به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، «قیام لله» عنوان کتابی از مجتبی عربمازار یزدی از دل مجموعهای از جلسات با دانشجویان فعال دانشگاه صنعتی امیرکبیر شکل گرفته است. نقطه آغاز کتاب آیه ۴۶ سوره سبأ، «قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنی وَ فُرادی» است؛ آیهای که نویسنده بحث خود را با تکیه بر آن، درباره معنای قیام، «لله» بودن آن، فاعل قیام و نسبت این مفهوم با عدالت اجتماعی پیش میبرد.
عربمازار یزدی درباره ایده اصلی اثر میگوید کتاب تلاش میکند مفهومی را که به تعبیر او «از مفاهیم محوری مکتب امام» است، از سطح بحث نظری به صحنه زندگی بیاورد؛ بهگونهای که دانشجو، طلبه یا یک نیروی مؤثر اجتماعی بتواند نسبت خود را با آن پیدا کند.
به گفته نویسنده، میتوان «قیام لله» را نوعی «هندبوک دانشجو، طلبه و نیروی مؤثر اجتماعی» دانست؛ کتابی که میپرسد مفاهیم برآمده از قرآن و اندیشه رهبران انقلاب چگونه میتوانند در زندگی فردی، خانوادگی، تشکیلاتی، سیاسی و اجتماعی امتداد پیدا کنند.
قیام، فقط یک حرکت سیاسی نیست
یکی از محورهای اصلی کتاب، گسترش معنای «قیام» فراتر از تصور متعارف درباره یک حرکت سیاسی یا اعتراض اجتماعی است. عربمازار یزدی در توضیح این مساله، قیام را مفهومی جاری در زندگی میداند؛ مفهومی که میتواند از شیوه تربیت و سبک زندگی تا فعالیت رسانهای، کار اجتماعی، سیاستگذاری و مقاومت در برابر فشار خارجی مصداق پیدا کند.
او در گفتوگو درباره کتاب توضیح میدهد که حتی یک مادر در خانواده، یک معلم، فعال اجتماعی، مدیر، سیاستمدار یا فعال رسانهای میتواند در نسبت با وظیفه خود بخشی از این «قیام» را محقق کند؛ مشروط بر آنکه عمل او با نیت و چارچوب فکری دینی پیوند خورده باشد.
این نگاه در ساختار کتاب نیز دیده میشود. نویسنده پس از بحث درباره نیت، سراغ تجربههایی چون مشروطه و نهضت ملی شدن نفت میرود و سپس موضوعاتی چون جهاد، عدالتخواهی، امر به معروف و نهی از منکر، عقلانیت، معنویت، جامعه ایمانی و نقش مردم را دنبال میکند.
در بخش دیگری از کتاب، با کنار هم قرار دادن آیه ۲۵ سوره حدید و آیه ۴۶ سوره سبأ، «قیام مردم» با «قسط» و عدالت اجتماعی پیوند داده میشود. نویسنده در ادامه میان تکلیف عمومی مردم و مسئولیت مومنان تمایز میگذارد و از «قوام بودن» سخن میگوید؛ یعنی قیام نه بهعنوان فعلی مقطعی، بلکه بهمثابه رفتاری مستمر.
وقتی رسانه بخشی از خود قیام میشود
یکی از بحثهای متفاوت «قیام لله»، پرداختن به نسبت میان فعالیت رسانهای و عمل اجتماعی است.
در بخشی از کتاب آمده است: «در ذهن ما اینگونه است که رسانه فرع بر عمل است؛ اما اتفاقا آنچه ما در خود قیام کربلا میبینیم، این است که رسانه فرع بر قیام نیست، جزء قیام است.»
بر همین مبنا، فصل دوم کتاب به «روایت قیام و نسبت آن با خود قیام» اختصاص یافته و موضوعاتی چون جهاد روایت، ضرورت روایت حتی در نبرد نظامی، روایت جهاد فناورانه و نسبت «لله بودن» با کار رسانهای را بررسی میکند.
نویسنده در این بخش پرسشی عملی پیش میکشد: چگونه میتوان هم از اخلاص و «لله بودن» سخن گفت و هم در میدان رسانه حضور داشت؟ پاسخ کتاب حذف فعالیت رسانهای نیست. عربمازار یزدی تاکید میکند زندگی در دوره پس از انقلاب اسلامی اقتضا میکند که فعال اجتماعی از صورت مساله کنار نکشد و در صورت نیاز، از رسانه و شبکههای اجتماعی نیز برای انجام وظیفه خود استفاده کند.
همین بحث کتاب را به موضوع «احتیاط بیجا» میرساند. نویسنده معتقد است احتیاط میتواند در جمعهای فعال اجتماعی و جهادی به عاملی برای ترک عمل تبدیل شود و مینویسد در موقعیتی که وظیفهای مانند جهاد تبیین بر عهده فرد قرار گرفته، نمیتوان صرف نگرانی از برخی آسیبهای احتمالی را به دلیل کنار گذاشتن اصل فعالیت تبدیل کرد.
عدالتخواهی، اما همراه با عدالت
«قیام لله» در عین دعوت به کنشگری، درباره نحوه عمل نیز پرسشهایی را مطرح میکند. یکی از این بحثها نقد برخی اشکال عدالتخواهی است. نویسنده تاکید دارد عدالتخواهی نیز باید حدود اخلاقی و شرعی خود را حفظ کند و هنگام تعارض میان چند مصلحت اجتماعی، مساله اولویت و تزاحم را در نظر بگیرد.
کتاب از این نقطه به نسبت عدالت، معنویت و عقلانیت میرسد و تلاش میکند نشان دهد که کنش اجتماعی از نگاه دینی صرفا با هدف درست تعریف نمیشود و روش، نیت و تصویری که کنشگر از جامعه و انسان دارد نیز در آن مؤثر است.
از جهاد سازندگی تا نهادهای مردمی
یکی دیگر از مصادیقی که در کتاب برای امتداد مفهوم قیام بررسی شده، «جهاد سازندگی» است. عربمازار یزدی این تجربه را فقط یک مجموعه خدماتی نمیبیند، بلکه آن را نمونهای از «نهادسازی انقلابی» و الگویی برای حضور مردم در حکمرانی توصیف میکند.
به گفته نویسنده، همین پرسش درباره امروز نیز قابل طرح است: چگونه میتوان حضور و انگیزه مردم را از یک واکنش مقطعی به نهاد، حرکت اجتماعی و تغییر ماندگار تبدیل کرد؟
عربمازار یزدی معتقد است اهمیت دوباره بحث «قیام لله» در شرایط امروز نیز از همین نقطه ناشی میشود. او میگوید هنگامی که جامعه با مسائل بزرگ داخلی، منطقهای و بینالمللی روبهروست، مساله فقط این نیست که مردم «حضور» داشته باشند، بلکه پرسش مهمتر این است که این ظرفیت اجتماعی چگونه میتواند به اصلاح و پیشرفت پایدار منجر شود.
او همچنین بر استفاده از ادبیات قرآنی در توضیح مسائل امروز تاکید دارد و معتقد است اصطلاحاتی چون «قیام»، «جهاد» و «قسط» مفاهیمی متعلق به یک دوره تاریخی خاص نیستند، بلکه ظرفیت توضیح وضعیت امروز و جهت دادن به کنش اجتماعی را نیز دارند.
کتابی که از گفتوگو با دانشجویان متولد شد
هسته اولیه «قیام لله» حدود چهار سال پیش در سلسله جلساتی با دانشجویان بسیج دانشگاه صنعتی امیرکبیر شکل گرفت. به گفته عربمازار یزدی، استقبال دانشجویان و شکلگیری مجموعهای از بحثها و ایدهها در جریان این جلسات سبب شد پیشنهاد تدوین مطالب در قالب کتاب مطرح شود.
مجتبی عربمازار یزدی متولد ۱۳۶۶، دانشآموخته مهندسی مکانیک و کارشناسی ارشد مدیریت منابع انسانی و توسعه سازمانی از دانشگاه صنعتی شریف است و در حوزه علمیه نیز تا سطح سه تحصیل کرده است. او سالها در حوزه فعالیتهای فرهنگی، تربیتی و آموزشی با دانشجویان و نوجوانان فعالیت داشته و «قیام لله» نیز تا حدی حاصل همین مواجهه با پرسشهای نسل جوان است.
جلد کتاب
کتاب «قیام لله» نوشته مجتبی عربمازار یزدی، گردآوری سینا اکبری و ویراستاری بهار دانشور در ۳۰۷ صفحه، توسط نشر بینالملل منتشر شد.