به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیطزیست، سعید محمودی همزمان با برگزاری هفتمین اجلاس اعضای کنوانسیون تهران (COP۷) در ایران گفت: این اجلاس فرصت مهمی است تا کشورهای ساحلی خزر از مرحله بیان چالشها و تعهدات، به سمت اقدامات مشترک، مشخص و قابل اندازهگیری برای حفاظت از دریای خزر حرکت کنند.
وی افزود: دریای خزر از ظرفیتهای قابلتوجهی برای توسعه حملونقل، تجارت، انرژی، شیلات، گردشگری و سایر فعالیتهای اقتصاد دریامحور برخوردار است، اما توسعه این ظرفیتها زمانی پایدار خواهد بود که ملاحظات محیطزیستی از ابتدا در طراحی و اجرای طرحهای توسعهای لحاظ شود، توسعه فعالیتهای بندری، صنعتی، نفت و گاز، شهرنشینی و زیرساختهای ساحلی در کنار فرصتهای اقتصادی، میتواند فشار بر محیطزیست این پهنه آبی را افزایش دهد.
معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست با بیان اینکه بخش قابلتوجهی از آلودگی دریای خزر منشأ خشکی دارد، اظهار کرد: فاضلابهای شهری و صنعتی، روانابهای کشاورزی، پسماندها و پلاستیک، آلایندههای نفتی و فعالیتهای مستقر در حوضه آبریز از مهمترین منابع فشار بر کیفیت محیطزیست خزر هستند، از این رو حفاظت از دریای خزر باید از حوضه آبریز آغاز شود و توسعه شبکههای جمعآوری و تصفیه فاضلاب، کنترل خروجی صنایع، مدیریت پسماند، کاهش تولید آلاینده و استفاده از فناوریهای پاک باید در دستور کار جدی کشورهای ساحلی قرار گیرد. این رویکرد با محورهای پروتکل مسکو درباره مقابله با آلودگی ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی نیز همسو است.
محمودی تأکید کرد: پیشگیری از آلودگی باید بخشی از طراحی توسعه باشد، نه اقدامی که پس از وقوع خسارت به آن فکر کنیم. بر همین اساس، طرحهای بزرگ توسعهای در سواحل خزر باید پیش از اجرا از نظر ظرفیت اکولوژیک منطقه، میزان تولید آلودگی، نحوه مدیریت فاضلاب و پسماند، پیامدهای احتمالی فرامرزی و میزان تابآوری در برابر تغییرات خط ساحلی مورد ارزیابی قرار گیرند.
معاون محیطزیست انسانی سازمان در ادامه، کاهش تراز آب دریای خزر را یکی از مهمترین موضوعات مشترک کشورهای ساحلی دانست و گفت: کاهش تراز خزر صرفاً یک مسئله طبیعی یا زیستمحیطی و به معنای عقبنشینی خط ساحلی نیست، بلکه به یک مسئله جدی محیطزیست انسانی، اقتصادی و توسعهای تبدیل میشود.
وی افزود: عقبنشینی آب میتواند عملکرد بنادر و تأسیسات ساحلی، دسترسی جوامع ماهیگیری به دریا، گردشگری ساحلی، زیرساختها، فعالیتهای اقتصادی و معیشت جوامع محلی را تحت تأثیر قرار دهد و همزمان موجب تغییر یا از دست رفتن برخی زیستگاههای حساس ساحلی شود.
محمودی تصریح کرد: کشورهای منطقه باید در کنار بررسی علل و روند کاهش تراز آب خزر، افزایش تابآوری شهرها و سکونتگاههای ساحلی، ارزیابی آسیبپذیری بنادر و تأسیسات و در نظر گرفتن سناریوهای تغییر تراز آب در سرمایهگذاریهای بلندمدت، از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار دهند. در گفتوگوهای منطقهای اخیر ذیل کنوانسیون تهران نیز کاهش تراز آب و پیامدهای آن بر زیستگاهها، شیلات و زیرساختهای ساحلی از چالشهای مشترک و نیازمند پاسخ هماهنگ و علمی عنوان شده است.
معاون محیطزیست انسانی سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به ظرفیت کنوانسیون تهران و پروتکلهای آن گفت: اکنون بیش از هر زمان دیگری به پایش مشترک، تبادل دادههای زیستمحیطی، شناسایی کانونهای آلاینده، تعیین اقدامات مشترک برای کاهش بار آلودگی و اجرای مؤثر تعهدات موجود نیاز داریم.
وی اظهار کرد: دریای خزر یک اکوسیستم مشترک است، آلودگی آن مرز سیاسی نمیشناسد و پیامدهای کاهش تراز آن نیز محدود به یک کشور نخواهد ماند. از این رو حفاظت از خزر نیازمند علم مشترک، مسئولیت مشترک و اقدام مشترک پنج کشور ساحلی است.
محمودی تأکید کرد: توسعه خزر باید با خزر و متناسب با ظرفیتها و تغییرات آن باشد.. اقتصاد دریامحور پایدار تنها در کنار دریای سالم، سواحل تابآور و جوامع برخوردار از امنیت محیطزیستی امکانپذیر است.
منابع ژنتیکی خزر؛ محور راهبردی همکاریهای زیستمحیطی پنج کشور ساحلی
علیرضا نجیمی مدیر کل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی گفت: منابع ژنتیکی و تنوع زیستی دریای خزر از موضوعات راهبردی در مسیر همکاریهای زیستمحیطی پنج کشور ساحلی این پهنه آبی است و هفتمین اجلاس کنفرانس طرفهای کنوانسیون تهران میتواند زمینه تقویت این همکاریها را فراهم کند.
وی با اشاره به اهمیت پروتکل حفاظت از تنوع زیستی خزر (پروتکل عشقآباد) اظهار کرد: این پروتکل در پنجمین اجلاس کنفرانس طرفهای کنوانسیون تهران در سال ۲۰۱۴ به تصویب رسید و چارچوب همکاری کشورهای ساحلی برای حفاظت از تنوع زیستی دریای خزر را تقویت میکند.
وی افزود: موضوع ذخایر ژنتیکی از این منظر اهمیت دارد که گونهها و جمعیتهای بومی خزر تنها منابع زیستی امروز نیستند، بلکه حامل تنوع ژنتیکی ارزشمندی هستند که میتواند در پژوهشهای علمی، حفاظت از گونهها، احیای جمعیتهای در معرض تهدید و استفاده پایدار از منابع زیستی مورد توجه قرار گیرد.
نجیمی ادامه داد: هفتمین اجلاس کنفرانس طرفهای کنوانسیون تهران میتواند فرصتی برای تقویت همکاری میان پنج کشور ساحلی دریای خزر در زمینه پایش تنوع زیستی، تبادل دادههای علمی و حفاظت هماهنگ از گونهها و زیستگاههای مشترک باشد.
مدیرکل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی گفت: مدیریت و بهرهبرداری پایدار از منابع ژنتیکی میتواند موضوعاتی از جمله دسترسی به منابع، انجام تحقیقات علمی، تبادل اطلاعات و تدوین و تقویت چارچوبهای حقوقی میان کشورهای ساحلی را دربرگیرد.
وی افزود: برگزاری هفتمین اجلاس کنفرانس طرفهای کنوانسیون تهران در تهران میتواند موجب شود حفاظت از سرمایههای ژنتیکی و زیستی دریای خزر بیش از گذشته در چارچوب همکاریهای منطقهای، علممحوری و استفاده پایدار از منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد.
نجیمی تأکید کرد: تداوم چنین رویکردی میتواند در حفاظت از گونههای منحصر به فرد دریای خزر و صیانت از تنوع زیستی این پهنه آبی برای نسلهای آینده مؤثر باشد.
هفتمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران COP۷ به میزبانی جمهوری اسلامی ایران برگزار میشود و نشستهای کارشناسی مقدماتی آن با حضور نمایندگان کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران در حال برگزاری است. این کنفرانس با برگزاری نشست وزرای کنوانسیون تهران در روز چهارشنبه یک مهرماه به کار خود پایان خواهد داد.