به گزارش ایرنا، استان البرز اگرچه بر نقشه جغرافیایی کشور به عنوان نگینی کوچک با مساحتی در حدود ۵۱۷ هزار هکتار (معادل تنها سه دهم درصد از مساحت ایران) شناخته میشود اما در بطن همین جغرافیای فشرده، تنوع شگفتانگیز اقلیمی از قلههای سر به فلک کشیده و برفی طالقان تا دشتها و گستره تالاب صالحیه و درههای خروشان حاشیه رودخانه کرج، بهشتی بیبدیل و موزهای زنده از تنوع ژنتیکی و زیستی خلق کرده است.
حفاظت از این پهنههای ارزشمند و شکننده، امروزه در کانون توجه دوستداران طبیعت و مدیران زیستمحیطی قرار گرفته است؛ چرا که شتاب توسعه شهری، جادهکشیها و نفوذ دستاندازیهای انسانی، آرامش بکر این گنجینههای طبیعی را به چالشی جدی کشانده و ضرورت استقرار یک چتر نظارتی دقیق و همهجانبه را دوچندان ساخته است.
پهنه ۱۵۵ هزار هکتاری زیر چتر پایش و محیطبانی
مساحت مناطق چهارگانه تحت مدیریت حفاظت محیط زیست در این استان افزون بر ۱۵۵ هزار هکتار برآورد میشود که رقمی معادل ۳۰ درصد از کل جغرافیای البرز را در بر میگیرد؛ سهمی کمنظیر که نشاندهنده وزن بالای زیستمحیطی این خطه در فلات مرکزی ایران است؛ این گستره تحت حفاظت شامل چهار کانون حیاتی یعنی منطقه حفاظتشده البرز مرکزی، رودخانه حفاظتشده کرج، منطقه شکارممنوع طالقان و منطقه شکارممنوع تالاب صالحیه است.
شناسایی ۳۰۵ گونه پرنده وحشی، ۴۶ گونه پستاندار، ۴۳ گونه خزنده، سه گونه دوزیست و هفت گونه آبزی، البرز را به یکی از غنیترین بانکهای ژنتیکی کشور تبدیل کرده است؛ در این میان، منطقه حفاظتشده البرز جنوبی در شمال شرقی شهرستان کرج و در امتداد محور پرپیچوخم کرج - چالوس با وسعتی افزون بر ۶۴ هزار هکتار، مامن اصلی گونههای شاخص و چتر همچون کل و بز، قوچ و میش، خرس قهوهای، پلنگ، سیاهگوش، گرگ، گراز و پرندگان شکاری باشکوه نظیر عقاب طلایی و کبک دری به شمار میرود.
صیانت شبانهروزی از این زیستبومهای صعبالعبور بر دوش محیطبانان جانبرکفی است که در قالب هفت پاسگاه محیطبانی مجهز به خودروهای کمکدار، موتورسیکلتهای کوهستانی، سلاحهای سازمانی و تجهیزات اپتیکی و دید در شب، پاسدار حریم طبیعت هستند.
تهدیدهای مدرن؛ از قاچاق و حبس خانگی تا تصادفات جادهای
چالشهای حیاتوحش البرز فراتر از خطرات سنتی نظیر شکار غیرمجاز رفته است؛ اجرای طرحها و پروژههای عمرانی بدون پیوستهای زیستمحیطی، ساختوسازهای ناهمگون در حریم درهها و تغییر کاربری اراضی بکر، گسستگی زیستگاهی شدیدی را به بار آورده که نتیجه حتمی آن افزایش تلفات و مصدومیت حیوانات در اثر تصادفات جادهای است.
علاوه بر آن، پدیده نوظهور سودجویی دلالان حیاتوحش که با راهاندازی مراکز غیرمجاز و اسارت خانگی حیوانات وحشی به دنبال منافع مادی هستند، تهدیدی خاموش اما ویرانگر برای جمعیت گونههای بومی محسوب میشود؛حبس غیراصولی این جانوران نه تنها چرخه طبیعی زادآوری آنها را مختل میکند بلکه خطر انتقال بیماریهای مشترک میان انسان و دام را نیز تشدید مینماید.
توسعه متوازن و سد نظارتی در برابر تخریب زیستبومها
اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز برای جلوگیری از آسیبهای زنجیرهای به بومسازگانهای حساس، رویکرد توسعه متوازن و کارشناسیشده را در پیش گرفته است؛ در همین راستا، تاکنون بیش از ۲۲۰ پرونده استعلامی مربوط به واحدهای مستقر در طرحهای هادی روستایی، شهرکهای خدماتی و تاسیسات گردشگری در کارگروههای تخصصی مورد ارزیابی دقیق قرار گرفته تا چرخه توسعه اقتصادی و رفاهی استان بدون دستاندازی به قلمرو حیاتوحش محقق شود.
همچنین ماموران یگان حفاظت با رصدهای پیوسته در عمق مناطق تحت مدیریت، علاوه بر دستگیری شکارچیان متخلف و معرفی آنان به مراجع قضایی، شبکههای پنهان نگهداری غیرقانونی حیوانات را شناسایی کرده و تفکیک قاطعی میان مراکز مجاز و مراقبتی با اماکن غیرقانونی قائل شدهاند.
تیمار و بازگشت امید؛ رهاسازی ۱۴۵ جانور وحشی در دامن طبیعت
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز از گامهای نوین در زنجیره درمان و نجات حیاتوحش خبر داد و اظهار کرد: انعقاد تفاهمنامه همکاری تخصصی با بیمارستان دامپزشکی، نقطه عطفی در ارتقای سطح مراقبتهای بالینی، درمان آسیبدیدگیها و پایش بیماریهای واگیردار گونههای جانوری استان به شمار میرود.
«قربانعلی محمدپور» افزود: این تفاهمنامه بستری علمی و زیرساختی فراهم آورده تا حیاتوحش مصدوم در کوتاهترین زمان ممکن تحت مداوا قرار گیرند و مراحل تخصصی کارآزمایی بالینی، قرنطینه و بازپروری را با استانداردهای لازم سپری کنند.
وی با اشاره به کارنامه درخشان تیمهای تخصصی و محیطبانان در یک سال گذشته تصریح کرد: طی این مدت، ۱۴۵ جانور وحشی از ۱۴ گونه مختلف شامل پرندگان شکاری، پستانداران و خزندگان که بر اثر سوانح جادهای، بیماری، تلهگذاری یا گرفتاری در محیطهای ناامن آسیب دیده بودند، پس از طی کامل دورههای تیمار و بازیابی قوای جسمانی، در زیستگاههای امن و مادری خود رهاسازی شدند و به آغوش طبیعت بازگشتند.
محمدپور همچنین به مهار قاطع کانونهای نگهداری غیرمجاز اشاره کرد و گفت: با تلفیق نظارتهای میدانی، پایش فضای مجازی و پیگیری سرنخهای حاصل از گزارشهای شهروندان در سامانه ۱۵۴۰، پنج کانون غیرمجاز نگهداری حیاتوحش شناسایی و با دستور قضایی پلمب شد که ضمن آزادسازی حیوانات در بند، متخلفان به مراجع قانونی تحویل داده شدند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز در ادامه خاطرنشان کرد: خوشبختانه با اجرای تدابیر پیشگیرانه بهداشتی، پایشهای منظم میدانی و همافزایی همهجانبه با اداره کل دامپزشکی و منابع طبیعی، در سال جاری هیچگونه موردی از شیوع بیماریهای واگیردار مشترک مانند آنفلوانزای فوقحاد پرندگان یا طاعون نشخوارکنندگان کوچک (PPR) و تلفات دستهجمعی در جمعیت حیاتوحش استان البرز مشاهده و گزارش نشده است.
توانمندسازی دانشمحور و پیوند حقوق با اکولوژی
آموزش و ارتقای سرمایه انسانی بخش دیگری از منظومه حفاظتی استان است که محمدپور با تاکید بر اهمیت تخصصگرایی بیان کرد: طی یک سال گذشته دورههای آموزشی جامعی برای بیش از ۱۰۰ نفر از کارشناسان، محیطبانان و نمایندگان دستگاههای اجرایی استان برگزار شد تا آخرین روشهای مهار، امداد و نجات، مدیریت زیستگاهی و پایش بیماریها به نیروهای اجرایی انتقال یابد.
وی اضافه کرد: برای نخستین بار در سطح استان، کارگاههای آموزشی تخصصی ویژه کارشناسان رسمی دادگستری برگزار شد تا این گروه با مبانی ارزیابی خسارتهای اکولوژیک، نحوه برآورد جرایم ضرر و زیان به تنوع زیستی و قوانین نوین حفاظت محیط زیست آشنا شوند؛ اقدامی که روند صدور احکام قضایی بازدارنده را سرعت و دقت میبخشد.
تحول هوشمند در موزه تاریخ طبیعی البرز و مدیریت تعارضات محلی
مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با اشاره به ضرورت ارتقای آگاهی عمومی از غنای زیستی استان گفت: موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی استان به عنوان پل ارتباطی جامعه با جهان رازآلود وحوش، دستخوش تحولات ساختاری و علمی شده است؛ بهگونهای که علاوه بر افزودن نمونهها و تروفیهای جدید، سیستم بارکد هوشمند (QR Code) برای نخستین بار بر روی گونهها تعبیه شد تا مخاطبان و دانشپژوهان با یک اسکن ساده به تمامی دادههای زیستشناختی، پراکنش و وضعیت حفاظتی گونه دست یابند؛ این موزه در سال جاری میزبان افزون بر ۳۰۰ بازدیدکننده حضوری و ۵۰۰ بازدیدکننده در بسترهای برخط و مجازی بوده است.
وی در خصوص مدیریت انتقال حیاتوحش اظهار کرد: در راستای تبادلات علمی و مدیریت مراکز مجاز، پنج فقره مجوز انتقال ایمن شامل سه مورد جابهجایی داخلی و ۲ فقره انتقال بینالمللی با نظارتهای سختگیرانه قرنطینهای و بهداشتی صادر شده است.
محمدپور همچنین به ضرورت مدیریت همزیستی مسالمتآمیز جوامع بومی با حیاتوحش اشاره کرد و یادآور شد: با هدف کاهش خسارتهای وارده به مزارع، باغات و معیشت کشاورزان و کنترل جمعیت گونههای آسیبرسان مانند گراز، تعداد هفت فقره مجوز میرشکاری تحت نظارت دقیق کارشناسان و مأموران یگان حفاظت صادر شد تا تعارضات میان روستاییان و طبیعت به شیوهای اصولی و متوازن مدیریت شود.
تداوم این سلسلهاقدامات، تصویری امیدبخش از پیوند علم دامپزشکی، فناوری، حضور میدانی محیطبانان و حساسیت اجتماعی را به نمایش میگذارد؛ زنجیرهای که ضامن بقای حیات در کوهستانها و دشتهای البرز برای نسلهای آینده خواهدبود.