به گزارش ایرنا، طارق رحمان در سفر چهار روزه خود که همراه با دیدارهای دوجانبه با مقامات عالی چین بود توافقاتی در حوزه تجارت و فناوری سبز با طرف چینی امضا کرد اما اهمیت واقعی این سفر، پیشبرد ابتکار زیرساختیِ احیای رودخانه تیستا بود که برای مدت ها راکد مانده بود.
این طرح که زمانی در حاشیه گمانهزنیهای دیپلماتیک قرار داشت، به عنوان محور اصلی یک همکاری راهبردی در حال تعمیق بین داکا و پکن ظهور کرد و نشانگر گذار از نیت سیاسی به اجرای واقعی دو طرف بود.
طرف چینی در این سفر به صراحت اعلام کرد که «دوست قابل اعتماد» بنگلادش باقی خواهد ماند و از دستور کار توسعه بلندمدت داکا و جاهطلبیهای آن برای پیوستن به بریکس و سازمان همکاری شانگهای حمایت کرد که این برای دهلی نو ناخوشایند بود و نگرانی هایی ایجاد کرد.
در این سفر، اشاره های صریح و مکرر به پروژه تیستا بود که بیشترین بازتاب را در سراسر منطقه داشت گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، این ابتکار را به عنوان یک «پروژه معیشتی» حیاتی توصیف کرد که پکن آماده است تا حد توان از آن حمایت کند.
برای بنگلادش، رودخانه تیستا نشاندهنده یک آسیبپذیری حاد و پایدار در توسعه است، بارانهای موسمی فصلی به طور دایم سیلهای ویرانگری را در دشتهای شمالی کشور ایجاد میکنند و به دنبال آن، کمبود شدید آب در فصل خشک، کشاورزی محلی را فلج میکند.
طرح پیشنهادی احیای چند میلیارد دلاری با هدف مهار این بلایا و خسارات از طریق لایروبی گسترده، ساخت خاکریز، ایجاد مخزن و نوسازی شبکههای آبیاری ارائه شده است و نکته مهم این طرح این است که از این پروژه به طور کامل در قلمرو بنگلادش قرار دارد.
بیش از یک دهه است که یک معاهده رسمی تقسیم آب بین داکا و دهلی نو توسط مخالفان سیاسی در ایالت بنگال غربی هند مسدود شده است داکا که از ۱۵ سال بیتفاوتی هند در مورد یک مسئله حیاتی امنیت زیستمحیطی ناامید شده است، برای مدیریت آبی که از قبل دریافت میکند، به مهندسی و سرمایه چینی روی آورده است.
ناگزیر، این چرخش باعث نگرانی دهلی نو شده است تحلیلگران امنیتی هند هرگونه ردپای چین در شمال بنگلادش را از دریچه رقابت شدید ژئوپلیتیکی میبینند، حوزه آبخیز تیستا در مجاورت ناخوشایندی با کریدور سیلیگوری قرار دارد.
چشمانداز انجام کارهای مهندسی در مقیاس بزرگ توسط شرکتهای دولتی چین در نزدیکی این گلوگاه راهبردی، باعث ناراحتی قابل توجهی برای تشکیلات نظامی هند میشود.
طرح تیستا، علیه هیچ کشور ثالثی نیست
با پیشبینی این نگرانیها، پکن و داکا هر دو تلاش کردهاند تا این پروژه را از بازیهای قدرت منطقهای جدا کنند.
گوئو، در یک کنفرانس مطبوعاتی در آخرین روز سفر رحمان، در اقدامی غیرمعمول، نگرانیهای هند را به طور صریح رد و اظهار کرد که روابط چین و بنگلادش علیه هیچ کشور ثالثی نبوده و نباید از دریچه رقابت ژئوپلیتیکی به آن نگریست.
مقامات بنگلادشی نیز به همین ترتیب و قاطعانه طرح تیستا را به عنوان یک اولویت صرفاً بشردوستانه و اقتصادی معرفی میکنند که برای افزایش بهرهوری کشاورزی طراحی شده است، نه تغییر توازن راهبردی منطقهای.
این احتیاط کلامی، نشاندهنده عمل متعادلسازی ظریفی است که سیاست خارجی معاصر بنگلادش را تعریف میکند، داکا خود را در حال گذر از یکی از رقابتیترین محیطهای دیپلماتیک جهان میبیند و چین خود را به عنوان تأمینکننده اصلی سختافزار نظامی بنگلادش و بزرگترین منبع تأمین مالی توسعهی آن تثبیت کرده است.
در مقابل، هند همچنان مهمترین همسایه جغرافیایی بنگلادش، یک شریک تجاری ضروری و یک متحد امنیتی سنتی با پیوندهای عمیق تاریخی و فرهنگی است.
راهبرد رحمان نمایانگر اجرای یک سیاست خارجی چندوجهی است داکا به جای تسلیم شدن در برابر انتخاب دوگانه بین پکن و دهلی نو، تلاش میکند تا ضمن حفظ استقلال راهبردی خود، امتیازات اقتصادی را از هر دو کشور به حداکثر برساند.
پیام صریح بنگلادش به هند
با پیشبرد پروژه تیستا با حمایت چین، بنگلادش به طور نامحسوس به دهلی نو این پیام را میدهد که صبرش در مورد شکایات دوجانبه حل نشده بیپایان نیست و این کشور دارای مشارکتهای جایگزین مناسبی است.
اینکه هند چگونه واکنش نشان خواهد داد، فصل بعدی دیپلماسی جنوب آسیا را رقم خواهد زد، دهلی نو نمیتواند به طور واقعبینانه حق حاکمیت بنگلادش برای توسعه زیرساختهای داخلی را به چالش بکشد، بدون اینکه نسبت به رفاه میلیونها شهروند بنگلادشی بیتفاوت به نظر برسد اشتباهی که تنها باعث تسریع روند جذب داکا به مدار پکن خواهد شد.
در عوض، هند شاید یک راهبرد مقابلهای پیچیدهتر را اتخاذ خواهد کرد و این میتواند شامل یک تلاش سیاسی جدید برای احیای معاهده رو به زوال اشتراک آب تیستا، در کنار تسریع پروژههای انرژی و ارتباطی فرامرزی با تأمین مالی هند باشد که برای پیوند محکمتر بنگلادش با اقتصاد هند طراحی شدهاند.
دهلی نو در نهایت ممکن است مجبور شود مشارکت تجاری چین در توسعه بنگلادش را بپذیرد، مشروط بر اینکه این امر به ایجاد زیرساختهای نظامی دائمی منجر نشود.
برای چین، تضمین پروژه تیستا مزایایی فراتر از یک قرارداد مهندسی پرسود دارد این پروژه اعتبار پکن را به عنوان یک شریک توسعه قابل اعتماد که قادر به ارائه زیرساختهای تأثیرگذار و از نظر سیاسی طنینانداز است، تثبیت میکند.
علاوه بر این، این طرح، جان تازهای به طرح کمربند و جاده در جنوب آسیا میبخشد و کریدور اقتصادی پیشنهادی چین-میانمار-بنگلادش را پیش میبرد و یک مجرای تجاری به سمت خلیج بنگال ایجاد میکند.
به گزارش ایرنا، رودخانه تیستا که از هند و بنگلادش عبور میکند، مدتهاست که موضوع بحث بین دو کشور همسایه، به ویژه در مورد تقسیم آب و مسائل مربوط به مدیریت رودخانه بوده است.
ماه گذشته، راندهیر جایسوال، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه، موضع هند را در مورد این واقعیت که بنگلادش در مورد مسئله تیستا با چین صحبت خواهد کرد، روشن و خاطرنشان کرد که چنین مسائلی تحت "مکانیسمهای دوجانبه ساختاریافته" و در فواصل منظم با داکا مورد بررسی قرار میگیرد.
وی گفت: در مورد تیستا، هند و بنگلادش ۵۴ رودخانه مشترک دارند ما سازوکارهای دوجانبهای را برای بحث در مورد همه مسائل مربوط به آب ایجاد کردهایم و این سازوکارها همچنان در فواصل منظم تشکیل جلسه میدهند.
مطابق پیمان آب گنگ (۱۹۹۶)، بنگلادش خواستار سهم عادلانهای از آبهای تیستا است، اما این توافق به دلیل مخالفت بنگال غربی، با استناد به نیازهای آبی خود، همچنان معلق مانده است.
در سال ۲۰۱۱، تلاشی برای حل این اختلاف صورت گرفت که منجر به توافقنامه پیشنهادی با هدف اختصاص ۳۷.۵ درصد از آبهای تیستا به بنگلادش و ۴۲.۵ درصد به هند شدریال با این حال، دولت بنگال غربی با این استدلال که به منافع کشاورزی آن آسیب میرساند، با آن مخالفت کرد.