مهدی برق‌زدگان کارگردان انیمیشن «آخرین گوزن»، در گفت و گو با ایرنا، از راه‌یابی این اثر به یک جشنواره در بلاروس به نام جشنواره انیمیوکا ( International festival animation films Animaevka ) خبر داد و درباره روند شکل‌گیری ایده، تغییر رویکرد اثر، شیوه تولید و ویژگی‌های فنی آن توضیح داد.


این کارگردان درباره آخرین گوزن گفت: این انیمیشن سال گذشته به پایان رسید و بیش از یک سال از تولید آن می‌گذرد. مدتی است پخش این فیلم را در جشنواره‌ها آغاز کرده‌ام و به‌تدریج بازخوردهای آن مشخص می‌شود. این فیلم به تازگی وارد فضای جشنواره‌ای شده و حضور و دیده‌شدن در این فضا را تجربه می‌کند.


وی درباره شکل‌گیری ایده «آخرین گوزن» توضیح داد: داستان فیلم از چند ایده مختلف شکل گرفت و بخشی از این ایده‌ها به بیش از پنج تا هفت سال پیش بازمی‌گردد. اولین ایده‌ای که در شکل‌گیری این فیلم نقش داشت، به جست‌وجویی در اینترنت برمی‌گشت. در آن زمان، یک انیمیشن دانشجویی سه‌ثانیه‌ای دیدم که از کوتاه‌ترین انیمیشن‌های جهان بود. موضوع آن درباره سربازی بود که وارد کادر می‌شد و با تیر از پشت مورد اصابت قرار می‌گرفت و می‌افتاد؛ در واقع لحظه مردن یک سرباز به عنوان «آخرین نفر» روایت می‌شد. ارتباط این صحنه با عنوان، موضوع‌های متعددی را تداعی می‌کرد و باعث می‌شد روایت در ذهن شکل بگیرد.


این کارگردان ادامه داد: آن انیمیشن بسیار مختصر تولید شده بود و همین موضوع در ذهن من ماند. بعدها در دوره‌های انیمیشن‌سازی، استادی داشتم که از دانشجویان خود، خواست برای یک دوره آموزشی، ایده‌ای بیاوریم که بتوانیم آن را در همان دوره به یک انیمیشن کوتاه تبدیل کنیم. دوباره به سراغ همین ایده رفتم و آن را به یک گوزن تبدیل کردم و برای حفظ ارتباط با ایده اولیه، نام پروژه را «آخرین گوزن» گذاشتم.


برق‌زدگان افزود: در ابتدا قرار بود این اثر در یک ورکشاپ به صورت تیمی ساخته شود و فیلمی حدود ۳۰ ثانیه‌ای بود که پنج یا شش صحنه داشت. بعدها تصمیم گرفتم این ایده را گسترش دهم و برای آن کانسپت‌ها و طراحی‌های زیادی انجام دادم. در جریان همین طراحی‌ها، مسیر اثر به سمت فضای نقاشی و دیجیتال‌پینتینگ رفت و تصمیم گرفتیم به جای انیمیشن خطی، از لکه‌های رنگ برای مدیریت و پرداخت انیمیشن استفاده کنم.


از یک ایده کوتاه تا روایتی با نگاه محیط‌زیستی

وی درباره تغییر مسیر اثر در همکاری با مرکز گسترش گفت: بعد از فیلم «بر فراز ابرها» که با مرکز ساخته بودم و جوایزی که به دست آورد، مرکز از من دعوت کرد فیلم بعدی را با رویکردی تازه بسازم. این فیلم را به مرکز گسترش ارائه کردم و کارشناسان پیشنهاد دادند که ظرفیت آن را دارد به یک مستند انیمیشن تبدیل شود؛ یعنی به جای اینکه جنگل، یک مکان نامشخص باشد، به جنگلی در ایران تبدیل شود و گوزن نیز یک گونه خاص باشد تا هویت مشخص‌تری پیدا کند.


این کارگردان انیمیشن ادامه داد: این پیشنهاد برای من جذاب بود و از آن استقبال کردم. در نتیجه، کارگردانی را تا حدی به فضای مستند نزدیک کردم و مباحث محیط‌زیستی را نیز وارد اثر کردم. مستندگونه بودن، محیط‌زیست‌گرا بودن و خانواده‌محور بودن، از جمله مواردی بود که در این مرحله به فیلم اضافه شد.


برق‌زدگان گفت: با این تغییر، لازم بود شیوه کارگردانی و حرکت دوربین را نیز تغییر دهم. در مستند، فیلمبردار نمی‌تواند خیلی به حیوانات نزدیک شود و به همین دلیل نماها معمولا از فاصله دور ثبت می‌شوند. این ویژگی را وارد انیمیشن کردم و نماهای لانگ زیادی داشتم. در نتیجه، شخصیت گوزن نیز تا حدی کمرنگ‌تر شد و دیگر لزوما یک گوزن خاص با ویژگی‌های رفتاری مشخص نبود و می‌توانست هر گوزنی باشد.


این انیماتور افزود: تلاش کردم حرکت دوربین، لرزش دوربین، خطاهای زمان فیلمبرداری، فلوفوکوس و موشن‌بلر در زمان دویدن و حرکت‌های سریع را نیز در انیمیشن لحاظ کنم. در مستند، گاهی به دلیل اینکه نمی‌توان از زاویه مناسب فیلمبرداری کرد، حرکت‌ها کم‌رنگ یا کمی گنگ دیده می‌شوند. تلاش کردم این ویژگی‌ها را در انیمیشن وارد کنم که به نظرم نتیجه خوبی داشت.


وی ادامه داد: لنزهای دوربین را شبیه‌سازی کردم و در بخش‌هایی نور را شدید کردم، تصویر را سوزاندم و بخش‌هایی را از ابتدا سیاه کشیدم تا این ویژگی‌ها در تصویر دیده شوند. نور برای من در اجرای این پروژه بسیار مهم شد و یکی از سخت‌ترین چالش‌ها، مطالعه رفتار نور بود؛ زیرا برای روایت اثر به موقعیت‌های مختلف شبانه‌روز نیاز داشتم و باید ساعت‌های مختلف را با نور نشان می‌دادم.


این موضوع برای من یک چالش جدید بود و مجبور شدم مطالعه‌ها و آزمون و خطای زیادی انجام دهم تا بتوانم آن را شبیه‌سازی کنم.


تنهایی «آخرین گوزن»؛ روایتی بدون دیالوگ

برق‌زدگان درباره چالش روایت در «آخرین گوزن» نیز گفت: یکی دیگر از چالش‌های اصلی، درام و روایت داستان بود. تلاش کردم روایت را با یک تعلیق مشخص پیش ببرم. این انیمیشن به نوعی فضای تنهایی یک گوزن را روایت می‌کند؛ گوزنی که آخرین گوزن است و بقیه گوزن‌ها از بین رفته‌اند. او از دست شکارچی‌ها فرار می‌کند تا به خانواده‌اش برسد، اما وقتی به خانواده‌اش می‌رسد، می‌بیند شکارچی‌ها آنها را نیز از بین برده‌اند و دیگر فرار نمی‌کند تا خودش هم شکار شود.


وی افزود: تنهایی این گوزن برای من بسیار مهم بود و می‌خواستم آن را به تصویر بکشم. بخشی از این تنهایی با نماهای لانگ و نماهای دور در یک جنگل خلوت، که فقط یک گوزن در آن وجود دارد، شکل گرفت. از سوی دیگر، ارتباط این گوزن با محیط نیز برای من اهمیت داشت. گوزن در ابتدا ارتباط خوبی با محیط دارد، اما در لحظه فرار همه چیز برای او تغییر می‌کند و جنگل برایش ترسناک و ناامن می‌شود؛ تا جایی که حتی در بخش‌هایی مسیر خانه‌اش را گم می‌کند.


این کارگردان گفت: به تصویر کشیدن این وضعیت یکی از چالش‌های بزرگ پروژه بود و راه‌های مختلفی را برای آن امتحان کردم. یکی از چالش‌های اصلی ما، نمایش احساسات گوزن بدون استفاده از دیالوگ بود. بدون اینکه دیالوگی گفته شود و حتی بدون اینکه شکارچی‌ها یا سگ‌های آنها را نشان دهم، باید همه چیز را با واکنش‌های گوزن روایت می‌کردم. انیمیشن ما تنها یک شخصیت دارد و آن هم «آخرین گوزن» است.


«آخرین گوزن»؛ شش دقیقه انیمیشن در شش هفته

برق‌زدگان درباره مدت زمان تولید این اثر گفت: این انیمیشن حدود شش دقیقه است و با تکنیک دیجیتال‌پینتینگ فریم‌به‌فریم تولید شده و تولید آن حدود یک ماه و نیم، یعنی شش هفته، زمان برد. البته پیش از آن، چند بار در اردیبهشت سال گذشته به تهران و شمال سفر کردم و از جنگل‌ها عکاسی کردم. خوش‌شانس بودم که این سفرها با زمانی همزمان شد که جنگل‌ها در شرایطی پویا و پرطراوت قرار داشتند و این موضوع برای تولید فیلم بسیار کمک‌کننده بود.


وی ادامه داد: تولید فیلم شش هفته طول کشید و صداگذاری و آهنگسازی نیز جداگانه زمان برد. پروژه‌ای فشرده بود؛ اما برنامه‌ریزی منسجمی داشتم. پیش از جنگ ۱۲روزه نیز حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد فیلم آماده شده بود.


تصویر؛ برگ برنده «آخرین گوزن»

این کارگردان درباره حضور اثر در جشنواره‌ها گفت: پخش این اثر را اخیرا شروع کرده‌ام و آن را برای جشنواره‌های مختلف فرستاده‌ام. چند جشنواره نیز فیلم را پذیرفته‌اند و تقدیرهای فنی دریافت کرده است. البته «آخرین گوزن» تنها فیلمی نیست که در حال حاضر پخش می‌کنم و آثار دیگری نیز دارم که همزمان در جشنواره‌ها حضور دارند.


برق‌زدگان درباره ویژگی‌ای که به نظرش باعث دیده‌شدن این انیمیشن شده است، بیان کرد: داستان انیمیشن خیلی ساده و روان است و برگ برنده یا مهم‌ترین ویژگی آن، بیشتر در بخش فنی و کارگردانی تصویری است. در بخش روایت، اتفاق خیلی خاصی وجود ندارد، اما در حوزه تصویر و امکاناتی که تلاش کردم ایجاد کنم، ویژگی‌های مهمی وجود دارد.


وی توضیح داد: در این انیمیشن از افکت‌های آماده، افزونه‌های آماده نرم‌افزارها و گزینه‌های آماده استفاده نشده و همه چیز طراحی شده است. اگر قرار بوده چیزی محو باشد، از ابتدا محو نقاشی شده؛ اگر قرار بوده چیزی در نور بسوزد، از ابتدا به همان شکل کشیده شده و اگر قرار بوده چیزی به دلیل قرار گرفتن در جلوی تصویر، فلو دیده شود، از ابتدا فلو طراحی شده است.


مهدی برق‌زدگان در پایان گفت: به نظرم همین فضاهای فنی که به آنها اشاره شد، از دستاوردهای مهم و برگ‌های برنده این فیلم هستند. همچنین احساسات تلخی که در فیلم وجود دارد، به خوبی در «آخرین گوزن» درآمده و این نیز یکی از نقاط قوت فیلم است.


«آخرین گوزن» تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی است.