به گزارش روز شنبه ایرنا، مونتهویدئو پایان هفته گذشته به کانون گردهمآیی سیاسی جریان مترقی در قاره آمریکا بدل شد؛ پایتخت اروگوئه میزبان سومین دوره کنگره پانآمریکایی بود؛ مجمعی پارلمانی که حدود ۱۵۰ تن از قانونگذاران، روسای جمهوری پیشین، وزیران و چهرههای شاخص چپگرا ۱۵ کشور منطقه را گردهمآورد.
در شرایطی که نسخههای مبتنی بر پوپولیسم با گرایشهای اقتدارگرایانه در حال قدرت گرفتن هستند، شرکتکنندگان در این نشست، برقراری گفتوگویی متوازنتر میان جنوب و شمال این قاره و بررسی چگونگی مواجهه با روند رو به رشد جریان سیاسی راستگرا را در دستورکار قرار دادند.
این گردهمایی با شعار همبستگی میان خلقها، حاکمیت میان ملتها در پی اتخاذ مواضع مشترک در برابر چالشهای کنونی از جمله تضعیف نظم بینالمللی، مهاجرتهای اجباری، افزایش هزینههای زندگی و پیشروی جرائم سازمانیافته است.
به گزارش روزنامه ال پائیس، شرکتکنندگان با دغدغههای مشابهی به این نشست آمدند: جناح راست در قاره پیشروی میکند، ایالات متحده به دنبال تحمیل منطق کهنه خود مبنی بر «فرودستی» آمریکای لاتین است و نیروهای مترقی چنان دچار تشتت هستند که برای هماهنگ کردن یک پاسخ مشترک ناتوان به نظر میرسند.
در مراسم افتتاحیه که در کاخ قانونگذاری اروگوئه برگزار شد، سخنرانان متعهد شدند که در برابر گفتمانهایی که دولت را «شیطانانگاری» کرده و به دنبال تضعیف دستاوردهای اجتماعی هستند، بایستند؛ اما همچنین خواستار ساخت پروژههایی برای آینده شدند که فراتر از «مقاومت» در برابر راست افراطی باشد.
به عنوان یکی از محورهای مهم ژئوپلیتیک این کنگره، سران مترقی، مداخله فزاینده ایالات متحده در این قاره را محکوم کردند و خودمختاری بیشتر را خواستار شدند. مواردی همچون تجاوز به خاک ونزوئلا و ربایش نیکلاس مادورو، حملات به قایقها در کارائیب، خفقان اقتصادی تحمیلشده بر کوبا و فشار برای کاهش نفوذ چین از مصادیق مداخله فزاینده واشنگتن در این قاره است.
بولیوار در برابر مونرو
به گفته دیوید آدلر اقتصاددان آمریکایی، هماهنگکننده کنگره پانآمریکایی و یکی از چهرههای اصلی پشت پرده سازماندهی این رویداد، امکان گردهم آوردن سیاستمداران آمریکای شمالی با همتایان آنها در جنوب، یکی از بزرگترین وجوه تمایز این نشست است.
آدلر در مصاحبه با خبرگزاری اسپوتنیک تصریح کرد: «ما انجمنهای منطقهای زیادی در آمریکای لاتین داریم، اما آنچه تا پیش از این کنگره پانآمریکایی نداشتیم، یک انجمن دائمی بود که امکان تسهیل گفتوگو بین جنوب و شمال این نیمکره را فراهم کند».
به باور وی، یکپارچگی نیمکرهای برای درک پتانسیل چنین نهادهایی کلیدی است؛ چرا که آنها در نهایت عملکردی شبیه به نقطه مقابل «استراتژی امنیت ملی» دولت دونالد ترامپ و بازگشت دکترین مونرو دارند. دویستمین سالگرد این دکترین با برگزاری این کنگره همزمان شده است؛ دکترینی که به گفته آدلر، «نیمکره را به عنوان حیاط خلوت و منطقهای برای سلطه خود شناسایی میکند».
آدلر تاکید کرد که در برابر دکترین مونرو و متمم ترامپ، جریانهای مترقی آمریکا باید «دکترین دیگری که آن هم ۲۰۰ ساله میشود» را قرار دهند: دکترین برآمده از کنگره پاناما در سال ۱۸۲۶، که توسط سیمون بولیوار با امید ایجاد یک کنفدراسیون اسپانیولی-آمریکایی برای موازنه در برابر ایالات متحده به عنوان قدرت منطقهای نوظهور، مطرح شد.
آدلر گفت کنگره پانآمریکایی در پی بازتعریف روابط میان کشورهای قاره نیز هست. او با اشاره به حضور نمایندگان کنگره و برندگان انتخابات مقدماتی ایالتی حزب دموکرات آمریکا در این نشست افزود: «اغلب، پرچم آمریکا نه نماد برادری، بلکه نشانه تهدید تلقی میشود.»
وی گفت: «هدف، تغییر این تصویر و ساختن روابطی بر پایه برادری و همبستگی میان ملتهاست؛ نه رابطهای که در آن قدرت بزرگ شمال، از جنوب انتظار اطاعت داشته باشد.»
آدلر گفت: «صندوق بینالمللی پول و سازمان کشورهای آمریکایی هر دو در واشنگتن مستقرند؛ نشانه ساختاری که در آن شمال تصمیم میگیرد و از جنوب انتظار تبعیت دارد. ما میخواهیم این رابطه را وارونه کنیم: جنوب سخن بگوید و شمال گوش کند.»
این هماهنگکننده کنگره پانآمریکایی افزود: «ما نه تنها برای احیای دیدگاه بولیوار، بلکه برای نوسازی آن و اندیشیدن به چالشهای بسیار مشخصی که مربوط به وضعیت فعلی ماست، مانند هوش مصنوعی، اشکال جدید دخالت انتخاباتی، یا امنیت و رفاه مردممان، اینجا هستیم.»
آدلر اذعان کرد سومین دوره کنگره پانآمریکایی در مقطعی دشوار برای چپ منطقه برگزار میشود؛ جریانی که در انتخابات اخیر شیلی، پرو و کلمبیا و پیشتر در آرژانتین، بولیوی و هندوراس شکست خورده است. او خواستار تبدیل این نشست به فضایی برای «تامل صادقانه و خودانتقادی عمیق» شد تا چپها پس از این ناکامیها دلسرد نشوند.
هماهنگکننده این نشست گفت: «ما در یک دوران طلایی گردهم نیامدهایم، بلکه این نشست در شرایط اذعان کامل به این شکستها برگزار میشود. به همین دلیل جلساتی پشت درهای بسته پیشبینی شده تا با صراحت درباره تجربیات موفق و همچنین آزمودههایی که در جلب نظر مردم ناکام ماندند، گفتوگو شود.»
یکپارچگی جنوب جهانی در برابر تهدید شمال
ارنستو سامپر رئیسجمهوری پیشین کلمبیا (۱۹۹۴-۱۹۹۸) نیز در گفتوگو با اسپوتنیک به صراحت اطمینان داد که «جریان مترقی در حال حاضر با تهدیدی جدی» از جانب «یک راستگرایی خشونتآمیز که از سوی دولت ایالات متحده میآید» روبرو است.
به عقیده این دبیرکل اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی (اوناسور/ از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷)، این نوع نشستها «به نوعی راهی برای رویارویی با این چالش» و گرایش به سمت «یکپارچگی جنوب در برابر تهدید شمال» است.
سامپر خواستار احیای یکپارچگی آمریکای لاتین و گسترش پیوندها با «جنوب جهانی» شد. او گفت منطقه با وجود برخورداری از منابع راهبردی چون آب، غذا و مواد معدنی، هنوز از هماهنگی سیاسی لازم برای دفاع موثر از منافع خود بیبهره است.
هامبرتو کاستا سناتور برزیلی از حزب کارگران، گفت «امروز حاکمیت کشورها تهدید میشود؛ حتی در برزیل که امسال انتخابات برگزار میکند.»
او با اشاره به آنچه تلاش واشنگتن برای دخالت در انتخابات برزیل خواند، از همبستگی احزاب چپ منطقه با لولا داسیلوا رئیسجمهوری برزیل، در برابر فشارهای آمریکا قدردانی کرد.
وی تصریح کرد: «اهمیت انتخابات برزیل بسیار زیاد است، بهویژه به این دلیل که رئیسجمهوری داسیلوا صدای بسیار قدرتمندی برای دفاع از این ارزشها، این ایدهها و این مردمانی که به استقلال و خودمختاری خود نیاز دارند، بوده است. به همین دلیل ما در حال متحد کردن نیروهای خود برای تحقق این نتیجه هستیم که نه تنها برای برزیل، بلکه برای کل جهان اهمیت دارد.»
جریان چپ باید خطاهای خود را بپذیرد
گابریل بوریچ رئیسجمهوری پیشین شیلی، در سخنرانی خود به میراث خوسه پپه موخیکا رئیسجمهور پیشین اروگوئه، اشاره کرد؛ بهویژه توان او در حفظ انسجام و دیدن پیچیدگیها و «طیفهای خاکستری» در تجربه جریانهای مترقی منطقه.
بوریچ بر ضرورت خودانتقادی در میان احزاب چپ آمریکای لاتین تاکید کرد و گفت این جریان باید از تجربههای گوناگون منطقه درس بگیرند و برای یافتن افقهای تازه، خارج از چارچوبهای مرسوم فکر کنند.
وی تاکید کرد جریان چپ باید خطاهایش را بپذیرد و از شعارهای تهی فاصله بگیرد. بوریچ درباره ونزوئلا نیز گفت دفاع از حاکمیت این کشور در برابر تجاوز ترامپ، نباید مانع نقد صریح عملکرد دولت مادورو شود.
جورجیو جکسون وزیر دولت شیلی در ماههای نخست ریاست جمهوری بوریچ نیز اظهارات وی را تایید کرد و افزود: «اگر نسبت به تاریخ خود برخوردی به شکل خودراضی داشته باشیم، نه چالشهای پیش رو را درست میبینیم و نه میتوانیم با مردمی ارتباط بگیریم که گاه بهحق از وضعیت کشور خود ناراضیاند.»
به گفته جکسون، چپ منطقه باید عملکرد خود را با نگاهی انتقادی بازبینی کند تا بتواند پیش برود؛ بیآنکه به روایتی تکبعدی فروکاسته شود یا پیوند با جامعه را از دست بدهد.
کارولینا رانگل دبیرکل حزب مورنا مکزیک، بر ضرورت پیوند دادن رشد اقتصادی با حقوق اجتماعی در برابر نسخههای نئولیبرالی چند دهه گذشته تاکید کرد.
وی گفت: «به ما میگفتند بازار آزاد همه مشکلات را حل میکند، دولت باید آنقدر کوچک شود که محو شود و نابرابری بهای اجتنابناپذیر پیشرفت است.» رانگل سپس از جریان چپ خواست دستورکاری تازه تدوین کند که سیاستهای مراقبتی، گذار انرژی، یکپارچگی تولیدی و حاکمیت دیجیتال را در بر بگیرد.
پرامیلا جایاپال عضو کمیته بودجه مجلس نمایندگان آمریکا، بحث را به فضای داخلی ایالات متحده کشاند و بر موج نارضایتی جامعهای تاکید کرد که دیگر نمیپذیرد مالیاتهای آنها به جای ارتقای رفاه و سلامت شهروندان، صرف جنگافروزی و مداخلات نظامی در خارج از کشور شود.
جایاپال در پایان، سیاست خارجی مبتنی بر دیپلماسی را تنها راه تضمین «صلحی پایدار» دانست.
کنگره پانآمریکایی در سال ۲۰۲۴ به ابتکار گوستاوو پترو رئیسجمهوری وقت کلمبیا در بوگوتا پایهگذاری شد و سال بعد به مکزیک انتقال یافت.
به گفته سازماندهندگان، این نهادی است که هدف آن گرد هم آوردن رهبران چپ از سراسر منطقه و تسهیل تبادلنظر است؛ نه تنها میان احزاب آمریکای لاتین و کارائیب، بلکه نزدیک کردن آنها به سران ایالات متحده و کانادا که کمتر به مشارکت در چنین نشستهایی عادت دارند.
به نوشته ال پائیس، شرکتکنندگان ۲ روز دیگر فرصت دارند تا برای ساختن چپی کمتر اسیر نوستالژی و تواناتر در ترسیم آیندهای امیدبخش، راهحل پیدا کنند. پرسشها کم نیستند: چگونه میتوان یکپارچگی تضعیفشده آمریکای لاتین را احیا کرد؛ با هوش مصنوعی چه باید کرد؛ اقتصادها را چگونه میتوان بدون تعمیق الگوی استخراجمحور دگرگون ساخت؛ و در جامعهای رو به سالمندی، اعتماد نسل جوان را چگونه میتوان بازگرداند؟