به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، در پنجاهوپنجمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» کتاب «طهران قدیم» نوشته جعفر شهری یکشنبه ۲۵ مرداد در سازمان اسناد و کتابخانه ملی بررسی شد. این کتاب از برجستهترین منابع شناخت تاریخ اجتماعی، فرهنگ عامه و زندگی روزمره مردم تهران است.
احمد مسجدجامعی قائم مقام مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی و تهرانشناس در آغاز، برگزاری نشستهای «صد کتاب ماندگار قرن» را اقدامی مبارک خواند و گفت: پیش از آغاز این دوره، تاکید داشتم تا ملاک انتخاب کتابهایِ نشستها توسط «شورای داوری» انجام شود و امروز که پنجاهوپنجمین نشست برگزار میشود میخواهم پیشنهاد بدهم که ۱۰۰ رمان برگزیده و ۱۰۰ ترجمه برگزیده برای ۱۰۰ سال گذشته را در دستور کار قرار دهید.
وزیر فرهنگ اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به معرفی ۲۰ شخصیت و اثر ارزشمند تاثیرگذار در حوزه رمان که پیش از این انجام شده است، ادامه داد: خوب است که این رویکرد ادامه پیدا کند. در کنار این، ترجمه مساله دیگری است که باید به آن توجه شود. بهتر است این نشستها استمرار داشته باشد و به گنجینه فرهنگ مکتوب اضافه بشود.
او درباره افرادی که درباره تاریخ تهران در وجوه مختلف صحبت کردند، توضیح داد: یکی از افرادی که صحبتهای قابل دقتی دارد، عبدالله مستوفی است، او به عنوان ناظر، تهران را معرفی کرده است، اما جعفر شهری به عنوان کسی که تجربه زیسته با مشاغل مختلف مانند نقاشی، بزازی، بقالی و دیگر مشاغل دارد تهران را بررسی کرده است. او با پیشهوران، کسبه، کارگران، مردم کوچه و بازار ارتباط دقیقی برقرار کرده، حافظه قوی داشته است و تجربه زیسته خود را مطرح میکند. این تجربه زیسته با توصیفی متفاوت است و با استفاده از اصطلاحات عامیانه، ضربالمثلها و واژهها تصویر زنده و جزیینگر از تهران ارائه میشود.
شهری به شکل گسترده به پیشههای دورهگردی تهران قدیم میپردازد
مسجدجامعی با تاکید بر اینکه جعفر شهری از خلال تجربههای ملموس زندگی روزمره تهران را در کتاب «طهران قدیم» روایت میکند، ادامه داد: در حقیقت تفاوت روایت شهری با دیگران از تهران در زیستن در شهر است. او مشاغل تهران را در کتابش به خوبی بیان میکند و به شکل گسترده به پیشههای دورهگردی تهران قدیم میپردازد. برای معرفی این پیشهها در تهران باید منبعی در دسترس داشته باشد، اما کار متفاوتی انجام میدهد و برای معرفی پیشههای تهران قدیم آواهایی را بیان میکند اقدامی که مشابه آن برای معرفی پیشهها در هیچ کتاب دیگری انجام نشده است.
قائم مقام مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی ادامه داد: برای مثال برای انجیرفروشها مینویسند «بخور انجیر/ پاره کن زنجیر/ انجیر زرد زعفرونی دارم انجیر/ انجیر بخور کُشتی بگیر/ خوردی زمین دوباره بگیر/ انجیری یه انجیر/ ...» و ذیل آن درباره انجیر از نظر باورهای عامیه و طب قدیم توضیح میدهد. درباره انار هم میگوید «ساوه ای دارم انار دونه/ دونه باقالی دارم انار و... ». این سبک اشعار عامیانه یا به تعبیر فنی «جارآواها» درباره میوهها و مشاغل در کتاب بیان کرده در نوع خودش بیمانند است.
او با بیان اینکه جعفر شهری در بخش عمده کتابش به غذاها اشاره داد، افزود: در این بخش کتاب با تنوع غذاهای ایرانی آشنا میشویم. برای مثال ما میگوییم آبگوشت، اما شهری انواع و اقسام آبگوشتها و نحوه تهیه آن را بیان میکند. تا این اندازه دقت در شناخت آشپزی ایران نادر است، معمولا در رستورانها با هفت تا هشت عنوان غذا در لیست مواجه میشویم و باقی غذاهای فرنگی است.
این تهرانشناس ادامه میهد: جعفر شهری در کتابش نشان میدهد که تنوع غذایی ایران چقدر گسترده و متنوع است، برای مثال در غذاهایی که نحوه آمادهسازی آن را ارائه میدهد هیچ گاه با گوجه فرهنگی مواجه نمیشوید، و غذا را با انواع ترشیها و از این قبیل چیزها خوشمزه میکردند، همچنین در کتاب از هویج هم استفاده نکرده است زیرا «هویج» فرنگی است و «زردک» ایرانی است.
جعفر شهری پایه دایرهالمعارف غذایی ایرانی است
مسجدجامعی با اشاره به اینکه جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» نسبتی بین سلامتی بر اساس مزاج قدیم و نوع تغذیه برقرار میکند، افزود: نگاه شهری این است که نوع تغذیه چگونه بر سلامتی و شادابی تاثیر میگذارد، اینگونه خودش پایه دایرهالمعارف غذایی ایرانی است و به تفصیل به آنها میپردازد.
به گفته او، جعفر شهری در کتاب بسیار دقیق و جزیینگر است، این کتاب ابعاد مختلف زندگی را در شهر در بر میگیرد. شهری در کتاب «طهران قدیم» با عناصری مانند تعلیق، محتوا را به داستان نزدیک میکند، هرچند عنصر خیال در آن نیست و نوع بیانش هم به شکل ادبیات تهرانیها و گروههای اجتماعی است که از آنها صحبت کرده است. برای اینکه عنصر خیال در این کتاب نیست میتوان آن را به نوعی ناداستان بیان کرد، با این وجود این کتاب مخاطبان گستردهای داشته است.
شهری و مستوفی مکمل یکدیگرند
مسجدجامعی در مقایسه کتاب جعفر شهری با عبدالله مستوفی گفت: غیر از شهری دیگران هم نوشتند و اگر بخواهیم نوشتهها را با هم مقایسه کنیم نوشته مستوفی درباره اشراف و بزرگان جامعه است، میتوان گفت گزارشی از وضعیت دربار و آیینها از آن زاویه است؛ این نگاه برای شهری میسر نیست و نگاهی که شهری دارد، برای مستوفی میسر نیست و البته این دو مکمل یکدیگر هستند و میتوان گفت دو گزارش از دو گروه اجتماعی متفاوت با رویکرد متفاوت داریم.
قائم مقام مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی با بیان اینکه شهری میتواند نورافکن خود را به بخشهی مختلف جامعه بتاباند، ادامه داد: شهری به خندق میرود و زمانی که به آنجا میرود، در آنجا درباره گودالهایی میگوید که عدهای شب آنجا میخوابیدند، از کفن دزدها میگوید و اتفاقهایی که برای مردان و زنان، در مشاغل مختلف روی میدهد. یکی از خبرنگاران این سالها مساله گورخوابها را مطرح کرد، اینها ادامه روندی است که شهری آن را شروع کرده بود.
او ادامه داد: شهری در بخشی از کتاب به رمالی و جادوگری میپردازد و این چیزی نیست که محدود به آن موقع بوده باشد و امروز در آرایشگاههای گران قیمت فال قهوه یک روال عادی است، افرادی هستند که این کار را میکنند و همچنین افرادی هم هستند که با اداب چینی و غربی همین کار را میکنند. بنابراین نباید تصور کنیم که شرایطی که جعفر شهری بیان میکند، برای سالها قبل بوده و الان به شکل جدید وجود دارد، الان اگر حمامهای عمومی نداریم، آرایشگاه داریم.
جعفر شهری فضای سیاهی از وضعیت زنان در جامعه ارئه میکند
مسجد جامعی با اشاره به اینکه جعفر شهری در کارهایش فضای سیاهی از وضعیت زنان در جامعه ارئه میکند، گفت: این در حالی است که حتی در محلههایی که مردسالار هستند، زنان جایگاه خاص دارند و احترام آنها برقرار است. در یکی از دعواهای مشهور تهران، وقتی همسر یکی از طرفهای دعوا آمد گفتند نمیتوان جلوی ناموس او را کتک زد.
وزیر فرهنگ اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: مسجد شوشتریها به کل مخصوص زنان بود. در سالهای ۱۳۳۰، ۱۳۵۰ و ۱۳۵۰ و هنوز هم یک مسجد در تهران است که خادم آن زن است و محل هم از او دفاع میکنند.