حتی صحنه شهادت او نیز اتمسفری دارد که ریشهاش در متنها و مفاهیم عاشورایی است. برای ما مهم بود پیوند میان شهادت در دفاع مقدس و فرهنگ عاشورا در فضای اثر قابل حس باشد.
قاسمیجامی همچنین با اشاره به سابقه خود در ساخت آثار مرتبط با دفاع مقدس گفت: پیش از این نیز در آثاری مانند فیلم «تا مرز دیدار» و سریال «سیمرغ» تجربه کار در این حوزه را داشتم. پس از ساخت «تا مرز دیدار» نیز توفیق دیدار با رهبر شهید انقلاب فراهم شد و ایشان از آن اثر تقدیر کردند. همان تجربهها باعث شد نسبت به روایتهای مرتبط با دفاع مقدس دغدغه جدیتری پیدا کنم.
وی ادامه داد: زمانی که شرایط ساخت نسخه سینمایی «متولد آوریل» فراهم نشد، همچنان پیگیر تولید این اثر بودم. حتی در این زمینه نامهای نوشتم و موضوع را مطرح کردم. پس از آن، پاسخی از دفتر ایشان دریافت شد و طبق پیگیریهایی که انجام شد، موضوع به تلویزیون نیز ارجاع شده بود. همین مساله باعث شد متوجه شوم در تلویزیون هم همچنان موضوع شهید کمال کورسل دنبال میشود.
این مجموعه فقط روایت یک شهید غیرایرانی دفاع مقدس نیست
کارگردان «متولد آوریل» اضافه کرد: در نهایت همین پیگیریها، همراهیها و مسیری که طی شد، زمینهای فراهم کرد تا پروژه از مسیر سیمافیلم به جریان بیفتد. از همه کسانی که کمک کردند این اثر ساخته شود تشکر میکنم؛ چون برای من مهم بود قصه شهید کمال کورسل بالاخره به تصویر کشیده شود.
قاسمیجامی در پایان گفت: این مجموعه فقط روایت یک شهید غیرایرانی دفاع مقدس نیست؛ قصه مواجهه دو انتخاب است. یک نفر از فرانسه به ایران میآید و در این سرزمین معنای تازهای برای زندگی خود پیدا میکند و جوانی دیگر در ایران به دنبال رفتن است. تلاقی این دو مسیر، به نظرم میتواند برای مخاطب امروز پرسشبرانگیز باشد؛ اینکه انسان در لحظههای مهم زندگی، براساس چه چیزی مسیرش را انتخاب میکند.