به گزارش ایرنا امسال بیش از چهار هزار هکتار از مراتع استان در قالب هشت طرح زیر پوشش برداشت گیاهان دارویی قرار گرفته و تاکنون ۲۵ تن شیرابه آنغوزه تولید شده است؛ محصولی که اکنون مراحل پایانی برداشت خود را پشت سر می‌گذارد.
وقتی مرتع، سفره یک خانواده می‌شود
سلیمان محمدی، رئیس اداره امور مراتع و بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد، مناطق تنگ سرخ، کاکان، گردوکندک و تنگ خشک را از مهم‌ترین مناطق کشت و برداشت گیاهان دارویی استان عنوان می‌کند.
در این مناطق، داستان گیاهان دارویی فقط داستان تولید یک محصول نیست؛ پای زندگی خانواده‌هایی در میان است که درآمد آنها با دامداری، کشاورزی و بهره‌برداری از منابع طبیعی گره خورده است.
یک بهره‌بردار، در توصیف اهمیت آنغوزه برای زندگی خانوارهای محلی می‌تواند چنین بگوید: «برای ما این گیاه فقط یک محصول نیست؛ بخشی از درآمد خانواده است. وقتی برداشت خوب باشد، می‌توانیم بخشی از هزینه‌های زندگی را تأمین کنیم و امیدوار باشیم سال بعد هم از همین مرتع استفاده کنیم.»
این ارتباط میان معیشت و طبیعت، اهمیت مدیریت صحیح مراتع را دوچندان می‌کند. به گفته محمدی، فعالیت‌های مرتبط با گیاهان دارویی امسال به احیای ۵۸۸ هکتار مرتع نیز منجر شده است.
محصولی ارزشمند، اما خام‌فروشی همچنان پابرجاست
ارزش اقتصادی آنغوزه، یکی از دلایلی است که توجه بهره‌برداران را به این محصول جلب کرده است. محمدی می‌گوید هر کیلوگرم آنغوزه حدود ۲۰ میلیون ریال به فروش می‌رسد.
اما برای تولیدکننده‌ای که محصول را از دل مرتع به بازار می‌رساند، قیمت فروش تنها بخشی از ماجراست. مسئله مهم‌تر این است که چه میزان از ارزش واقعی محصول در همان منطقه تولیدکننده باقی می‌ماند.
یکی دیگر از بهره‌برداران، در بیان این دغدغه، می‌تواند بگوید: «ما محصول را تولید و برداشت می‌کنیم، اما بیشتر مواقع آن را به شکل خام می‌فروشیم. اگر امکان فرآوری و بسته‌بندی در خود استان وجود داشته باشد، فکر می‌کنم درآمد ما هم بیشتر شود.»
کارشناسان منابع طبیعی نیز بر همین مسئله تأکید دارند و معتقدند حمایت از جوامع محلی، ارائه تسهیلات بانکی و ایجاد زیرساخت‌های فرآوری می‌تواند به افزایش درآمد بهره‌برداران و کاهش فشار بر منابع طبیعی کمک کند.
فاصله میان مرتع و بازار جهانی
گیاهان دارویی تولیدشده در کهگیلویه و بویراحمد در مواردی به صورت فله‌ای و با قیمتی کمتر از ارزش واقعی از استان خارج می‌شوند و دلالان غیربومی آنها را خریداری و برای صادرات، از جمله به هند، عرضه می‌کنند.
در چنین شرایطی، بخش مهمی از ارزش افزوده محصول در مراحل پس از تولید شکل می‌گیرد؛ مراحلی که سهم تولیدکننده محلی از آن محدود است.
یک بهره‌بردار دیگر می‌تواند این وضعیت را چنین روایت کند: «وقتی می‌بینیم محصولی که با زحمت از مرتع برداشت کرده‌ایم، بعد از چند مرحله با قیمت بسیار بالاتری فروخته می‌شود، طبیعی است که انتظار داشته باشیم بخشی از این ارزش به خود تولیدکننده هم برسد.»
این موضوع، ضرورت ایجاد زنجیره‌ای از تولید تا فرآوری، بسته‌بندی و صادرات را برجسته می‌کند؛ زنجیره‌ای که می‌تواند فرصت‌های شغلی تازه‌ای در مناطق روستایی ایجاد کند.
پاییز؛ آغاز فصل بعدی
با پایان برداشت امسال، کار برای بهره‌برداران و متولیان منابع طبیعی تمام نمی‌شود. کشت گیاهان دارویی در پاییز دوباره آغاز خواهد شد.
محمدی می‌گوید بخشی از بذر مورد نیاز تأمین شده و بارندگی‌های مطلوب سال زراعی جاری نیز موجب شده بذردهی گیاهان دارویی وضعیت مناسبی داشته باشد. در صورت تأمین اعتبار، امکان تهیه بذر مورد نیاز برای سال‌های آینده نیز فراهم خواهد شد.
کهگیلویه و بویراحمد ۵۵۲ هزار هکتار مرتع دارد و بخش قابل توجهی از این عرصه‌ها همچنان نیازمند سرمایه‌گذاری و برنامه‌های احیایی است.
از سوی دیگر، ۱۱ هزار و ۷۹۰ خانوار در استان بهره‌بردار مراتع هستند و حدود ۳۵۰ خانوار در زمینه گیاهان دارویی فعالیت می‌کنند.
برای این خانواده‌ها، آینده آنغوزه فقط به میزان بارندگی یا مقدار برداشت وابسته نیست؛ به تصمیم‌هایی نیز بستگی دارد که درباره آینده این محصول گرفته می‌شود.
یکی از بهره‌برداران، در بیان این انتظار، می‌تواند بگوید: «اگر حمایت بیشتری از ما شود و تسهیلات و بازار مطمئن داشته باشیم، می‌توانیم به جای اینکه محصول را خام بفروشیم، خودمان در تولید و فرآوری آن سهم داشته باشیم. این کار هم برای خانواده ما درآمد بیشتری دارد و هم باعث می‌شود مردم بیشتر مراقب مرتع باشند.»
از یک گیاه تا یک فرصت اقتصادی
اکنون ۲۵ تن شیرابه آنغوزه، تنها یک آمار تولیدی نیست؛ نشانه‌ای از ظرفیتی است که در مراتع استان وجود دارد و هنوز بخش زیادی از آن به ارزش اقتصادی تبدیل نشده است.
اگر حمایت مالی از بهره‌برداران، احیای مراتع، آموزش روش‌های برداشت اصولی و ایجاد واحدهای فرآوری در کنار یکدیگر قرار گیرد، گیاهان دارویی می‌توانند از یک محصول خام و فصلی به بخشی از اقتصاد پایدار مناطق روستایی تبدیل شوند.
در چنین مدلی، طبیعت و معیشت مردم در مقابل یکدیگر قرار نمی‌گیرند؛ بلکه حفظ مرتع، خود به بخشی از منطق اقتصادی زندگی مردم تبدیل می‌شود.
شاید مهم‌ترین درس آنغوزه همین باشد؛ اینکه گاهی یک فرصت بزرگ اقتصادی، نه در کارخانه‌ای دور از روستا، بلکه در میان همان بوته‌هایی پنهان است که سال‌ها مردم محلی در کنار آنها زندگی کرده‌اند.