به گزارش ایرنا از روابط عمومی سازمان محیط زیست، عبدالعظیم فاضل در حاشیه اجلاس کاپ ۷ درباره پیامدهای کاهش تراز آب دریای خزر بر منابع آبزی، اظهار کرد: کاهش تراز آب خزر یکی از عوامل مهم مؤثر بر وضعیت زیستگاه‌ها و ذخایر آبزیان، به‌ویژه در سواحل جنوبی و شرقی این دریاست، صید ماهیان در دریای خزر طی سال‌های گذشته با روندی کاهشی مواجه بوده است، این کاهش هم در مورد ماهیان استخوانی و هم ماهیان خاویاری مشاهده می‌شود، اگرچه در برخی سال‌ها افزایش‌هایی در میزان صید ماهیان استخوانی رخ داده، روند کلی همچنان کاهشی است، یکی از عوامل مؤثر بر این وضعیت ، شرایط نامناسب رودخانه‌های منتهی به دریای خزر است چرا که بخش قابل‌توجهی از ماهیان دریای خزر برای تخم‌ریزی وارد رودخانه‌ها می‌شوند و پس از طی مراحل اولیه رشد، به دریا بازمی‌گردند.
وی افزود: افزایش تغییر کاربری اراضی در حوضه های آبریز، ورود حجم بالای رسوبات و تغییر کیفیت آب رودخانه‌ها، شرایط زیستگاهی مناسب برای تخم‌ریزی و رشد اولیه ماهیان را تحت تأثیر قرار داده است، برای نمونه، بر اساس مطالعات انجام‌شده در استان گلستان، رودخانه گرگان‌رود سالانه حدود ۱.۷ میلیون تن رسوب وارد دریای خزر می‌کند که نشان‌دهنده حجم بالای بار رسوب ورودی به این پهنه آبی است.
این پژوهشگر با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای جبران کاهش ذخایر آبزیان گفت: سازمان شیلات طی سال‌های اخیر با تکثیر و رهاسازی گونه‌هایی مانند کپور، کلمه، ماهی سفید و گونه‌های مختلف ماهیان خاویاری، تلاش کرده است بخشی از ذخایر و سبد صید صیادان را تأمین کند. با این حال، کاهش تراز آب دریای خزر، زیستگاه‌های طبیعی و مناطق مهم تخم‌ریزی و پرورش ماهیان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
فاضل با تمرکز بر شرایط استان گلستان توضیح داد: کاهش تراز آب در بخش شرقی دریای خزر محسوس‌تر است و حتی کاهش حدود نیم تا یک متر در تراز آب می‌تواند موجب عقب‌نشینی خط ساحلی و خشک‌شدن بخش‌هایی از زیستگاه‌های ساحلی شود، یکی از پیامدهای مهم این روند، از دست رفتن تالاب گمیشان است. تالابی که در گذشته یکی از مناطق مهم تخم‌ریزی و پرورش مراحل نوزادی ماهیان به شمار می‌رفت. خشک‌شدن این زیستگاه علاوه بر تأثیر بر آبزیان، زمینه بروز مشکلاتی مانند افزایش گردوغبار را نیز ایجاد کرده است.
وی به وضعیت خلیج گرگان و تالاب میانکاله نیز اشاره کرد و گفت: کاهش تراز دریای خزر موجب کاهش سطح آب خلیج گرگان شده و شوری آب در این اکوسیستم افزایش قابل‌توجهی پیدا کرده است، شوری آب که چند برابر شده در نتیجه، یکی دیگر از زیستگاه‌های مهم برای مراحل نوزادی و رشد ماهیان از دست رفته است.
فاضل تأکید کرد: از بین رفتن تالاب گمیشان و تغییر شرایط خلیج گرگان، در کنار افزایش بار رسوبی رودخانه‌ها، موجب کاهش زیستگاه‌های مناسب برای تکثیر و رشد ماهیان شده است، این تغییرات در الگوی صید قابل مشاهده است به‌گونه‌ای که در بخش شرقی استان گلستان، صید پره تا حد زیادی کاهش یافته و ترکیب گونه‌های موجود در سبد صید نیز تغییر کرده است، در گذشته گونه‌هایی مانند کپور و کلمه سهم قابل‌توجهی در صید استان داشتند، اما اکنون سهم گونه‌های مقاوم‌تر به شوری افزایش یافته و گونه‌های حساس‌تر که برای تکمیل چرخه زندگی خود به زیستگاه‌های آب شیرین و تالابی وابسته‌اند، کاهش پیدا کرده‌اند.
این متخصص بوم‌شناسی آبزیان درباره اقداماتی که می‌تواند در سطح منطقه‌ای و ملی برای کاهش پیامدهای این روند مورد توجه قرار گیرد، گفت: بخش قابل‌توجهی از آب دریای خزر از طریق رودخانه‌ها تأمین می‌شود و کاهش ورودی رودخانه‌ها، در کنار افزایش تبخیر، از عوامل مؤثر بر افت تراز آب است. بنابراین، احیای رودخانه‌های منتهی به دریای خزر و تقویت جریان آب ورودی به این دریا اهمیت زیادی دارد.
وی احیای رودخانه‌ها و تالاب‌های ساحلی در جنوب دریای خزر، از جمله تالاب انزلی، خلیج گرگان و تالاب گمیشان را از اقدامات مهم دانست و افزود: این زیستگاه‌ها باید به شرایطی بازگردند که بتوانند بار دیگر نقش خود را به‌عنوان مناطق مهم تخم‌ریزی، رشد و پرورش مراحل نوزادی ماهیان ایفا کنند.
به گفته فاضل، احیای این زیستگاه‌ها علاوه بر بهبود شرایط منابع آبزی، به افزایش ارتباط اکولوژیک میان دریای خزر و زیستگاه‌های ساحلی وابسته به آن کمک خواهد کرد.
وی تأکید کرد: مدیریت منابع آب، احیای رودخانه‌ها و تالاب‌های ساحلی و حفظ زیستگاه‌های مهم آبزیان باید در کنار اقدامات مربوط به مدیریت ذخایر و تکثیر و رهاسازی ماهیان مورد توجه قرار گیرد، چراکه بدون حفظ زیستگاه‌های طبیعی، تداوم و اثربخشی اقدامات مربوط به بازسازی ذخایر آبزیان با محدودیت مواجه خواهد بود.