به گزارش ایرنا از اندیشکده آسیاتایمز، با از دست رفتن بخش زیادی از پویایی دیپلماتیک گفتگوی امنیتی چهارجانبه (کواد)، اتحادیه کشورهای جنوب شرقی آسیا (آسه‌آن) به تدریج در حال بازیابی مرکزیت خود در منطقه هند و اقیانوسیه است.
آشکارترین نشانه این موضوع، نشست وزیران امور خارجه آسه‌آن در مانیل فیلیپین به همراه مجمع منطقه‌ای آسه‌آن، اجلاس شرق آسیا، آسه‌آن به علاوه سه و نشست وزیران دفاع آسه‌آن که این اتحادیه را به عنوان مرکز دیپلماتیک منطقه بروز داد.
طی نشست سه روزه، وزیران امور خارجه آمریکا، چین، روسیه، هند، ژاپن، استرالیا، کره جنوبی، کانادا و ۱۱ کشور جنوب شرقی آسیا به همراه نماینده عالی اتحادیه اروپا زیر چتر آسه‌آن گردهم آمدند تا در مورد گسل های ژئوپلیتیکی، از دریای چین جنوبی تا تنگه هرمز، بحث کنند.
در پایان این سه روز، وزرای امور خارجه کواد (چهارجانبه)، چشم‌انداز آسه‌آن در مورد هند و اقیانوسیه را تأیید کردند و نشست مانیل یک حقیقت پایدار را نشان داد: وقتی دیپلماسی به صورت جدی اهمیت دارد، منطقه همچنان به آسه‌آن امیدوار است.
بازگشت به مرکز
در بیشتر دهه گذشته، به نظر می‌رسید که مرکزیت بسیار مورد تحسین آسه‌آن در حال افول بوده. ظهور و گسترش گروههایی همچون کواد و بریکس، پیش‌بینی‌هایی را تقویت کرده بود مبنی بر اینکه آسه‌آن به سمت چین متمایل می‌شود و دیپلماسی مبتنی بر اجماع آن، بیش از حد محتاطانه و کند است و باعث شد کواد مسئولیت را به دست بگیرد با این حال، نشست مانیل به طور کامل خلاف این فرضیه را نشان داد.
قدرت آسه‌آن هرگز بر قدرت نظامی استوار نبوده است. نفوذ آن از اقتدار بی‌نظیرش در برگزاری اجلاس‌ها ناشی می‌شود. آسه‌آن با ۷۰۵.۲ میلیون نفر جمعیت و اقتصاد ترکیبی ۴.۵۱ تریلیون دلاری ، در چهارراه دریایی راهبردی که اقیانوس آرام و هند را به هم متصل می‌کند، قرار دارد و این اتحادیه همچنان مرکز نهادی است که اکثر مشارکت‌های منطقه‌ای حول آن می‌چرخند.
هیچ نهاد منطقه‌ای دیگری به طور معمول ایالات متحده، چین، روسیه، هند، ژاپن، استرالیا، کره جنوبی، اتحادیه اروپا و ۱۱ کشور جنوب شرقی آسیا را زیر یک سقف دیپلماتیک گردهم نمی‌آورد.
این مشروعیت نهادی که با زحمت و تلاش فراوان طی نزدیک به ۶ دهه از زمان تأسیس آسه‌آن در سال ۱۹۶۷ به دست آمده، همچنان بزرگترین دارایی راهبردی آن است و آسه‌آن را در جایگاه رهبری معماری امنیت منطقه‌ای نگه می‌دارد.
آ سه آن، جایی که رقبا هنوز با هم روبرو می‌شوند
در واقع، دستورکار مانیل منعکس کننده تغییر در معماری امنیتی آسیا بود. همانطور که قابل پیش‌بینی بود، دریای چین جنوبی بر مذاکرات غالب بود، زیرا ادامه درگیری‌ها بین چین و فیلیپین، تقاضای دیرینه آسه‌آن برای یک آیین‌نامه رفتاری مؤثر و اساسی را تقویت کرد.
به همان اندازه، نگرانی‌ها در مورد تنش‌ها در سراسر تنگه تایوان پس از فعالیت‌های نظامی اخیر چین، در کنار بی‌ثباتی مداوم در میانمار، جایی که چارچوب اجماع پنج ماده‌ای آسه‌آن همچنان با موانع جدی روبرو است، مبرم بود.
با این حال، آنچه مانیل را از جلسات قبلی وزرا متمایز می‌کرد، گسترش دامنه جغرافیایی آن بود اختلال در کشتیرانی جهانی از طریق تنگه هرمز پس از جنگ ایالات متحده علیع ایران، به اقتصادهایی که به شدت به واردات انرژی از خلیج فارس وابسته بودند، یادآوری کرد که بی‌ثباتی در غرب آسیا از امنیت هند و اقیانوس آرام جدایی‌ناپذیر شده است و در نتیجه، دستور کار آسه‌آن از غرب اقیانوس هند تا غرب اقیانوس آرام امتداد یافت.
امنیت اقتصادی نیز به همان اندازه برجسته بود و وزرا در مورد زنجیره‌های تأمین انعطاف‌پذیر، همکاری در زمینه نیمه‌هادی‌ها، امنیت سایبری، اتصال دیجیتال و مدیریت هوش مصنوعی بحث کردند.
آسه‌آن به جای اینکه جای خود را به نهادهای جدیدتر بدهد، به طور فزاینده‌ای آنها را تکمیل می‌کند و تنها مجمع فراگیر است که در آن می‌توان چشم‌اندازهای راهبردی رقیب آسیا را همچنان بر سر یک میز مذاکره مورد بحث قرار داد.
نشست اخیر آ سه آن نشان داد که چرا دهلی نو پیوسته مرکزیت آسه‌آن را به عنوان یک اصل کلیدی و یک اصل اعتقادی در نظر گرفته است برای هند، آسه‌آن صرفاً دروازه جغرافیایی برای سیاست «قانون شرق» آن نیست، دهلی نو معماری آسه‌آن محور را به عنوان راهی برای حفظ تعامل قدرت‌های رقیب بدون مجبور کردن کشورهای کوچک‌تر به انتخاب یک طرف می‌بیند.
آسه‌آن هرگز برای تحمیل راه‌حل‌ها به قدرت‌های بزرگ طراحی نشده است موفقیت پایدار آن در تضمین این است که رقبای راهبردی حتی زمانی که توافق‌ها مبهم هستند، به گفتگو ادامه دهند.
مرکزیت آسه‌آن نه از فرماندهی نظم راهبردی آسیا، بلکه از تسهیل ارتباطات دیپلماتیک آسیا ناشی می‌شود. در منطقه‌ای که به طور فزاینده‌ای به دلیل رقابت دچار تفرقه شده اما به دلیل وابستگی متقابل اقتصادی به هم پیوسته است، آسه‌آن همچنان تنها نهادی است که قادر به گردهم آوردن همه ذینفعان اصلی بدون درخواست انطباق ایدئولوژیک یا همسویی استراتژیک است.