به گزارش روز سه شنبه ایرنا از روزنامه اقتصادی و مالی لز اکو (Les Échos)، موج‌های پی‌درپی گرما، آتش‌سوزی‌های جنگلی، خشکسالی، افزایش نگرانی کشاورزان، توقف فعالیت چند نیروگاه هسته‌ای و حتی غیرقابل کشتیرانی شدن برخی رودخانه‌ها؛ این تابستان، پیامدهای زنجیره‌ای تغییرات اقلیمی مستقیماً اقتصاد اروپا را تحت تأثیر قرار داده است؛ اقتصادی که پیش از این نیز در پی جنگ تحمیلی علیه ایران و جهش قیمت انرژی با آسیب‌پذیری‌هایی مواجه بوده است.
به گفته این روزنامه، بسیاری از این پیامدها موقتی خواهد بود و شدت تأثیرات نیز در کشورهای مختلف اروپا یکسان نیست. با این حال، آثار اقتصادی این پدیده‌ها در برخی مناطق می‌تواند قابل توجه باشد؛ به‌گونه‌ای که بر اساس برآورد بانک مرکزی اروپا، در مناطق به‌شدت آسیب‌دیده، تولید ناخالص داخلی ممکن است طی یک سال تا یک واحد درصد کاهش یابد، هرچند انتظار نمی‌رود این میزان کاهش در کل منطقه یورو رخ دهد.
پیامدهای تغییر در مصرف
تأثیر شرایط جوی بر اقتصاد می‌تواند به تغییر الگوی مصرف خانوارها منجر شود. به عنوان نمونه، مطالعه‌ای از سوی اقتصاددانان بانک هلندی ABN Amro نشان می‌دهد که چنین وضعیتی در هلند مشاهده شده است. در جریان موج گرمای ماه ژوئن (بین ۱۱ خرداد تا ۹ تیر)، «خانوارها به‌طور موقت هزینه‌های خود را کاهش دادند؛ خریدهای اینترنتی و برداشت وجه نقد نیز کاهش یافت» و در مجموع، «مخارج خانوارها حدود چهار درصد کمتر از میزان معمول بود.»
با این حال، پس از پایان موج گرما، هزینه‌کرد خانوارها به سرعت افزایش یافت. اقتصاددانان ABN Amro برآورد کرده‌اند که «در فاصله چهار روز پس از موج گرما، کاهش ایجادشده در مصرف به طور کامل جبران شد.»
اما در بلندمدت، شرایط متفاوت است. فیلیپ لین (Philip Lane)، اقتصاددان ارشد بانک مرکزی اروپا، چند روز پیش از آغاز نخستین موج گرما در ماه مه و در سخنرانی خود اعلام کرده بود: «اگر هر رویداد شدید جوی به‌تنهایی یک شوک موقت اقتصادی تلقی شود، آثار انباشته و بلندمدت گرمایش زمین می‌تواند ظرفیت تولید بالقوه را کاهش دهد.» اکنون، سه ماه بعد، این وضعیت به واقعیت تبدیل شده است.
کشاورزی و انرژی
نخستین چالش پیش روی اقتصاد اروپا، چشم‌انداز عملکرد محصولات کشاورزی در سال‌های آینده است. بر اساس گزارش‌های مربوط به بخش غلات، پیش‌بینی میزان برداشت محصولات کشاورزی در پی تشدید گرما کاهش یافته است.
کمیسیون اروپا در پایان ماه ژوئیه پیش‌بینی تولید همه محصولات بهاره و تابستانه را کاهش داد که در مورد ذرت و آفتابگردان حدود ۶ تا ۷ درصد بود.
با این حال، جک آلن-رینولدز (Jack Allen-Reynolds)، اقتصاددان مؤسسه Capital Economics، در گزارشی یادآور شده است که «با توجه به سهم اندک کشاورزی در مجموع فعالیت اقتصادی منطقه یورو، کاهش پنج درصدی تولید کشاورزی تنها ۰.۰۲ واحد درصد از تولید ناخالص داخلی این منطقه را کاهش خواهد داد.»
با وجود این، اهمیت مسئله از آنجا ناشی می‌شود که مواد غذایی ۱۴ درصد از شاخص قیمت مصرف‌کننده در منطقه یورو را تشکیل می‌دهد. از این رو، احتمال افزایش قیمت مواد غذایی می‌تواند بار دیگر به یکی از چالش‌های اصلی اروپا تبدیل شود؛ همان‌گونه که در گذشته نیز شاهد آن بوده‌ایم.
تورم ساختاری
موج گرمای تابستان ۲۰۲۲ باعث شد قیمت مواد غذایی حدود ۰.۷ واحد درصد در مقیاس سالانه افزایش یابد. موج گرمای تابستان ۲۰۲۵ نیز، بر اساس برآوردهای بانک مرکزی اروپا، قیمت محصولات غذایی فرآوری‌نشده در منطقه یورو را بین ۰.۴ تا ۰.۷ واحد درصد افزایش داد.
تکرار چنین شوک‌هایی می‌تواند آثار آنها را به عاملی ساختاری تبدیل کند؛ به همین دلیل، اقتصاددانان بانک UBS بر این باورند که تورم مواد غذایی در آینده به صورت ساختاری افزایش خواهد یافت.
انرژی نیز یکی دیگر از مسیرهایی است که از طریق آن اقتصاد اروپا تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته است. افزایش دما، تقاضای برق برای استفاده از سیستم‌های سرمایشی را افزایش داده و همزمان تولید برق هسته‌ای و برق‌آبی را مختل کرده است؛ مسئله‌ای که به افزایش استفاده از گاز طبیعی برای تولید برق منجر شده است.
این در حالی است که سطح ذخایر گاز طبیعی برای این مقطع از سال به شکل غیرعادی پایین است و باید پیش از فرا رسیدن زمستان دوباره افزایش یابد.
از سوی دیگر، کاهش سطح آب رودخانه‌ها و خشک شدن مسیرهای آبی می‌تواند پیامدهای اقتصادی قابل توجهی داشته باشد. نمونه بارز آن رود راین در آلمان است. بر اساس مطالعه‌ای که در گزارش سال ۲۰۲۵ سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) درباره خشکسالی جهانی مورد استناد قرار گرفته، ۳۰ روز اختلال در کشتیرانی در رود راین می‌تواند تولید صنعتی آلمان را یک درصد کاهش دهد؛ رقمی که با توجه به سهم صنعت در اقتصاد این کشور، تقریباً معادل کاهش ۰.۳ درصدی تولید ناخالص داخلی آلمان است.
آثار انباشته و بلندمدت تغییرات اقلیمی
همین مسئله موجب شده است برخی اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا بر این باور باشند که «آلمان ظاهراً اقتصادی است که بیشترین حساسیت را نسبت به دماهای شدید دارد و موج‌های گرما موجب انقباض طولانی‌مدت فعالیت اقتصادی در این کشور می‌شوند.»
در نهایت، بهره‌وری نیروی کار نیز در روزهای بسیار گرم می‌تواند کاهش یابد؛ چه در بخش‌هایی که کارکنان در فضای باز فعالیت می‌کنند و چه در کشورهایی که تجهیزات سرمایشی کافی در اختیار ندارند.
در هر صورت، آثار تغییرات اقلیمی به صورت تجمعی ظاهر می‌شود. مایلز پارکر( Miles Parker)، اقتصاددان بانک مرکزی اروپا، در این زمینه معتقد است: «در آینده، موج‌های گرما احتمالاً تأثیر بسیار شدیدتری بر اقتصاد و قیمت‌ها خواهند داشت؛ تأثیری که تاکنون شاهد آن بوده‌ایم.»
روزنامه اقتصادی و مالی فرانسوی لز اکو در جمع‌بندی این گزارش تأکید کرده است که سازگاری با شرایط جدید اقلیمی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای اقتصاد اروپا به شمار می‌رود.