به گزارش ایرنا از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سیدمحمد بهشتی پیشکسوت میراث‌فرهنگی، درباره اهمیت پرونده ثبت جهانی «الموت و استحکامات وابسته» اظهار کرد: البرز مرکزی در طول تاریخ ایران، به واسطه ویژگی‌های طبیعی خود، همواره نقش یک دژ طبیعی را ایفا کرده است. این منطقه در دوره‌های مختلف تاریخی، مأمن و پناهگاه گروه‌ها، حکومت‌های محلی و نیروهایی بوده که برای حفظ خود به ارتفاعات البرز پناه می‌آوردند و همین ویژگی، جایگاه منحصربه‌فردی به این پهنه جغرافیایی بخشیده است.
وی افزود: ساختار تاریخی البرز مرکزی نیز این نقش را به‌خوبی بازتاب می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که عمده بناهای تاریخی این منطقه را قلعه‌های دفاعی و آرامگاه‌های شخصیت‌های برجسته تشکیل می‌دهند. این الگوی استقرار، نشان می‌دهد البرز مرکزی در طول تاریخ، کارکردی راهبردی و دفاعی داشته است.
بهشتی با اشاره به پیشینه تاریخی استحکامات این منطقه تصریح کرد: شواهد نشان می‌دهد بسیاری از این قلعه‌ها از دوره اشکانی مورد استفاده بوده‌اند، اما در دوره سلجوقی با استقرار اسماعیلیان، شبکه‌ای منسجم از استحکامات دفاعی در البرز مرکزی شکل گرفت که قلعه الموت در رأس و مرکز آن قرار داشت. این مجموعه زنجیره‌ای از قلعه‌ها، از حوالی قزوین تا دامنه‌های البرز نزدیک تهران امتداد می‌یافت و هر یک در قالب یک سامانه دفاعی یکپارچه، از دیگری پشتیبانی می‌کرد.
این پیشکسوت میراث‌فرهنگی ادامه داد: اهمیت این مجموعه بخشی از یک دوره مهم تمدنی و فرهنگی ایران را بازنمایی می‌کند؛ دوره‌ای که با حضور اسماعیلیان و تحولات سیاسی و فرهنگی آن عصر پیوند خورده است. از این منظر، ثبت جهانی مهم‌ترین کانون این شبکه دفاعی، جایگاهی فراتر از ثبت یک بنای تاریخی دارد و به معنای ثبت بخشی از حافظه تاریخی و تمدنی ایران است.
وی با اشاره به ارزش‌های معماری قلعه الموت گفت: هرچه در تاریخ معماری ایران به دوره‌های کهن‌تر بازمی‌گردیم، شمار آثار باقی‌مانده کمتر می‌شود. از این رو، آثار متعلق به دوره سلجوقی و پیش از آن، از منظر مطالعات معماری، ارزش و اهمیت مضاعفی دارند. قلعه الموت یکی از معدود نمونه‌هایی است که امکان مطالعه مستقیم معماری آن دوره را فراهم می‌کند و از این حیث، جایگاهی استثنایی دارد.
بهشتی افزود: اگرچه عرصه معماری قلعه الموت از نظر وسعت با مجموعه‌هایی همچون ارگ بم قابل مقایسه نیست، اما کیفیت داده‌های معماری و یافته‌های باستان‌شناختی آن کم‌نظیر است. آنچه در این مجموعه به دست آمده، بخشی از زنجیره تاریخ معماری ایران را روشن می‌کند؛ زنجیره‌ای که بدون قلعه الموت، روایت آن کامل نخواهد بود.
وی با اشاره به روند شکل‌گیری پرونده ثبت جهانی این اثر اظهار کرد: فعالیت‌های علمی، باستان‌شناسی و ساماندهی قلعه الموت از اواخر دهه ۱۳۷۰ آغاز شد و با تلاش مستمر متخصصان، به‌ویژه دکتر حمیده چوبک، روندی پیوسته و منظم را طی کرد. استمرار فعالیت پایگاه میراث‌فرهنگی الموت، برخلاف برخی پایگاه‌های دیگر که با تغییرات مدیریتی دچار وقفه شدند، زمینه تدوین پرونده‌ای مستند و منسجم را فراهم ساخت.
بهشتی درباره ویژگی زنجیره‌ای این پرونده نیز گفت: آنچه امروز برای ثبت جهانی ارائه شده، مجموعه‌ای زنجیره‌ای از قلعه‌ها و استحکامات وابسته در بستر منظر فرهنگی البرز مرکزی است. این رویکرد، بیانگر درک صحیح از مفهوم یکپارچگی و تمامیت اثر است؛ مفهومی که از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی در پرونده‌های میراث جهانی یونسکو به شمار می‌رود.
وی افزود: در واقع، این پرونده تنها به کالبد بناها نمی‌پردازد، بلکه ارتباط تاریخی، جغرافیایی و عملکردی میان قلعه‌ها و چشم‌انداز فرهنگی پیرامون آن‌ها را نیز به نمایش می‌گذارد؛ ویژگی‌ای که ارزش جهانی برجسته این مجموعه را تقویت می‌کند.
این پیشکسوت میراث‌فرهنگی با بیان اینکه پرونده «الموت و استحکامات وابسته» از منظر فرهنگی نیز واجد اهمیت ویژه است، خاطرنشان کرد: در صورت ثبت، این مجموعه در شمار معدود پرونده‌های منظر فرهنگی ایران قرار خواهد گرفت؛ موضوعی که نشان‌دهنده بلوغ نگاه تخصصی در تدوین این پرونده و توجه هم‌زمان به اثر تاریخی و بستر فرهنگی آن است.
بهشتی از همه دست‌اندرکاران تهیه این پرونده قدردانی کرد و گفت: تدوین این پرونده حاصل سال‌ها تلاش علمی، پژوهشی و مدیریتی متخصصان میراث‌فرهنگی است و جا دارد از همه کسانی که در این مسیر نقش داشته‌اند، به‌ویژه دکتر حمیده چوبک و دکتر محمدحسن طالبیان، قدردانی شود. امیدوارم این تلاش ارزشمند با ثبت جهانی «الموت و استحکامات وابسته» به ثمر بنشیند و جایگاه شایسته این میراث برجسته در فهرست میراث جهانی یونسکو تثبیت شود.