به گزارش خبرنگار ایرنا، گردوغبار برخاسته از معادن شن و ماسه سالهاست به یکی از چالشهای پنهان اما اثرگذار زیستمحیطی شیراز تبدیل شده است؛ چالشی که با توسعه شهر، افزایش ساختوسازها و گسترش فعالیتهای معدنی، بیش از گذشته مورد توجه کارشناسان و فعالان محیط زیست قرار گرفته است.
معادنی که در حاشیه غربی و شمال غربی شیراز فعالیت میکنند، اگرچه بخشی از نیاز عمرانی شهر را تامین میکنند، اما در مقابل، نگرانیهایی درباره افزایش ذرات معلق در هوا، تخریب سیمای طبیعی، آسیب به پوشش گیاهی، فشار بر منابع آب و تهدید سلامت شهروندان ایجاد کردهاند.
حساسیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که بخشی از این معادن در مسیر بادهای غالب ورودی به شیراز قرار گرفتهاند؛ موقعیتی که میتواند زمینه انتقال گردوغبار و آلایندهها به مناطق شهری را فراهم کند.
از همین رو، طی سالهای اخیر موضوع ساماندهی، محدودسازی فعالیت و حتی انتقال برخی از این واحدها به یکی از مطالبات جدی دستگاههای متولی محیط زیست و دغدغه فعالان این حوزه تبدیل شده است؛ مطالبهای که هدف آن ایجاد تعادل میان نیازهای توسعهای شهر و حفظ سلامت شهروندان و محیط زیست است.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس در گفتوگو با ایرنا با اشاره به نگرانیهای زیستمحیطی ناشی از فعالیت معادن شن و ماسه در شمال غرب شیراز و منطقه دوکوهک، اظهار کرد: موضوع انتقال این واحدها در کارگروه ماده ۱۴ قانون هوای پاک استان فارس مطرح شده و سازمان صنعت، معدن و تجارت موظف شده است با همکاری بهرهبرداران، نقاط جدیدی را برای جابهجایی تدریجی آنها مشخص کند.
قاسم نهاوندی افزود: معادنی که در شمال غرب شیراز و منطقه دوکوهک فعالیت دارند، سالهاست در حال فعالیت هستند و برخی از آنها بدون اخذ استعلام از سازمان حفاظت محیط زیست فعال شدهاند.
وی تصریح کرد: فعالیت این معادن میتواند موجب آلودگی هوا و همچنین آلودگی منابع آبی شود و از هر دو منظر، توسط کارشناسان محیط زیست مورد پیگیری قرار گرفته و بازدیدهای مکرر از آنها انجام میشود.
محدودیت فعالیت برای معادن در کریدور باد غالب شیراز
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه مکاتبات متعددی در خصوص وضعیت این واحدها انجام شده است، گفت: برخی واحدهای صنعتی که آلودگی ایجاد میکردند، تعطیل شدهاند.
نهاوندی ادامه داد: با توجه به اینکه این واحدها در کریدور ورود باد غالب به شهر شیراز قرار دارند، حساسیت بیشتری نسبت به آنها اعمال شده و ساعات فعالیتشان محدود شده است؛ بهگونهای که تنها در زمانهای مشخصی از روز مجاز به فعالیت هستند.
پایش مستمر و پیگیری فرآیند انتقال
وی با تاکید بر تداوم نظارتهای زیستمحیطی اظهار کرد: پایش مستمر این واحدها توسط کارشناسان محیط زیست انجام میشود و موضوع انتقال واحدهای شن و ماسه نیز در دستور کار قرار دارد و فرآیندهای اداری آن در حال طی شدن است.
نصب ایستگاه سنجش آلودگی و دوربینهای مداربسته
نهاوندی گفت: معادن موظف شدهاند ایستگاههای سنجش آلودگی هوا را در منطقه نصب کنند تا امکان رصد دقیقتر کیفیت هوا فراهم شود و این موضوع با جدیت در حال پیگیری است.
وی خاطرنشان کرد: همچنین نصب و استفاده از دوربینهای مداربسته بهمنظور تکمیل و تقویت فرآیندهای نظارتی در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته وی، موارد مرتبط با پایش و نظارت در دستور کارگروه مربوطه قرار دارد و به تمامی واحدهای شن و ماسه ابلاغ شده است.
فعالیت ۳۴ معدن در منطقه؛ بدون صدور مجوز جدید
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس با اشاره به آمار موجود گفت: براساس آمار، حدود ۳۴ معدن در این منطقه فعالیت دارند.
وی تصریح کرد: در حال حاضر هیچگونه مجوز جدیدی از سوی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس برای ایجاد فعالیت معدنی در این منطقه صادر نشده است و تمامی واحدهای فعال، همان واحدهایی هستند که از سالهای گذشته در منطقه فعالیت داشتهاند.
نهاوندی افزود: سنجش عملکرد این واحدها از نظر رعایت استانداردهای زیستمحیطی بهصورت مستمر انجام میشود.
وی خاطرنشان کرد: طی سالهای گذشته بارها تخلفات زیستمحیطی در این واحدها شناسایی شده و تذکرات و اخطارهای لازم به بهرهبرداران ارائه شده است.
توسعه معدنکاری فراتر از ظرفیت اکولوژیک؟
نهاوندی در پاسخ به دیدگاه برخی فعالان محیط زیست که معتقدند توسعه معدنکاری در غرب شیراز از ظرفیت اکولوژیک منطقه فراتر رفته است، اظهار کرد: افزایش تعداد معادن قطعا میتواند تاثیرگذار باشد و هر معدن میتواند اکوسیستم اطراف خود را تحت تاثیر قرار دهد.
وی افزود: نکته مهم مورد تأکید سازمان حفاظت محیط زیست این است که برای صدور مجوز معادنی که خارج از مناطق تحت مدیریت این سازمان قرار دارند، در بسیاری از موارد استعلامی از محیط زیست اخذ نمیشود.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس ادامه داد: براساس ماده ۲۴ قانون معادن، مجوزها از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت صادر میشود و در مواردی بدون استعلام از محیط زیست انجام میگیرد.
وی تاکید کرد: در نهایت افزایش فعالیت معادن میتواند آثار منفی بر محیط زیست شهری داشته باشد و تلاش مجموعه محیط زیست بر این است که این واحدها به مکانهایی هدایت شوند که کمترین اثرات منفی را بر محیط پیرامونی داشته باشند.
سهم معادن در آلودگی هوای شیراز
نهاوندی درباره میزان سهم معادن در آلودگی هوای شهر شیراز گفت: این معادن سهم خود را در آلودگی هوا دارند و نمیتوان آنها را بیتأثیر دانست.
وی افزود: با این حال، نکته حائز اهمیت این است که حدود ۸۹ درصد آلودگی هوای شیراز ناشی از تردد خودروها و سایر منابع متحرک است.
معاون محیط زیست انسانی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس تصریح کرد: با وجود این، اگر فعالیت معادن منجر به ایجاد آلودگی شود، سهم آنها نیز قابل توجه بوده و مورد پیگیری قرار خواهد گرفت.
مطالبه محیط زیست از بهرهبرداران معادن
نهاوندی در پاسخ به این پرسش که مهمترین مطالبه ادارهکل حفاظت محیط زیست از بهرهبرداران معادن چیست، اظهار کرد: با توجه به الزامات زیستمحیطی و تعهداتی که به این واحدها ابلاغ شده است، افزایش فضای سبز، استفاده از آبپاش در حین فعالیت برای کاهش انتشار گردوغبار، لایروبی حوضچهها و بازچرخانی خروجیها از مهمترین الزامات تعیینشده برای این واحدها است.
وی تاکید کرد: این واحدها در زمره واحدهای صنعتی قرار دارند و چنانچه آلودگی ایجاد کنند یا از تعهدات زیستمحیطی خود عدول کنند، ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس اقدامات قانونی و پیگیریهای لازم را انجام خواهد داد.
آلودگی معادن شمالغرب شیراز همچنان پابرجاست
در این خصوص همچنین رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر شیراز در گفت و گو با ایرنا، از شناسایی ۱۹ مرکز آلاینده در سطح شهر خبر داد و تاکید کرد: با وجود اقدامات انجامشده برای کنترل فعالیت معادن شن و ماسه، مشکل آلودگی همچنان حل نشده و دستگاههای متولی باید درباره میزان آلایندگی و برنامههای کنترل آن بهصورت شفاف پاسخگو باشند.
مسعود زارعی با تشریح اقدامات انجامشده برای مقابله با آثار زیستمحیطی معدنکاریهای شمالغرب این کلانشهر، اعلام کرد که با وجود اجرای برخی اقدامات کنترلی، معضل آلودگی ناشی از فعالیت معادن شن و ماسه همچنان بهطور کامل برطرف نشده است.
وی اظهار کرد: از آغاز فعالیت کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری در سال نخست شورای ششم، بررسی معضلات زیستمحیطی شیراز در دستور کار قرار گرفت و پس از حدود یک سال مطالعه و تحقیق، ۱۹ مرکز آلایندگی در سطح شهر شناسایی شد.
زارعی افزود: در همین راستا جلساتی با مدیرکل حفاظت محیط زیست استان فارس برگزار و مطالبهگری جدی در خصوص این مراکز انجام شد و مقرر شد اداره کل محیط زیست نظر کارشناسی خود را درباره میزان و نوع آلودگیهای شناساییشده اعلام کند.
معادن شن و ماسه در فهرست منابع آلاینده
عضو شورای اسلامی شهر شیراز ادامه داد: معادن شن و ماسه از جمله منابع آلایندگی شناساییشده در شهر بودند و در جلسات متعددی با حضور نمایندگان سازمان صنعت، معدن و تجارت، اداره کل محیط زیست فارس و دانشگاه علوم پزشکی، ابعاد مختلف این موضوع بررسی شد.
زارعی گفت: در نهایت مقرر شد اداره کل محیط زیست مطالعات لازم را برای انتقال این معادن به خارج از حریم شهر انجام دهد.
انتقال معادن؛ راهکاری که با چالش روبهرو شد
وی با اشاره به بررسی گزینههای انتقال این واحدها افزود: پس از اتخاذ تصمیمات اولیه، مکانهایی برای استقرار جدید معادن پیشنهاد شد که نزدیکترین گزینه در محور کوار ـ سروستان و در فاصله حدود ۶۰ کیلومتری شیراز قرار داشت.
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر شیراز خاطرنشان کرد: با این حال نگرانیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه انتقال معادن به این منطقه ممکن است بر کیفیت و مرغوبیت مصالح مورد نیاز تاثیر بگذارد و نتواند نیازهای موجود را به شکل مطلوب تامین کند.
تشکیل کارگروه ویژه برای کاهش مخاطرات زیستمحیطی
زارعی با بیان اینکه فرآیند انتقال معادن ممکن است زمانبر باشد، تصریح کرد: از سوی کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری این پرسش مطرح شد که تا زمان انتقال کامل این واحدها، چه تمهیداتی برای کاهش مخاطرات زیستمحیطی و آثار آن بر سلامت شهروندان در نظر گرفته شده است.
وی خاطرنشان کرد: در این راستا کارگروه ماده ۱۴ قانون هوای پاک استان فارس به ریاست معاونت عمرانی استانداری فارس تشکیل شد که بهعنوان یکی از مهمترین مراجع تصمیمگیری در سطح استان، ماموریت یافت اقدامات کوتاهمدت لازم را پیگیری کند.
به گفته زارعی، تقویت فیلترها، نصب و ارتقای دستگاههای اندازهگیری و افزایش نظارت بر عملکرد معادن از جمله اقداماتی است که برای کنترل و پایش بیشتر این واحدها در دستور کار قرار گرفته است.
گلایه شهروندان گویم از تردد کامیونها
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز یکی دیگر از مطالبات شهروندان شهرک گویم را حجم بالای تردد کامیونهای مرتبط با معادن عنوان کرد و گفت: این موضوع مشکلات متعددی برای ساکنان منطقه ایجاد کرده بود.
زارعی ادامه داد: برای رفع این مشکل، مسیر جایگزینی برای تردد کامیونها احداث شد، اما رانندگان استقبال مناسبی از این مسیر نداشتند و در ادامه مقرر شد پلیس با اعمال نظارت بیشتر، کامیونها را به استفاده از مسیر جدید هدایت کند.
آلودگی هنوز برطرف نشده است
وی تصریح کرد: با وجود اقدامات انجامشده، نمیتوان ادعا کرد که آلودگی ناشی از فعالیت این معادن بهطور کامل رفع شده است.
عضو شورای اسلامی شهر شیراز تاکید کرد: اداره کل محیط زیست استان باید بهصورت شفاف اعلام کند این واحدها چه میزان آلودگی ایجاد میکنند، میزان خطرات آنها چقدر است و چه سازوکارهایی برای کنترل این آلودگیها در نظر گرفته شده است؛ زیرا شهروندان حق دارند از وضعیت سلامت محیط زندگی خود آگاه باشند.
لزوم شفافسازی دستگاههای متولی
زارعی، با قدردانی از اقدامات انجامشده در حوزه نظارت و کنترل معادن اظهار کرد: هرچند برخی اقدامات قابل تقدیر است، اما مشکل همچنان پابرجاست و شفافسازی لازم صورت نگرفته است.
وی افزود: کنترل و نظارت بر فعالیت این واحدها با جدیت در حال پیگیری است، اما این اقدامات به تنهایی کافی نیست و دستگاههای مسئول باید پاسخهای روشنتری به افکار عمومی ارائه دهند.
برنامه انتقال برای همه معادن تعریف شده است
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده برای جابهجایی معادن گفت: برای تمامی معادن این منطقه برنامه انتقال تعریف شده است.
زارعی افزود: برخی از این معادن بهصورت مقطعی فعالیت میکنند و اداره کل صنعت، معدن و تجارت باید با توجه به مجوزهای صادرشده، درباره اقدامات انجامشده برای کنترل آلایندگی این واحدها پاسخگو باشد.
شورای شهر اختیار اجرایی ندارد
رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز در پاسخ به این پرسش که آیا شورا اختیاراتی برای مقابله با اینگونه تخلفات دارد، گفت: شورای شهر در این زمینه اختیار اجرایی مستقیمی ندارد و صرفا به نمایندگی از مردم نقش مطالبهگر را ایفا میکند.
زارعی تاکید کرد: اجرای اقدامات لازم و برخورد با تخلفات احتمالی بر عهده دستگاههای اجرایی و نهادهای مسئول است.
تعدد نهادهای تصمیمگیر، مانعی بر سر راه حل مسئله
وی همچنین به فعالیت کارگروه رفع موانع تولید در استانداری فارس اشاره کرد و ادامه داد: این کارگروه نیز میتواند با توجه به ماهیت فعالیت واحدهای معدنی به موضوع ورود کند و ضمن حفظ تولید، ملاحظات لازم را درباره فعالیت این واحدها مطرح سازد.
وی خاطرنشان کرد: تعدد دستگاههای مسئول در حوزه صدور مجوز، نظارت، کنترل و تعیین تکلیف نهایی باعث شده است که مسائل مربوط به این معادن در یک مسیر مشخص و متمرکز پیگیری نشود و همین موضوع زمینهساز بروز مشکلات بیشتر شده است.
به گزارش ایرنا، موضوع انتقال معادن شن و ماسه در شهر شیراز از سال ۹۳ با اعلام وضعیت هشدار در خصوص فعالیت این واحدهای آلاینده از سوی رئیس سازمان صمت وقت اعلام شد و تا به امروز نه تنها هیچ گونه جابه جایی معادن صورت نگرفته است بلکه با هشدارهای متعدد فعالین محیط زیست در خصوص مخاطرات فعالیت این واحدها، تنها اقدامی صورت گرفته است بلکه بیشتر اقدامات اجرایی، نظارت و ابلاغ دستورالعمل و رعایت الزامات زیست محیطی به این معادن بوده است.