به گزارش خبرنگار ایرنا، عقربه‌های ساعت هنوز به اوج ساعت کاری صبح یا بعد از ظهر نرسیده که صف نانوایی سنگکی یکی از محله‌های پرجمعیت کرج تا پیاده‌رو کشیده شده است.
زن و مرد، پیر و جوان در خطی ممتد ایستاده‌اند و چشم به دهانه تنور دوخته‌اند؛ نان‌ها یکی پس از دیگری با برقی از دانه‌های طلایی‌رنگ کنجد روی پارو می‌نشینند و از تنور داغ بیرون می‌آیند اما نوبت صف تکان نمی‌خورد؛ شاطر همچنان بی‌وقفه روی خمیرها مشت‌مشت کنجد می‌پاشد و فریاد می‌زند: «کنجدی آماده است، ساده باید صبر کنید!»
این تصویر، روایت تکراری روزهای اخیر در بسیاری از نانوایی‌های سنگکی و بربری در مناطق مختلف استان البرز به‌ویژه کلانشهر کرج است؛ صحنه‌ای که در آن «کنجد» به مرزی میان وقت، درآمد و حقوق قانونی شهروندان بدل شده است.
چشم‌انتظاری اقشار ضعیف و خستگی صف‌های بی‌پایان

در این میان، بیشترین فشار روانی و مالی متوجه خانواده‌های کارگری و قشرهای کم‌درآمد است؛ شهروندانی که حساب دخل و خرجشان، ریال به ریال محاسبه شده و پرداخت ۲ یا سه برابر قیمت مصوب برای هر قرص نان کنجدی، خارج از توان معیشتی آنهاست.

مرد میانسالی که کلاه کارگری بر سر دارد و گرد خستگی کار روزانه بر چهره‌اش نشسته، پس از ۴۰ دقیقه ایستادن در صف می‌گوید: از سر کار آمده‌ام تا ۲ قرص نان ساده برای خانواده ببرم؛ جلوی چشم ما فقط نان کنجدی می‌پزند؛ هرکس عجله دارد یا جیبش پرتر است، بدون نوبت می‌آید، پول چند نان کنجدی را کارت می‌کشد و می‌رود، ما که پول اضافی نداریم باید تاوان بدهیم و ساعت‌ها بایستیم تا بالاخره نانوا دلش بسوزد و چند نان ساده داخل تنور بگذارد.
برخی شهروندان کارمند و افرادی که به دلیل تعهدات شغلی فرصت ایستادن در صف‌های طولانی را ندارند نیز به نوعی دیگر قربانی این سازوکار غیررسمی شده‌اند؛ آنان نیز از سر ناچاری تن به خرید نان‌های سفارشی می‌دهند تا بتوانند به موقع به امور روزمره خود برسند.
کنجدهای نامرغوب و دغدغه سلامت نان

ماجرای نان کنجدی تنها به تحمیل هزینه و اتلاف وقت مردم ختم نمی‌شود؛ کیفیت دانه‌های استفاده‌شده نیز به یکی از دغدغه‌های جدی و مکرر مردم تبدیل شده است؛مشاهدات میدانی و گلایه‌های مردمی نشان می‌دهد در شماری از واحدهای نانوایی، کنجدهای مصرفی از انواع نامرغوب، کهنه و در مواردی دارای بوی نا و کپک‌زدگی هستند.
دانه‌هایی تیره و بی‌کیفیت که نه‌تنها خاصیت غذایی ندارند بلکه حرارت تنور بوی ماندگی آنها را دوچندان می‌کند و کیفیت نان را به شدت کاهش می‌دهد؛ شهروندان بارها گلایه کرده‌اند که برای دانه‌هایی پول گزاف می‌پردازند که هیچ نظارتی بر بهداشت و کیفیت انبارداری آنها وجود ندارد.
توجیه نانوایان؛ سنگینی دخل و خرج و گرانی هزینه‌ها
در سوی دیگر ماجرا، نانوایان نیز ادعاهای خود را مطرح می‌کنند؛ صاحب یک واحد نانوایی سنگکی با اشاره به افزایش هزینه‌های جانبی می‌گوید: قیمت آرد دولتی شاید ثابت باشد اما دستمزد کارگر ماهر، هزینه بیمه، مالیات، قبض‌های آب، گاز و برق و به‌خصوص اجاره‌بهای سنگین مغازه هر سال بالا می‌رود.

او ادامه داد: با نرخ نان ساده، دخل و خرج نانوایی همخوانی ندارد؛ پخت نان کنجدی تنها راهی است که می‌توانیم کارگاه را سرپا نگه داریم و حقوق کارگران را تامین کنیم.

اگرچه بخشی از نانوایان از فشارهای تورمی سخن می‌گویند اما کارشناسان معتقدند سرشکن کردن هزینه‌های تولید روی دوش مردم از طریق اجبار به خرید نان‌های گران‌تر، مصداق آشکار گرانفروشی و نقض حقوق اولیه مصرف‌ کننده است.

این وضعیت عینی در آمارها و ارزیابی‌های دستگاههای نظارتی استان البرز نیز بازتاب یافته است؛ طبق آخرین داده‌های دستگاه های نظارتی، صنف نانوایی‌ها همواره در صدر پرونده‌های تخلف، شکایات مردمی و گزارش‌های بازرسی قرار دارد.

گرانفروشی تحت عنوان نان کنجدی، کم‌فروشی و کاهش وزن چانه خمیر، عدم رعایت نوبت، فروش اجباری نان سفارشی و در مواردی کیفیت پایین پخت از عمده‌ترین تخلفاتی است که در پرونده‌های تعزیراتی البرز ثبت می‌شود.
بازرسان بارها اعلام کرده‌اند که پخت نان کنجدی فقط باید بر اساس درخواست صریح مشتری انجام شود و پخت انبوه آن در حالی که صف نان ساده معطل مانده، تخلف صنفی محسوب می‌شود.

با این همه، به نظر می‌رسد جرایم کنونی و سازوکارهای موجود بازرسی نتوانسته‌اند نقش بازدارنده کاملی در متوقف کردن این چرخه معیوب ایفا کنند.
مطالبه مشترک مردم و کارشناسان اجتماعی در البرز، تقویت نظارت‌های نامحسوس میدانی، برخورد قاطع با تخلفات مکرر و در عین حال تدبیر ریشه‌ای برای رفع عدم توازن هزینه‌های صنفی نانوایان است تا بیش از این نان به عنوان اساسی‌ترین کالای سفره مردم، اسیر دانه‌های کنجد و معطلی‌های تحمیلی نشود.
فروش اجباری نان کنجد به مشتریان تخلف است

مدیرکل تعزیرات حکومتی البرز با اشاره به افزایش نظارت بر نانوایی‌های این استان گفت: دریافت وجه اضافی بابت کنجد یا سایر افزودنی‌ها بدون درخواست مشتری تخلف است و نانوایی‌ها نباید هزینه این موارد را به صورت اجباری از مردم دریافت کنند.

«غلامرضا صالحی» در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا افزود: نان از اقلام اساسی مورد نیاز مردم است و به همین دلیل عملکرد نانوایی‌ها از نظر قیمت، وزن، نحوه عرضه و بهداشت و سایر مولفه های حقوق مصرف‌کننده به صورت مستمر مورد بررسی قرار می‌گیرد.
وی بیان کرد : اگر فردی هنگام خرید نان درخواست نان کنجد داشته باشد، هزینه آن نیز باید با اطلاع مشتری دریافت شود اما اینکه مشتری برای خرید نان معمولی مراجعه کند و بدون اینکه چنین درخواستی داشته باشد، توسط نانوایی نان کنجد به مشتریان عرضه شود این تخلف است.
مدیرکل تعزیرات حکومتی استان البرز گفت: نانوایی نمی‌تواند محصول یا افزودنی را به مشتری تحمیل کند و سپس هزینه آن را از وی بگیرد.
وی با اشاره به اینکه بیشترین مراجعه مردم به نانوایی‌ها در ساعات ابتدایی روز و ساعت پایانی کار انجام می‌شود، افزود: بازرسی از نانوایی‌ها در این ساعات نیز در برنامه نظارتی قرار دارد و مواردی مانند قیمت نان، وزن، نحوه دریافت وجه و عرضه افزودنی‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.
صالحی افزود: نانوایی‌ها باید نرخ‌های مصوب را رعایت کنند و قیمت نان نیز باید برای مشتری شفاف باشد تا هنگام پرداخت، ابهامی برای مصرف‌کننده ایجاد نشود؛ در صورتی که تخلفی در این زمینه مشاهده یا گزارش شود، موضوع بررسی و در صورت احراز تخلف، پرونده برای واحد صنفی تشکیل و مطابق مقررات رسیدگی خواهد شد.
وی با تاکید بر نقش گزارش‌های مردمی در شناسایی تخلفات اظهار کرد: شهروندان در صورت مشاهده گرانفروشی، کم‌فروشی، دریافت وجه اضافی یا فروش اجباری کنجد و سایر افزودنی‌ها می‌توانند موضوع را از طریق سامانه ۱۳۵ تعزیرات حکومتی اعلام کنند.
صالحی خاطرنشان کرد: هدف از نظارت بر نانوایی‌ها، حمایت از حقوق مصرف کننده و نظارت بر نانوایی ها به منظور پیشگیری از وقوع تخلف است تا مردم بتوانند نان مورد نیاز خودرا با قیمت مصوب و بدون پرداخت هزینه‌های تحمیلی خریداری کنند.
وی تاکید کرد: بازرسی از نانوایی‌های استان البرز ادامه خواهد داشت ومواردی که حقوق مصرف‌کنندگان را تحت تاثیر قرار دهد، در چارچوب مقررات مورد رسیدگی قرار می‌گیرد.
۲ هزار و ۹۱۷ پرونده مربوط به نانوایی‌ها
صالحی اظهار کرد: در نیمه نخست امسال ۲ هزار و ۹۱۷ فقره پرونده تخلف مربوط به نانوایی‌ها وارد شعب تعزیرات حکومتی استان شد و برای ۲ هزار و ۹۲۷ فقره پرونده نیز رای صادر شده است؛ بیشتر شدن تعداد پرونده‌های مختومه نانوایی‌ها نسبت به پرونده‌های وارده به این دلیل است که ۱۰ فقره از پرونده‌های مختومه مربوط به موجودی پرونده‌های دوره قبل بوده است.
مدیرکل تعزیرات حکومتی البرز گفت: در برخورد با نانوایی‌های متخلف اغماضی وجود ندارد اما اجرای احکام تعطیلی به نحوی انجام می‌شود که همزمانی تعطیلی چند واحد موجب اختلال در تامین نان مردم نشود.
وی افزود: نانوایی‌های متخلف علاوه بر تعطیلی و نصب بنر تخلف، در صورت تحقق شرایط قانونی با قطع سهمیه آرد نیز مواجه می‌شوند.
مدیرکل تعزیرات حکومتی البرز گفت: نحوه پخت نانوایی اعم از سهمیه آرد یارانه ای، نیمه یارانه ای و آزادپز و هچنین نرخنامه آنها باید در واحد صنفی نصب شده باشد؛ در غیراین صورت تخلف است و با جدیت برخورد می شود.