مهدی فرجی در گفتوگو با خبرنگار کتاب ایرنا، درباره چرایی پرداختن به آموزش شعر در کتاب «آینهدان؛ کارگاه مکتوب شعر» افزود: سالها به این موضوع فکر میکردم که چرا شاعران خودشان کتابی درباره سازوکار سرودن شعر ننوشتهاند. از قدیمیترین نمونهها به «حدائقالسحر» رشیدالدین وطواط برمیگردد که درباره فنون سرایش کتاب نوشته است. بعد از آن کتابهایی با این موضوع یا اندکاند یا کتابهایی مثل «المعجم» شمس قیس رازی یا «چهارمقاله» نظامی عروضی سمرقندی وجود دارند اما نویسندگانشان شاعر نبودند و فقط ادیب محسوب میشدند.
او با اشاره به نمونههای معاصر آموزش شعر ادامه داد: در دوران اخیر هم مهدی حمیدی شیرازی «فنون شعر و قالبهای پولادین آن» را نوشت اما آن هم آموزش خودِ روند سرایش نبود و همان فنون ادبی قبلی را تکرار میکرد. قیصر امینپور نیز در آثاری مانند «شعر و کودکی»، نظریات ژان پیاژه را با حالات و روحیات شاعران تطبیق داد. با این حال، اثری که پروسه خلق شعر را از ابتداییترین مرحله تا ارائه نهایی به هنرجو آموزش دهد وجود نداشت.
این شاعر با اشاره به مواجهه با آموزش مباحثی مانند قافیه، ردیف و دیگر فنون ادبی در کتابهای آموزشی چند دهه اخیر افزود: کمتر درباره شرایطی که یک اثر در آن خلق میشود صحبت شده است. تصمیم گرفتم مضامین کارگاه شعرم را که میتوان گفت اولین کارگاه شعر کهناسلوب یا موزون است، تدوین و در قالب کتاب ارائه کنم تا برای علاقهمندانی که به اساتید و انجمنها دسترسی ندارند، منبعی کاربردی باشد. تمرکز اصلی این کتاب بر پروسه کشف اثر است.
آیا صرف دانستن بدیهیات شاعرانه برای سرودن شعر کافی است؟
به گفته فرجی، «آینهدان» تلاش میکند نسبت میان جوشش درونی و کوشش آگاهانه در فرایند سرایش را بررسی کند.
فرجی در اینباره توضیح داد: در کتاب «آینهدان» با رویکردی روانشناسانه به مساله خلق اثر پرداختهام؛ با توجه به اینکه کنجکاو بودم بدانم در چه شرایطی توانستهام شعر بگویم، این پرسش را دنبال میکردم که آیا صرف دانستن بدیهیات شاعرانه برای سرودن شعر کافی است یا اگر آن عوالم و تجربهها وجود نداشتند، باز هم میتوانستم شعر بگویم. بنابراین اشکالی از رسیدن به حالت شاعرانه را در کتاب آوردهام. البته نه به این معنا که راهکار باشد. جوشش از روان ناخودآگاه و احساس آدمی ریشه میگیرد و کوشش مربوط به روان خودآگاه است.
او تاکید کرد: عنوان کتاب «کارگاه شعر» است، نه «آموزش شعر»، چراکه هدفش ارائه نسخهای قطعی برای شعر گفتن نیست، بلکه میخواهد نشان دهد شاعر چگونه میتواند بخش ناخودآگاه روان خود را فعال و لحظههای کشف و دریافت درونی را شناسایی کند.
جلد کتاب
کتاب «آینهدان؛ کارگاه مکتوب شعر» نوشته مهدی فرجی در ۵۴۴ صفحه توسط انتشارات وزن دنیا منتشر شده است. این کتاب حاصل تجربه دو دهه آموزش کارگاهی شعر است و در دو فصل، با رویکردی تحلیلی-تجربی، به شگردها و شیوههای سرایش، فرایند خلق شعر و کشف زبان شخصی شاعر میپردازد.