به گزارش روز دوشنبه ایرنا از ستاد مبارزه با موادمخدر، شهناز خیرخواه با اشاره به نگرانی بسیاری از والدین درباره گرفتار شدن فرزندانشان در مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر اظهار کرد: نخستین گام در پیشگیری، ایجاد یک رابطه امن میان والد و فرزند است؛ به‌گونه‌ای که نوجوان بتواند بدون ترس از قضاوت، تهدید، تحقیر یا سرزنش، مسائل و مشکلات خود را با پدر یا مادر در میان بگذارد.
وی افزود: نوجوان باید احساس کند خانه پناهگاه اصلی اوست و اگر حتی یک‌بار در موقعیتی قرار گرفت که نیاز به کمک داشت، می‌تواند بدون نگرانی از واکنش والدین، موضوع را با آنها مطرح کند.
این کارشناس ارشد روان‌شناسی با تأکید بر اهمیت «گوش دادن فعال» در خانواده ادامه داد: والدین نباید در مواجهه با اشتباهات فرزند خود به جملاتی مانند «دیدی گفتم؟» یا «مگر قبلاً به تو نگفته بودم؟» متوسل شوند؛ چراکه چنین واکنش‌هایی اعتماد نوجوان را کاهش داده و باعث می‌شود مسائل خود را پنهان کند.
نوجوان باید مهارت «نه گفتن» را یاد بگیرد
خیرخواه با بیان اینکه نظارت والدین به‌تنهایی برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی کافی نیست، گفت: والدین باید در کنار نظارت، مهارت‌هایی مانند تصمیم‌گیری، انتخاب دوست، تشخیص رابطه سالم از ناسالم و به‌ویژه مهارت «نه گفتن» را به نوجوان خود آموزش دهند.
وی تصریح کرد: نوجوان باید بتواند در برابر پیشنهادهای نامناسب دوستان مقاومت کند و از اینکه با گفتن «نه» مورد قضاوت یا طرد قرار بگیرد، هراس نداشته باشد. آموزش این مهارت‌ها به نوجوان کمک می‌کند در موقعیت‌های پرخطر از خود مراقبت کند.
تغییر رفتار نوجوان را جدی بگیریم، اما قضاوت نکنیم
این کارشناس حوزه روان‌شناسی درباره نشانه‌هایی که می‌تواند زنگ هشداری برای والدین باشد، اظهار کرد: افت تحصیلی، انزوا، تغییر رفتار، کاهش مسئولیت‌پذیری، تغییر در الگوی خواب و بیداری، تغییر دوستان، بی‌نظمی در رفت‌وآمد، کنار گذاشتن فعالیت‌های مثبت و مورد علاقه، کاهش تمایل به حضور در جمع و مهمانی‌ها و تغییرات خلقی، از جمله مواردی هستند که والدین باید نسبت به آنها حساس باشند.
خیرخواه تأکید کرد: هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی به معنای ابتلای نوجوان به اعتیاد نیست و والدین نباید با مشاهده یک رفتار، فرزند خود را متهم یا قضاوت کنند؛ بلکه باید مجموعه تغییرات رفتاری را در کنار شرایط خانوادگی، اجتماعی و تحصیلی نوجوان مورد توجه قرار دهند.
وی ادامه داد: برای مثال، اگر نوجوانی دچار افت تحصیلی یا انزوا شده است، باید بررسی کرد که آیا در مدرسه یا خانواده با مشکل مواجه بوده یا خیر و آیا محیط امن و آرامی در خانه برای او فراهم بوده است. گاهی انزوای نوجوان ناشی از شرایط نامناسب خانوادگی یا اجتماعی است و نباید بلافاصله آن را به مصرف مواد نسبت داد.
یک‌بار مصرف سیگار، دلیل بر اعتیاد نیست
این کارشناس ارشد روان‌شناسی با اشاره به واکنش برخی والدین نسبت به مشاهده مصرف سیگار توسط نوجوان گفت: اگر نوجوان یک‌بار سیگار مصرف کرده است، والدین نباید با وحشت و رفتارهای شدید واکنش نشان دهند؛ بلکه باید علت این رفتار، جذابیت آن برای نوجوان و چرایی پنهان کردن موضوع از والدین را بررسی کنند.
وی افزود: واکنش شدید و همراه با ترس والدین می‌تواند نوجوان را سردرگم کرده و باعث شود برای دریافت کمک به خانواده مراجعه نکند؛ بنابراین در چنین شرایطی باید با آرامش، گفت‌وگو و در صورت نیاز با کمک گرفتن از روان‌شناسان متخصص در حوزه نوجوانان اقدام کرد.
مرز نظارت و کنترل‌گری را بشناسیم
خیرخواه درباره تفاوت نظارت و کنترل‌گری والدین نیز گفت: نظارت به معنای همراه و هم‌پای نوجوان بودن است؛ والد حق دارد بداند فرزندش کجا می‌رود، با چه کسی وقت می‌گذراند و چه زمانی به خانه بازمی‌گردد، اما این موضوع نباید به کنترل افراطی تبدیل شود.
وی توضیح داد: وقتی والد به‌صورت مداوم گوشی نوجوان را بررسی می‌کند، برای هر رفت‌وآمد او تصمیم می‌گیرد و می‌گوید «گوشی‌ات را بده تا ببینم کجا رفته‌ای» یا «اول باید دوستانت را بررسی کنم تا اجازه بدهم بیرون بروی»، رابطه از نظارت به کنترل‌گری تبدیل می‌شود.
این کارشناس ارشد روان‌شناسی خاطرنشان کرد: هدف از نظارت باید مراقبت از نوجوان و افزایش توانمندی او برای انتخاب درست باشد، نه ایجاد ترس و کاهش اعتمادبه‌نفس و استقلال او.
وی در پایان تأکید کرد: خانواده‌ها با ایجاد محیطی امن، برقراری ارتباط مؤثر، گوش دادن به نوجوان، آموزش مهارت‌های زندگی و توجه به تغییرات رفتاری فرزندان می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و اعتیاد ایفا کنند.