به گزارش گروه علمی ایرنا از شورای عالی انقلاب فرهنگی، جلسه ۲۵۷ ستاد علم، فناوری و نوآوری به ریاست محمدرضا مخبردزفولی قائم ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار شد و ارائه طرح تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه در دستور کار این جلسه قرار داشت.
محمدرضا مخبر دزفولی در جلسه ۲۵۷ ستاد علم و فناوری اظهارکرد: میتوان برای ارتباط دانشگاه و صنعت برشهای زمانی ۱۰ ساله تعریف کرد و در هر برش، یکی از اولویتهای موجود در اکوسیستم علم، فناوری و نوآوری را مورد توجه ویژه قرار داد.
وی با بیان اینکه، کشور در مسیر پیشرفت قرار دارد، افزود: اقدامات مثبت بسیاری در کشور انجام شده و باید از آنها سخن گفت. زمانی در جهان اسمی از ایران مطرح نبود، اما امروز دو درصد تولید علم جهان متعلق به ایران است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: منابع و حمایتهایی که در حوزه علم در اختیار ما قرار میگیرد باید بتواند گرهی از مشکلات کشور باز کند.
مخبر دزفولی ادامه داد: لازم است میان اعضای هیئت علمی از نظر میزان فعالیت علمی، پژوهشی و نقش آنها در حل مسائل کشور تفاوت قائل شویم. نمیتوان استادی را که دانشجو تربیت میکند، کار تحقیقاتی انجام میدهد و محصول فعالیتش وارد بازار میشود، با فردی که فعالیت کمتری دارد، دقیقاً در یک سطح قرار داد.
وی با اشاره به وضعیت معیشتی اعضای هیئت علمی گفت: این موضوع سابقهای ۱۵ ساله دارد و اگر در این مدت به طور طبیعی سالانه ۱۵ تا ۲۰ درصد به حقوق اعضای هیئت علمی اضافه میشد، امروز حداقل حقوق آنان حدود ۸۰ درصد بیشتر از وضعیت فعلی بود. با این حال، خانواده علم نیز باید برای مسائل و مشکلات خود راهحل پیدا کند.
رئیس فرهنگستان علوم در ادامه، بر ضرورت تعریف دقیق ارتباط دانشگاه و صنعت تأکید کرد و گفت: نباید صرفاً از ارتباط دانشگاه با «جامعه» سخن بگوییم؛ بلکه باید مشخص شود این ارتباط با کدام بخشهای کشور است و نیازهای واقعی دولت و دستگاههای مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش دانشگاه در پیشرفت کشور اظهارکرد: اگر دانشگاه وجود نداشت، دفاع و بازدارندگی کشور در این سطح شکل نمیگرفت. در حوزه بهداشت و درمان نیز دانشگاه خدمات بزرگی ارائه کرده و در موضوعاتی مانند کاهش مرگومیر نوزادان، ارتقای سطح فرهنگ عمومی و افزایش میزان سواد جامعه نقش داشته است. امروز میزان باسوادی جامعه به حدود ۹۰ درصد رسیده و اینها دستاوردهای بزرگی است.
مخبر دزفولی با انتقاد از روایت نشدن موفقیت دانشگاه ها، یکی از مشکلات دانشگاه را درهمتنیدگی موجود در گروههای آموزشی دانست و گفت:این وضعیت اجازه نمیدهد حرف جدیدی در مجموعه علمی کشور مطرح شود. در مقابل، کشورهایی مانند چین برای حوزههایی همچون هوش مصنوعی، کوانتوم، پزشکی، کشاورزی و انرژی برنامههای جدیدی تعریف کردهاند و به دنبال ایجاد جایگاههای جدید علمی و فناوری هستند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تصمیمگیری راهبردی در مسائل کشور گفت: در کشاورزی، امنیت غذایی و صنعت خودرو مسائل مشخصی وجود دارد که با تصمیمگیری درست میتوان آنها را حل کرد. کشور به مدیریت راهبردی و در مرحله بعد به مدیریت اجرایی هدفمند نیاز دارد، اما هنوز درباره سازماندهی هدفمند این حوزه تصمیم لازم گرفته نشده است.
وی با اشاره به اشتغال فارغالتحصیلان گفت: بر اساس گزارشی که اخیرا تهیه شده، بیش از ۸۰ درصد فارغالتحصیلان وزارت بهداشت به شغل مرتبط میرسند، در حالی که این میزان در کشاورزی حدود ۴۰ درصد و در علوم انسانی حدود ۲۸ درصد است. این تفاوتها نشان میدهد طراحی نظام آموزش عالی باید با نیازهای بازار کار متناسب باشد.
مخبر دزفولی با اشاره به رویکرد وارداتمحور در برخی حوزهها گفت: بسیاری از اقلام راهبردی مورد نیاز کشور را میتوان در داخل تولید کرد. مشکل اصلی در بسیاری از این موارد، نبود تصمیمگیری لازم است.
وی افزود: مسائل کشور با بیان دردها و اشکالات حل نمیشود؛ باید برای ارتباط دانشگاه با صنعت، جامعه و دولت یک نسخه مشخص و عملیاتی تدوین و مراحل اول، دوم و سوم آن تعیین شود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد کرد: کارگروهی با مأموریت سهماهه و با حضور وزارت بهداشت، معاونت علمی، وزارت علوم، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاههای مهم کشور و دستگاههای تخصصی تشکیل شود و یک مجموعه مسئولیت انجام کار تحقیقاتی و جمعبندی پیشنهادها را بر عهده بگیرد.
رئیس فرهنگستان علوم در ادامه گفت: این کارگروه باید در مهلت سهماهه، متن مشخصی برای گرهگشایی از مسائل ارتباط دانشگاه و صنعت ارائه کند. پیشنهادهای مطرحشده نیز مغایرتی با نقشه جامع علمی کشور ندارد و میتواند به عنوان بخشی از پیشنهادهای موجود مورد استفاده قرار گیرد. از این پس نباید صرفاً به بیان دردها و مشکلات بسنده کرد؛ بلکه باید یک راهکار مشخص، مرحلهبندیشده و قابل اجرا روی میز گذاشت و همه دستگاهها متعهدانه برای اجرای آن وارد عمل شوند.
عاملی: رشد متوازن دانشگاه و توسعه شرکتهای دانشبنیان باید در دستور کار قرار گیرد
عضو دیگر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در جلسه ۲۵۷ ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی و علمی کشور اظهارکرد: یکی از موانع بزرگ موفقیت، دیوانسالاری بیمار است و در شرایطی که کشور با تحریم نیز مواجه است، باید بتوانیم از ظرفیتهای موجود برای ایجاد ارزش افزوده و افزایش بهرهوری استفاده کنیم.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدرضا عاملی با اشاره به نمونههایی از دانشگاههای موفق جهان افزود: یکی از نقصهای ما این است که رشد متوازن نداریم. در سال ۱۹۹۷ گزارشی درباره ظرفیت اقتصادی و علمی منطقه بوستون منتشر شد که همچنان مورد توجه است. در این گزارش آمده بود که چهار شرکت حدود ۱۲۸ میلیارد دلار درآمد دارند و حدود ۳۰ هزار شرکت نیز درآمدی در حدود یک تریلیون دلار ایجاد میکنند.
وی ادامه داد: برای نمونه، شرکت «کوخ» به تنهایی حدود ۱۲۸ میلیارد دلار درآمد دارد. در چنین شرایطی باید پرسید دانشگاههایی که با تعداد محدودی عضو هیئت علمی توانستهاند چنین وزنی در اقتصاد و اشتغال ایجاد کنند، چگونه این ظرفیت را به وجود آوردهاند.
عاملی با اشاره به ساختار نیروی انسانی یکی از دانشگاههای مورد بررسی گفت: در این دانشگاه حدود یکهزار و ۱۵۰ عضو هیئت علمی حضور دارند که حدود ۷۰۰ نفر از آنها استادتمام و حدود ۳۰۰ نفر دانشیار هستند. اگر دانشگاهی با چنین تعداد اعضای هیئت علمی بتواند به این سطح از اثرگذاری برسد، ظرفیت دانشگاه برای ایجاد اشتغال و ارزش اقتصادی بسیار قابل توجه است.
وی تأکید کرد: اگر به دانشگاهها اجازه داده شود ظرفیتهای خود را باز کنند و دانشگاه بتواند در این مسیر حرکت کند، میتوان شاهد ایجاد وزن و اثرگذاری بیشتری در اقتصاد کشور بود. دانشگاه امیرکبیر نیز نمونهای است که در تهران توانسته وزن علمی و فناورانه قابل توجهی ایجاد کند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت استمرار بررسی این موضوع گفت: خواهش من این است که این موضوع را تا زمانی که به نتیجه نرسیدهایم، از دستور کار خارج نکنید. اگر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی بتواند تنها در همین موضوع به نتیجه برسد، میتوان گفت ستاد کار خود را به درستی انجام داده است؛ زیرا توانسته دانشگاه را در مسیر بهرهوری و کارآمدی بیشتر قرار دهد.
عاملی در ادامه با تشریح مفهوم بهرهوری گفت: بهرهوری محصول بهینهسازی فرایندهاست؛ یعنی باید هدف مطلوب را مشخص کنیم، وضعیت موجود را بشناسیم و سپس ببینیم چه فرایندی باید طراحی و اجرا شود تا از وضعیت موجود به عدد و هدف مطلوب برسیم.
وی افزود: هدف مطلوب ما این است که دانشگاه بتواند کارآمد باشد و ظرفیت علمی، انسانی و فناورانه خود را به ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کند. سازوکارهای تحقق این هدف نیز برای همه ما تا حد زیادی شناخته شده است و شرکتهای دانشبنیان یکی از مهمترین این سازوکارها هستند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیت شرکتهای دانشبنیان در اقتصاد جهانی گفت: در آمریکا، دارایی شرکتهای دانشبنیان به حدود ۵۴ تریلیون دلار میرسد، در حالی که تولید ناخالص داخلی این کشور حدود ۳۰ تریلیون دلار است. این ارقام نشان میدهد که شرکتهای دانشبنیان چه وزن بزرگی در اقتصاد ایجاد کردهاند.
وی با اشاره به روند توسعه شرکتهای دانشبنیان در ایران اظهار کرد: در دورهای که معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری بر موضوع شرکتهای دانشبنیان تأکید بیشتری کرد، این موضوع به تدریج توانست وزن و جایگاه خود را پیدا کند.
عاملی با انتقاد از رشد نامتوازن شرکتهای دانشبنیان در کشور گفت: از مجموعه حدود ۱۰ هزار شرکت دانشبنیان، تنها ۶۶ شرکت در حوزه فرهنگ و علوم انسانی فعالیت میکنند. این موضوع نشان میدهد که ما نتوانستهایم در توسعه شرکتهای دانشبنیان به صورت متوازن حرکت کنیم.
وی با اشاره به تجربه چین در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق افزود: درآمد ناشی از شرکتهای صنایع فرهنگی چین به حدود ۱.۲ تریلیون دلار میرسد. باید ببینیم ما چه میزان از این ظرفیت استفاده کردهایم و چرا نتوانستهایم ظرفیتهای علوم انسانی، اجتماعی، هنر و فرهنگ را در اقتصاد دانشبنیان فعال کنیم.
رئیس شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی ادامه داد: در نخستین روزی که دکتر افشین به عنوان معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری مسئولیت خود را آغاز کردند، به ایشان گفتم که باید برای رشد شرکتهای دانشبنیان در حوزه علوم انسانی، علوم اجتماعی و هنر برنامه داشته باشیم.
عاملی با اشاره به موانع توسعه شرکتهای دانشبنیان در کشور گفت: در ایران با مشکل سرمایه انسانی و همچنین مشکل سرمایه اجتماعی مواجه هستیم. در کنار این دو مسئله، مدیریت بهینه در سیستم نیز یکی از چالشهای اساسی ماست.
وی دیوانسالاری را یکی دیگر از موانع مهم توسعه دانست و تصریح کرد: دیوانسالاری در حال خفه کردن کشور است و این مسئله زمانی پیچیدهتر میشود که دیوانسالاری با نوعی عصبیت سازمانی همراه شود. وقتی چنین شرایطی شکل میگیرد، امکان حرکت چابک و تصمیمگیری مؤثر از مجموعهها گرفته میشود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمعبندی سخنان خود تأکیدکرد: باید بخشی از تجربه دانشگاههای موفق دنیا را با دقت بررسی کنیم و ببینیم آنها چگونه توانستهاند ظرفیت دانشگاه را به ارزش اقتصادی، اشتغال و توسعه تبدیل کنند.
وی افزود: اگر دانشگاهی با حدود ۵۰ عضو هیئت علمی و ۱۱ هزار دانشجو بتواند به سطح قابل توجهی از اثرگذاری برسد، این سؤال جدی مطرح میشود که چرا دانشگاههای ما با ظرفیتهای بسیار بزرگتر نمیتوانند متناسب با ظرفیت خود اثرگذاری اقتصادی و اجتماعی داشته باشند.
عاملی خاطرنشان کرد: بنابراین باید بر روی مدلهای موفق دانشگاههای دنیا مطالعه کنیم، فرایندهای دانشگاهی را بهینه کنیم و اجازه دهیم دانشگاهها ظرفیتهای علمی و انسانی خود را برای حل مسائل کشور و ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی به کار گیرند.