به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، مراسم آغاز فعالیتها و رویدادهای بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران–مبارک»، عصر امروز (جمعه ۱۶ مردادماه) با حضور مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی، پوپک عظیمپور دبیر جشنواره، فرهاد ناظرزاده، هما جدیکار، حسن دادشکر، عادل بزدوده، ایرج محمدی، داوود فتحعلی بیگی، مجید قناد، محمد بهرامی، جمعی از هنرمندان، فعالان حوزه نمایش عروسکی و مسئولان، در سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
این مراسم با پخش سرود ملی کشورمان و تلاوت آیاتی از قرآن کریم به صورت رسمی آغاز شد و سپس فاطمه سرلک مجری برنامه، توضیحات و نکاتی را درباره اهمیت و نقش عروسک در تاریخ ایران و جهان و ویژگیهای بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران- مبارک» بیان کرد.
گرامیداشت شهدای میناب و صلح توسط هنرمند تئاتر عروسکی آمریکا
در ادامه این آئین، دو اثر نمایشی توسط «گروه نان و عروسک» به سرپرستی پیتر شومان به صورت مجازی پخش شد. یکی از این آثار نمایشی به گرامیداشت شهدای مدرسه «شجره طیبه میناب» استان هرمزگان اختصاص داشت.
در بخشی از توضیح این اثر با مضمون «دنیای بیخیالی» آمده بود: «در ۲۸ فوریه، ایالات متحده مدرسهای دخترانه را در میناب ایران بمباران کرد. منجر به کشته شدن (به شهادت رسیدن) ۱۷۰ نفر عمدتا کودکان شد. این حمله از نوع «حمله دو مرحلهای» بود؛ تاکتیکی که در آن پهپاد پس از حمله نخست با فاصله زمانی تعمدی، ضربه دومی را به همان هدف وارد میکند تا نیروهای امدادی را که برای کمک به محل شتافتهاند، به قتل برساند یا مجروح کند.»
شومان همچنین اثر دیگری را در قالب رویدادی موسیقایی با همراهی اعضای «گروه نان و عروسک» اجرا کرد که در این اجرا با همراهی موسیقی، بیانیهای خطاب به کنگره آمریکا با مضمون مخالفت با قتل و کشتار بیگناهان، کودکان، مادران، روزنامهنگاران توسط نیروهای تروریستی ارائه و اعلام شد؛ «این کنگره هنگام حضور و دیدار با فرمانده کل قتل جمعی، ایستاده او را تشویق میکند.»
همچنین در این اثر نمایشی موسیقایی، شمعهایی به یاد شهدا روشن شده بود و اسامی هر یک از آنان با ساز و موسیقی خاصی بیان میشد و یاد شهدای روزنامهنگار و خبرنگارانی همچون محمد الخالدی، محمد نوفل، محمد ابوالف، حسام المصری، اسماعیل بداح و احمد ابو عزیز که در غزه و فلسطین بیگناه توسط نیروهای آمریکایی و صهیونیستی به شهادت رسیدند، گرامی داشته شد.
پیتر شومان کارگردان تئاتر، شاعر، فیلسوف، طراح عروسک، نقاش و مجسمهساز آمریکایی و بنیانگذار «گروه نان و عروسک» در ادامه در بیانیهای اعلام کرد: «ما مسئولیم یا غیرمسئول، در برابر تمدنی غیرانسانی و سیستماتیک که هر ساعت، شاهد کشتار روزمرهی مادران و کودکان است؟ ما کجاییم؟ ناامیدی و فریاد جمعی ما کجاست؟ تلاش برای بقا، با تکیه بر میل طبیعی انسان به زیستن، رشد کردن و کامیاب شدن، به عنوان فرزند خاک مادری؛ خاکی که عزت خود را از روح و جسمی باشکوه و از زیبایی همیشگی انسان گرفته است.
و ما همچنان نظارهگریم؛ ناتوان از آنکه روح یخزدهی این سیستم غیرانسانی را ذوب کنیم. چند شمشیر کاغذی لازم است تا قامت این سیستم فروبریزد؟ چند تندیس باشکوه از خدایان باید برپا شود تا کلام انسانی و گفتوگو در دل جنگجویان این سیستم راه پیدا کند؟ چقدر اقبال، شانس، تلاش و کوشش لازم است تا این امر ممکن شود؟»
شومان همچنین درباره بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران–مبارک» بیان کرد: من، پیتر شومان، کهنهسرباز ۹۱ ساله تئاتر عروسکی، سالها پیش با همسرم به تهران آمدیم و دوران زیبای گردهماییهای دانشگاه را فراموش نمیکنم. اکنون از شما دعوت میکنم به بیست و یکمین جشنواره تئاتر عروسکی تهران- مبارک بپیوندید.
تشریح فعالیتهای پیتر شومان
جان بل مورخ تئاتر عروسکی و مدرس دانشگاه نیز در این مراسم به صورت مجازی سخنانی را درباره فعالیتهای پیتر شومان و «گروه نان و عروسک» بیان کرد و افزود: عروسکگردان و استاد تاریخ تئاتر در دانشگاه کِنِتیکِت آمریکا هستم؛ همچنین به عنوان مدیر «مؤسسه و موزه عروسکگردانی بالارد» فعالیت میکنم. از سال ۱۹۷۳ نیز به عنوان عروسکگردان با گروه «تئاتر نان و عروسک» همکاری داشتهام.
وی گفت: برایم افتخار بزرگی است و بسیار خوشحالم که بخشی از بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران ـ مبارک هستم. پیتر شومان یکی از مهمترین نوآوران تئاتر عروسکی، تئاتر و اجرا در قرن بیستم و بیستویکم است، او با بازتعریف نمایش عروسکی به عنوان یک شکل هنری مهم برای دوران ما، نشان داد که عروسک میتواند فراتر از یک ابزار نمایشی ساده باشد. مهمتر از آن، او عروسک را به رسانهای تبدیل کرد که میتواند افراد گوناگون را در مکانهای مختلف گرد هم آورد و آنها را با مهمترین رویدادها، ایدهها و تجربههای انسانی مواجه کند. کارهای او به ما کمک میکند درباره معنای زنده بودن در لحظه اکنون فکر کنیم و از خود بپرسیم که چه کاری میتوانیم انجام دهیم تا زندگی خود و جهان پیرامونمان را بهتر کنیم.
بل اظهار کرد: پیتر شومان در سال ۱۹۳۴ در آلمان به دنیا آمد؛ در خانوادهای که با ادبیات، هنرهای تجسمی و شعر پیوند داشت. او همچنین از کودکی با سنت نمایش عروسکی آشنا بود؛ از جمله با شخصیت «کاسپر» که شخصیتی منتقد، جسور و طنزآمیز در سنت عروسکی آلمان است؛ شخصیتی که میتوان آن را تا حدی با عروسک «مبارک» در نمایش عروسکی ایران مقایسه کرد. شومان در سالهای کودکی و نوجوانی خود، تجربه آوارگی، کمبود و پیامدهای جنگ را از سر گذراند. او بمبارانهای هوایی، مرگ، ویرانی و خشونت جنگ را از نزدیک دید. این تجربهها تأثیری عمیق و ماندگار بر نگاه هنری و آثار او گذاشتند و بعدها در بسیاری از اجراهایش بازتاب یافتند.
این مدرس دانشگاه گفت: پیتر شومان در سال ۱۹۵۹، پس از جنگ جهانی دوم، همراه خانوادهاش به نیویورک آمد. در آنجا با جریانهای نوآورانه هنری، موسیقی، هنرهای تجسمی و اجرا آشنا شد؛ از جمله با هنرمندانی مانند مرس کانینگهام و جان کیج. او همچنین تحت تأثیر فعالیتهای سیاسی جامعه مهاجران قرار گرفت و بعدها، به ویژه در جریان جنگ ویتنام و اعتراضهای اولیه علیه آن، این رویکرد اجتماعی و انتقادی در آثارش پررنگتر شد.
بل افزود: شومان با عروسکهای بزرگ، ماسکها و شکلهای اجرایی گوناگون کار میکرد. او از شیوههایی مانند «کانتاستوریا» و «کرَنکی» بهره میگرفت؛ شکلهایی از روایت تصویری و اجرایی که میتوان آنها را از برخی جهات با سنت «پردهخوانی» در ایران مقایسه کرد. از جمله اجراهای خیابانی و تأثیرگذار او میتوان به آثاری مانند «مردی با مادرش خداحافظی میکند» و «داستان پادشاهی» اشاره کرد.
مورخ تئاتر عروسکی بیان کرد: یکی از عناصر مهم در آثار پیتر شومان، «نان» است. در اجراهای تئاتر نان و عروسک، نان میان تماشاگران پخش میشد و به نمادی مهم تبدیل شده بود؛ نمادی از زندگی، اشتراک، همبستگی و ارتباط انسانی. این عنصر در همه اجراهای گروه حضوری معنادار داشت و بخشی از هویت هنری و اجتماعی آنها بود.
وی گفت: از سال ۱۹۶۸، زمانی که گروه برای نخستین بار به جشنوارهای در فرانسه دعوت شد، شهرت تئاتر نان و عروسک گسترش یافت. پس از آن، این گروه اجراهای متعددی در اروپا، شمال آفریقا، سراسر آمریکا و آمریکای لاتین داشت.
بل افزود: در سال ۱۹۷۰، تئاتر «نان و عروسک» در چهارمین جشنواره هنر شیراز حضور یافت و نمایش «داستان پادشاهی» را اجرا کرد. این نمایش با عروسکهای میلهای اجرا میشد و به موضوع جنگ ویتنام پرداخت. داستان آن درباره پادشاهی بود که از جنگجویی بزرگ میخواست با اژدهایی که قلمرو او را تهدید میکرد، مبارزه کند. در سال ۱۹۶۹، تئاتر نان و عروسک به ایالت روستایی ورمونت نقل مکان کرد تا فعالیت خود را به عنوان تئاتر مقیم کالج گودارد آغاز کند. در این دوره، پیتر شومان زیباییهای مناظر طبیعی ورمونت را در آثار خود به نمایش گذاشت اما همچنان توجه خود را به بحرانهای اجتماعی و سیاسی آمریکا، به ویژه جنگ ویتنام، حفظ کرد.
مورخ تئاتر عروسکی بیان کرد: یکی از آثار مهم او در این دوره، نمایش «صیاد در جهنم» بود که از نمایش ژاپنی «کیوگن» الهام گرفته بود. شومان در این اجرا نیز برای بیان بحرانها و دغدغههای انسانی، از عروسکها و ماسکهای غولپیکر استفاده کرد.
وی گفت: پس از آن، تئاتر نان و عروسک شکل تازهای از اجراهای بزرگ فضای باز را ارائه داد؛ از جمله نمایشی یکروزه و خیابانی با عنوان «سیرک رستاخیز خانگی ما». این اجرا ترکیبی بود از نمایشهای سنتی سیرک، عروسکهایی در اندازه واقعی یا بزرگتر از اندازه واقعی، نمایشهای فرعی، یک اجرای اصلی، ماسکها و عروسکهای غولپیکر. این اجرا در زمینی چند هکتاری و در فضای باز برگزار میشد و تجربهای جمعی، اجتماعی و هنری برای تماشاگران پدید میآورد.
بل افزود: حتی پس از آنکه گروه تئاتر نان و عروسک در سال ۱۹۷۴ به خانه خود در گلاور، ورمونت نقل مکان کرد، این شیوه اجراهای جمعی و فضای باز ادامه یافت. نمونهای از این نوع اجراها را میتوان در سیرکهایی مانند «سیرک دنیای وارونه» مشاهده کرد؛ اجراهایی که همچنان از عروسکهای بزرگ، ماسکها، روایتهای انتقادی و مشارکت جمعی بهره میگرفتند.
محدود نشدن جشنواره تئاتر عروسکی به یک سبک و پیشنهادهایی به دبیر جشنواره
حمیدرضا اردلان پژوهشگر تئاتر، موسیقی و مدرس دانشگاه در ادامه این مراسم با قدردانی از اقدامات تاثیرگذار پیتر شومان کارگردان نمایش عروسکی آمریکایی و ترویج صلح اظهار کرد: وقتی از امر بدیهی صحبت میکنیم، از موضوعی صحبت میکنیم که در هستی ما ریشه دارد؛ مانند نیاز به نفس کشیدن، نیاز بدن به غذا، یا ضرورت حفظ طبیعت که خانه فعلی بشر است. انسانها برخلاف سایر موجودات که در بدیهیات حیات زیست میکنند، به تدریج این امور را به فراموشی میسپارند. ما چنان از واقعیتهای بنیادین فاصله گرفتهایم که حتی برای بدیهیترین مسائل مثل بینایی، به متخصص و چشمپزشک پناه میبریم.
وی گفت: وقتی تمدنها و ساختارهای قدرت شکل گرفتند، یکی از مهمترین استراتژیهای آنها، تبدیل نظریههای قدرت به امور بدیهی بود. وضعیت حاکم بر جهان امروز که مملوء از ظلم، اختلاف طبقاتی و خشونت است تمام سعیاش این است که به ما بقبولاند این وضعیت بدیهی است؛ در حالی که هیچ کدام از اینها بدیهی نیستند. آنها میخواهند با عادیسازی ناهنجاریها، فکر کردن را از ما سلب کنند.
اردلان افزود: این رویکرد بدیهیانگاری به دنیای هنر، به ویژه تئاتر نیز سرایت کرده است. وقتی گفته میشود؛ «هر کسی میتواند تئاتر اجرا کند»، در واقع بخشی از پیچیدگی و غنای هنری نادیده گرفته میشود. هنرمندی همچون پیتر شومان که سالها وقت صرف یادگیری رقص، آواز یا موسیقی و نوازندگی ویولن کرده، ممکن است داوطلبانه این مهارتها را کنار بگذارد تا به سادگی افراطی تن دهد. این یک دام است؛ دامی که تئاتر را از یک هنر تکنیکی و عمیق، به یک کار پیش پا افتاده تقلیل میدهد.
این پژوهشگر بیان کرد: ما در فضای تئاتر کشورمان، بیش از هر زمان دیگری به نظریه نیاز داریم. جشنوارههای تئاتر عروسکی نباید صرفا به تجلیل از یک سبک مثلاً سبک پیتر شومان محدود شوند به خانم عظیمپور و سایر دستاندرکاران پیشنهاد میدهم که آنان میتوانند با دعوت از صاحبنظران و مطرح کردن نظریههای متنوع حتی نظریههایی که بر تکنیکهای سختگیرانه تأکید دارند، فضا را غنیتر کنند.
وی تاکید کرد: در دورانی که جهان به حال خود رها شده و مفاهیم در حال مسخ شدن هستند، تئوری داشتن یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است. ما باید در برابر سادهانگاریهای مسموم بایستیم و به یاد داشته باشیم که آنچه بدیهی جلوه داده میشود، اغلب همان چیزی است که باید بیشتر از همیشه دربارهاش اندیشید.
تشریح فعالیتها و رویدادهای جشنواره «تهران- مبارک»
پوپک عظیمپور دبیر بیستویکمین دوره جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» نیز که با عروسکهای مبارک در جایگاه سخنرانی حضور پیدا کرده بود، «مبارک»؛ مرگآگاه است، با چهره سیاهش به جهان مردگان و با لباس قرمزش به خون جاری در رگهای زندگی پیوند خورده است. او با شماست تا حرمت زندگی را پاس بدارد.
وی با گرامیداشت روز خبرنگار و تبریک به اصحاب رسانه گفت: یاد شهدای خبرنگار در غزه را که مظلومانه جان باختند، گرامی میداریم و این جشنواره را به روح بلند تمامی جانهای از دست رفته تقدیم میکنیم.
عظیمپور با اشاره به ویژگیهای بیستویکمین دوره جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» افزود: به عنوان یک هنرمند ۵۵ ساله، در این دوره افتخار همراهی با همکار ۴۲ سالهام را دارم و تا پایان اختتامیه در کنار او خواهم بود. همان طور که دکتر اردلان اشاره کردند، «تئوری و عمل» دو بال پرواز هنر هستند. ما باید از مسیر تئوری و عمل، میراث ۶ دهه تلاش بزرگانی همچون پیتر شومان را بازخوانی کنیم. آنچه در ظاهر ساده به نظر میرسد، در بطن خود مسائل عمیقی نهفته دارد که باید در طول برگزاری جشنواره مرور شود.
دبیر بیستویکمین دوره جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» بیان کرد: این جشنواره حاصل تلاش شبانهروزی مدیران جوان و پرتلاش ما در زمستان، بهار و تابستان سخت گذشته است. از زحمات سرکار خانمها آرزو عالی، فهیمه میرزاحسینی، سرگل اسلامیان، زهره بهروزینیا و حسن جودکی کمال تشکر را دارم.
وی گفت: تأکید ما در این دوره بر «عدالت فرهنگی» است؛ اینکه کارگاهها و آموزشها تنها محدود به پایتخت نباشد و تمامی هنرمندان نمایش عروسکی در ایران از آن بهرهمند شوند. از همکاری «تلویزیون تئاتر ایران» و پلتفرم «هاشور» برای پوشش گسترده این رویداد سپاسگزارم.
عظیمپور با اشاره به عروسک «اشتر» اثر نمادین از جنوب کشور افزود: این عروسک سفرش را از هرمزگان آغاز کرده است. داستان این اثر با اسکن کد همراه آن قابل مشاهده است. این عروسکها از «نخل» ساخته شدهاند؛ درختی که نزد مردمان جنوب ارجمند است و نماد صلح، همدلی و همراهی است. ساربانِ این اثر نزدیک به یک هفته در راه بوده است تا این پیام را از جنوب به تهران برساند.
دبیر بیستویکمین دوره جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک» اظهار کرد: در این دوره، جای پای بزرگانی همچون علی منتظری، بهروز غریبپور، مرضیه برومند، هادی حجازیفر و حمید امیرسلطاناحمدی قدم میگذاریم و یاد استاد زندهیاد جواد ذوالفقاری را گرامی میداریم. در این دوره از حضور اساتید بزرگ جهان و ایران همچون فیلیپ ژنتی، پل زالوم، اگنس لیمبو، حمید رحمانیان، سهند کوزهگر، فرشاد فزونی و دیگر هنرمندان گرانقدر بهره خواهیم برد. همچنین نمایشگاه مرور گرافیک جشنواره از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۵ و مرور ۶ دوره جشنواره در موزه هنرهای معاصر تهران برای علاقهمندان مهیاست.
وی گفت: جهان امروز بیش از هر زمان به صلح، همدلی و امید نیاز دارد. جشنواره تهران-مبارک، اجتماعی برای گفتوگو و آفرینش است؛ جایی که هنر عروسکی فراتر از سرگرمی، زبانی برای مفاهمه و روایتی برای جهانی آرامتر است.
عظیمپور افزود: ما در این دوره بر آنیم با کمک عروسکهایمان، صحنه را به مکانی برای پاسداشت زندگی و رویاهای ناتمام کودکان «میناب» (خیالنامه میناب) تبدیل کنیم. جشنواره به آثاری که با زبان شاعرانه و نمادین نمایش عروسکی، ابعاد جنگ را نقد کرده و قدرت این هنر را در «شفای زخمها»، «فریاد حقیقت» و «زمزمه صلح» به تصویر میکشند، توجه ویژهای خواهد داشت.
در پایان این مراسم پوستر رسمی بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک»، با طراحی فرزاد ادیبی رونمایی شد. همچنین در موزه هنرهای معاصر تهران نمایشی از پوسترهای این جشنواره طی بیست و یک دوره گذشته به نمایش گذاشته شد.
فراخوان بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی «تهران-مبارک»، خردادماه امسال منتشر شد. این جشنواره به همت ادارهکل هنرهای نمایشی و همکاری انجمن هنرهای نمایشی ایران، در سه بخش «صحنهای»، «فضای باز و نامتعارف» و «خیالنامه میناب» ۲۵ تا ۳۰ مهرماه امسال در تهران برگزار میشود.