به گزارش ایرنا، در تازه ترین آمارهای اعلام شده نشان از افزایش گستره سواحل دریای خزر در مازندران دارد که یک هزار هکتار بواسطه پسروی های مستمر به سواحل این خطه از شمال اضافه شد.
شواهد موجود نشانگر آن است که پسروی های آب خزر ادامه دار خواهد بود و تا ۲۰ سال آینده به خصوص در شرق مازندران و استان گلستان کیلومتر ها ساحل به سمت دریا پیشروی خواهد کرد.
در شرایط کنونی حفظ اراضی ساحلی دریای خزر که به واسطه پسروی های پی در پی گسترش یافت از جمله ضرورت های مهمی است که کارشناسان محیط زیست و شهروندان نسبت به آن دغدغه جدی دارند.
صاحبنظران برجسته دانشگاهی در حوزه محیط زیست ضمن ابراز نگرانی از پسروی های گسترده آب دریای خزر خواستار بررسی دقیق علمی و کارشناسی دلایل پسروی گسترده آب دریای خزر در چند سال اخیر و از طرف دیگر ارائه راهکارهای مناسب برای مقابله با این پدیده را خواستار شدند.
این کارشناسان تاکید دارند مدیریت این مطالعه ها باید در سطح ملی و در استانهای شمالی هم با میدان داری استانداری ها به صورت گسترده درباره این پدیده انجام شود و حفظ اراضی ساحلی دریای خزر از جمله اولویت های مهم باشد چرا که تجربه های تاریخی نشان از نوسانات آب دریای خزر دارد و احتمال پیشروی دوباره اب دریای خزر دور از ذهن نیست.
هر چند بسیاری بر این باورند با توجه به این که رودخانه بزرگ ولگا حدود ۸۵ درصد آب دریای خزر را تامین می کند، سد سازی ها بر روی آن را مهم ترین عامل اصلی پسروی آب خزر می دانستند اما کارشناسان ممتاز دانشگاهی می گویند که تحقیقات جدید نشان از آن دارد که این امر نمی تواند به تنهایی علت اصلی پسروی های گسترده آب خزر باشد و تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین به همراه تغییر مسیر بادها را مهمترین عامل پسروی آب خزر است.

کارشناسان دانشگاهی هشدار دادند با سرعت فعلی که پسروی های آب خزر انجام می شود تا پایان قرن آب بزرگترین دریاجه جهان بین ۹ تا ۱۸ متر پسروی خواهد کرد. این پسروی گسترده زمینه ای برای خشکی خزر در قسمت شمالی آن خواهد شد چون عمق این دریاچه در قسمت شمالی آن حدود پنج متر است.
هر چند در قسمت های جنوبی دریای خزر در محدوده ایران عمق دریای خزر به یک هزار و ۲۵ متر می رسد و شاید تا یک هزار سال دیگر این دریا در محدوده ایران خشک نشود اما ساحل خزر در شمال ایران صدها متر عقب نشینی خواهد کرد.
دریای خزر ۲ چاله بسیار بزرگ در میانه و جنوب خود دارد که بسیار حیرت انگیز است، پس خشک شدن کامل دریای خزر منتفی است اما کارشناسان ضمن تایید تداوم پسروی های آب دریای خزر این امکان را می دهند که در چند سال آینده سواحل خزر شاید کیلومترها در عمق این دریا نفوذ کند اما خزر به شکل کامل خشک نمی شود.
نوسانات آب برای همه دریاچه های جهان یکسان است که بستگی به ورود آب رودخانه ها و میزان شدت تبخیر این دریاچه ها دارد و الگوی متفاوتی با آب های آزاد جهان دارند که به خاطر آب شدن یخ قطب ها سطح آب آنها بر خلاف دریاچه ها بالا می آید.
دهه ۶۰ تراز آب دریای خزر به حدی بالا آمد که وزارت کشور به ناچار موج شکن هایی را کنار ساحل با سنگ چینه های فروان ایجاد کرد که در حال حاضر به خاطر پسروی آب خزر همه آن سواحل به پارکینگ ماشین تبدیل شد و سنگها بیرون از دریا ماندند.
کارشناسان معتقد هستند تمام دریاچه های جهان وقتی ورودی آب رودخانه ها به این دریاچه کم شود تراز آب بهم خورده و تراز آن کاهشی خواهد شد. تراز بارش و تبخیر در دریاچه ها همیشه منفی است و میزان تبخیر آب به مراتب بیشتر از بارشی است که بر سطح دریاچه می بارد که خزر هم از این امر مستثنی نیست.
صاحبنظران بر این اصل تاکید دارند با توجه به روند موجود تا ۲۰ سال آینده خلیج گرگان و میانکاله بسیار عقب نشینی و خشک خواهند شد و باید خود را برای آن روزهای سخت آماده کنیم.
ایجاد چالش در زیرساخت ها، کاربری های اقتصادی، اجتماعی، اختلال در روند فعالیت بنادر و دریانوردی، صید و صیادی، خشک شدن ذخایر آبی وابسته به دریای خزر (تالاب ها - خلیج ها) افزایش عرصه ساحل، دخل و تصرف انسانی به حریم دریا و اثرات منفی بر آبخوان های ساحلی از جمله اثرات عقب نشینی و کاهش تراز سطح دریای خزر از جمله تبعات منفی ناشی از عقب نشینی دریای خزر است.
پیگیری برای دریافت سند مالکیت
در این ارتباط مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران_منطقه ساری اظهار کرد: پسروی آب دریای خزر، یک‌هزار هکتار به اراضی ساحلی استان اضافه کرد و این اراضی ایجادشد قابل واگذاری نیستند و فرآیند تثبیت مالکیت دولت بر این زمین‌ها در حال پیگیری است.

علی باقری جام خانه گفت: پسروی دریای خزر در سال‌های اخیر علاوه بر تغییر چهره نوار ساحلی به شکل‌گیری پهنه‌هایی از اراضی جدید در حاشیه دریا منجر شده است پدیده‌ای که از یک سو می‌تواند پیامدهای محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی داشته باشد و از سوی دیگر، ضرورت تعیین تکلیف حقوقی و مدیریتی این زمین‌ها را افزایش داده است.
وی ادامه داد: کاهش تراز آب دریای خزر تحت تأثیر عواملی همچون تغییرات اقلیمی، کاهش بارش‌ها، افزایش تبخیر و تحولات هیدرولوژیک رودخانه‌های ورودی، موجب عقب‌نشینی خط ساحلی در بخش‌هایی از سواحل شمالی کشور شده است‌با این حال اراضی نمایان‌شده در نتیجه پسروی دریا زمین‌های آزادشده برای بهره‌برداری یا ساخت‌وساز محسوب نمی‌شوند و تعیین مالکیت حریم ساحل، ملاحظات زیست‌محیطی و خطر بازگشت آب از مهم‌ترین موضوعات مرتبط با آنهاست.
باقری جام‌خانه اظهار کرد: پسروی چند سال اخیر موجب افزایش حدود هزار هکتاری اراضی ساحلی شده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران_ منطقه ساری افزود: نقشه‌برداری این اراضی انجام شده و فرآیند صدور سند به نفع دولت در حال پیگیری است.
سواحل آزاد شده قابل واگذاری نیست
باقری جام‌خانه با تأکید بر اینکه این اراضی به هیچ وجه قابل واگذاری نیستند، اظهار کرد: زمین‌هایی که در نتیجه پسروی دریا ایجاد شده‌اند تا زمان تعیین تکلیف قانونی و ثبتی باید در وضعیت عمومی باقی بمانند.
براساس آمار مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر از کاهش ۲ متری سطح آب این دریا از سال ۱۳۷۵ تاکنون خبر داد و در سال گذشته سطح آب این دریا ۲۶ سانتی‌متر کاهش یافته است.

بر اساس مطالعه صورت گرفته در سال ٢٠١٧ مشخص شد که آب خزر تا سال ٢٠۵٠ پسروی خواهد داشت و این پسروی بنا به گفته کارشناسان به علت تغییرات اقلیمی است که احتمال افزایش هم دارد در حالی که حدود ۵۰ درصد پسروی دریایی خزر به سرعت تبخیر آب در آن بر می گردد و در صورتی این روند با این سرعت ادامه یابد ٢٠ تا ٢۵ درصد مساحت خزر در بخش شمالی که سواحل روسیه را شامل می شود، کاهش خواهد داشت.
نتایج این مطالعات همچنین نشان داده فقط در سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتیمتری مواجه بوده که این رخداد به عقب نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف منجر شده است.
مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
برای حفاظت و مدیریت عرصه های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه ها را مدیریت می کند. در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.
مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تن محصول تولید می شود. این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد، ظرفیت این شرایط در حالی است که تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی و باغی در مازندران همچنان از چالش‌های مهم این استان محسوب می‌شود.