به گزارش روز شنبه گروه علمی ایرنا از بنیاد ملی علم ایران (INSF)، پرآور با اشاره به اهمیت کیفیت بذر در افزایش بهره‌وری محصولات کشاورزی گفت: این پژوهش یک بسته جامع و کاربردی برای مدیریت هوشمند بذر بالنگو از مرحله تولید در مزرعه تا نگهداری در انبار ارائه می‌دهد؛ دستاوردی که علاوه بر ارزش علمی، می‌تواند به‌طور مستقیم در اختیار کشاورزان، تولیدکنندگان بذر و فعالان بخش کشاورزی قرار گیرد.
وی افزود: نتایج این مطالعه نشان داد کیفیت بذر حاصل مجموعه‌ای از عوامل به‌هم‌پیوسته است که از شرایط رشد گیاه مادری آغاز شده و تا نحوه نگهداری بذر ادامه پیدا می‌کند. برخلاف تصور رایج، کیفیت بذر تنها به ویژگی‌های ژنتیکی آن وابسته نیست، بلکه شرایط اقلیمی و مدیریتی در طول رشد گیاه، به‌ویژه دما، میزان دسترسی به آب و شدت تنش‌های محیطی، نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت نهایی بذر دارند.
این پژوهشگر ادامه داد: بررسی‌ها نشان داد زمانی که گیاه بالنگو در شرایط اقلیمی مناسب و با تأمین رطوبت کافی، به‌ویژه در مراحل گل‌دهی و تشکیل بذر رشد کند، بذرهایی با اندازه، وزن، یکنواختی و قدرت جوانه‌زنی بالاتر تولید می‌شود. این بذرها علاوه بر جوانه‌زنی سریع‌تر و یکنواخت‌تر، در برابر شرایط نامساعد اولیه رشد نیز مقاومت بیشتری دارند. در مقابل، قرار گرفتن گیاه در معرض تنش خشکی یا گرمای شدید، به‌ویژه در مراحل پایانی رشد، موجب کاهش کیفیت، وزن، قدرت جوانه‌زنی و طول عمر بذر شده و در نهایت عملکرد محصول را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی با اشاره به اهمیت مدیریت زمان کاشت اظهار کرد: یکی از یافته‌های مهم این پژوهش، نقش تعیین‌کننده هماهنگی زمان کاشت با شرایط اقلیمی منطقه است. انتخاب زمان مناسب کاشت به‌گونه‌ای که مراحل حساس رشد گیاه با دوره‌های اوج گرما یا کم‌آبی هم‌زمان نشود، می‌تواند کیفیت بذر تولیدی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. این موضوع برای مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور که با محدودیت منابع آب و نوسانات دمایی مواجه هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
پرآور با بیان اینکه شرایط نگهداری بذر نیز نقش مهمی در حفظ کیفیت آن ایفا می‌کند، گفت: نتایج این مطالعه نشان داد بذر موجودی زنده و بسیار حساس به شرایط محیطی است و دو عامل رطوبت بذر و دمای محیط انبار بیشترین تأثیر را بر کاهش کیفیت آن دارند. افزایش رطوبت و دمای نگهداری، سرعت فرآیندهای تخریبی را افزایش داده و موجب کاهش سریع‌تر قدرت جوانه‌زنی می‌شود.
وی افزود: براساس نتایج این پژوهش، شرایط بهینه‌ای برای انبارداری بذر بالنگو پیشنهاد شده است که شامل کاهش رطوبت بذر تا حد استاندارد و نگهداری آن در دماهای پایین و نسبتاً ثابت است. رعایت این اصول می‌تواند ضمن کاهش هدررفت بذر، هزینه‌های تولید را نیز کاهش داده و امکان نگهداری بذر با کیفیت مناسب برای فصل‌های بعد را فراهم کند.
این پژوهشگر با اشاره به یکی دیگر از دستاوردهای مهم این طرح خاطرنشان کرد: در این پژوهش، طول عمر بذر در شرایط مختلف رطوبتی و دمایی به‌صورت کمی مدل‌سازی شد. این مدل‌ها امکان پیش‌بینی مدت زمان حفظ کیفیت و قابلیت جوانه‌زنی بذر را فراهم می‌کنند و می‌توانند در برنامه‌ریزی برای تولید، نگهداری، توزیع و زمان‌بندی کاشت بذر مورد استفاده قرار گیرند.
وی اظهار کرد: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد کیفیت بذر، عاملی قابل مدیریت و بهبود است و کشاورزان می‌توانند با اصلاح شیوه‌های مدیریت مزرعه، از جمله تنظیم زمان آبیاری، انتخاب تاریخ مناسب کاشت و توجه به شرایط اقلیمی، بذرهایی با کیفیت بالاتر تولید کنند. همچنین رعایت اصول علمی انبارداری، امکان حفظ این کیفیت را برای مدت طولانی‌تر فراهم کرده و به افزایش بهره‌وری و پایداری تولید در بخش کشاورزی کمک خواهد کرد.
وی افزود: باور دارم پژوهش زمانی به رسالت واقعی خود دست می‌یابد که از مرز انتشار مقالات علمی فراتر رفته و به حل مسائل واقعی کشور، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شود. امروز، با تشدید تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع آب و افزایش تنش‌های محیطی، کیفیت بذر دیگر تنها یک موضوع تخصصی در علوم کشاورزی نیست، بلکه یکی از ارکان اساسی امنیت غذایی، توسعه پایدار و تاب‌آوری نظام تولید به شمار می‌رود.
پرآور ابراز امیدواری کرد که نتایج این پژوهش بتواند گامی مؤثر در تدوین راهبردهای علمی برای تولید، ارزیابی و نگهداری بذر و همچنین توسعه استانداردهای نوین در صنعت بذر کشور باشد.
وی بیان داشت: معتقدم آینده کشاورزی ایران در گرو تقویت پیوند میان دانشگاه، مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و جامعه کشاورزان است؛ زیرا تنها از مسیر هم‌افزایی علم، فناوری و تجربه می‌توان راهکارهایی پایدار و اثربخش برای مواجهه با چالش‌های پیش‌رو ارائه کرد.
پرآور در پایان خاطرنشان کرد: به‌عنوان یک پژوهشگر، رسالت علمی خود را تولید دانشی می‌دانم که بتواند به حل مسائل راهبردی کشور کمک کند و زمینه‌ساز توسعه فناوری‌های نوین، ارتقای کیفیت بذر و پایداری نظام‌های تولید کشاورزی باشد و امیدوارم با تداوم حمایت از پژوهش‌های بنیادی و کاربردی، امکان تبدیل دستاوردهای علمی به فناوری، استاندارد و راهکارهای اجرایی بیش از پیش فراهم شود و بتوان سهمی مؤثر در پیشرفت علم، توسعه کشاورزی دانش‌بنیان و تقویت امنیت غذایی کشور ایفا کرد.