به گزارش ایرنا، گاهی برای سفر به گذشته، نیازی به ورق زدن کتاب‌های تاریخ نیست؛ کافی است راهی جاده شویم، از فراز تپه‌ای بلند به دیوارهای سنگی یک دژ کهن برسیم و اجازه دهیم تاریخ، آرام‌آرام قصه‌های ناگفته‌اش را برایمان روایت کند.
قلعه جلال‌الدین در خراسان‌شمالی چنین فرصتی را فراهم می‌کند، دژی استوار که پس از گذشت قرن‌ها، هنوز بر فراز بلندی ایستاده و با برج‌های سنگی، دیوارهای بلند و معماری نظامی خود، رهگذران را به تماشای روزگار دور فرامی‌خواند.
با نزدیک شدن به قلعه، نخستین چیزی که نگاه را به خود جلب می‌کند، استواری دیوارها و برج‌هایی است که گویی در برابر گذر زمان سر خم نکرده‌اند.
سنگ و ساروج، در کنار موقعیت طبیعی تپه، تصویری از روزگاری می‌سازد که ساخت چنین دژهایی برای حفاظت از مسیرهای ارتباطی و مقابله با تهدیدهای نظامی اهمیتی حیاتی داشت.
اینجا، هر دیوار نشانی از تدبیر سازندگان و هر برج یادآور روزگاری است که امنیت و بقا به استحکام دژها گره خورده بود.
دژی سنگی با قدمتی چندصدساله
در نخستین نگاه، دیوارهای بلند و برج‌های سنگی قلعه توجه بازدیدکننده را جلب می‌کند.
این بنا با استفاده از سنگ و ساروج و به شکل شش‌ضلعی ساخته شده و قدمت آن به سده‌های ششم و هفتم هجری می‌رسد.
موقعیت قلعه در مسیر ارتباطی شهرهای مهمی مانند نیشابور، گرگان تاریخی، مرو و خوارزم، اهمیت ویژه‌ای به آن می‌داد
موقعیت قلعه در مسیر ارتباطی شهرهای مهمی مانند نیشابور، گرگان تاریخی، مرو و خوارزم، اهمیت ویژه‌ای به آن می‌داد.
قرار گرفتن بر فراز تپه و استفاده از موقعیت طبیعی زمین نیز به استحکام و کارکرد دفاعی بنا کمک می‌کرد.
ارتفاع دیوارهای قلعه در ضلع شرقی به حدود ۱۵ متر می‌رسد و ضخامت بخش‌های پایینی بارو نزدیک به سه متر است.
همین ویژگی‌ها نشان می‌دهد که سازندگان برای حفاظت از این دژ، به استحکام بنا توجه زیادی داشته‌اند.
خمره‌هایی برای روزهای سخت
با قدم زدن در بخش‌های مختلف قلعه، نشانه‌هایی از شیوه زندگی و تدابیر ساکنان آن در روزگار گذشته آشکار می‌شود.
یکی از بخش‌های جالب قلعه، خمره‌های بزرگی است که در کف برج‌ها و راهروهای بخش بالایی دیوارها قرار گرفته‌اند
یکی از بخش‌های جالب قلعه، خمره‌های بزرگی است که در کف برج‌ها و راهروهای بخش بالایی دیوارها قرار گرفته‌اند.
این خمره‌ها برای نگهداری آب یا مواد غذایی استفاده می‌شدند تا ساکنان در زمان نیاز به ذخایر کافی دسترسی داشته باشند.
هر خمره حدود ۱۵۰ لیتر ظرفیت دارد و مجموع ۱۲۸ خمره موجود در قلعه، در حدود ۱۹ هزار لیتر گنجایش داشته است.
این موضوع نشان می‌دهد که ذخیره آب و آذوقه در طراحی این دژ اهمیت زیادی داشته است.
در گوشه غربی حیاط نیز چاهی با قطر حدود سه متر وجود دارد.
احتمال می‌رود این چاه برای دسترسی به آب حفر شده باشد و حفر چاه در بستر سنگی قلعه، از ویژگی‌های قابل توجه این بنای تاریخی به شمار می‌رود.
قلعه‌ای که به موزه تبدیل شد
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان‌شمالی در این باره گفت: قلعه جلال‌الدین تنها یک بنای قدیمی نیست، امروز این مکان به موزه‌ای برای معرفی شخصیت‌های تاریخی با نام جلال‌الدین تبدیل شده است.
مطالعات و عملیات مرمت این بنا از سال ۱۳۸۶ آغاز شد
محمدرضا قهرمانیان افزود: مطالعات و عملیات مرمت این بنا از سال ۱۳۸۶ آغاز شد و در خرداد سال ۱۳۹۰، موزه با تاکید بر معرفی جلال‌الدین خوارزمشاه افتتاح شد.
وی ادامه داد: از آنجا که انتساب قطعی قلعه به یکی از شخصیت‌های تاریخی به نام جلال‌الدین مشخص نیست، بخشی از موزه به معرفی زندگی و آثار شخصیت‌های شناخته‌شده با این نام اختصاص یافته است.
قصه‌های تاریخی در برج‌های قلعه
یکی از بخش‌های متفاوت این موزه، استفاده از پرده‌خوانی و نقالی برای روایت داستان‌های تاریخی و مذهبی است.
این هنرهای قدیمی که در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارند، در قلعه جلال‌الدین با کمک فناوری دیجیتال به بازدیدکنندگان معرفی می‌شوند.
در هر یک از برج‌ها، پرده‌ای با داستانی جداگانه قرار دارد و روایت آن از طریق سامانه‌های دیجیتال پخش می‌شود.
برخی از این داستان‌ها به رویدادهای دوران مغول و مصائب اولیای دین مربوط است.
به این ترتیب، بازدیدکنندگان علاوه بر دیدن معماری قلعه، با بخشی از هنرهای سنتی ایران نیز آشنا می‌شوند.
تجربه‌ای برای علاقه‌مندان به تاریخ
قدم زدن در مسیرهای بازدید قلعه، فرصتی برای دیدن نزدیک دیوارهای سنگی، برج‌ها، خمره‌های تاریخی و بخش‌های مختلف این بنای نظامی فراهم می‌کند.
بازدیدکنندگان می‌توانند با شیوه ساخت قلعه، مصالح به‌کاررفته و روش‌های دفاعی در گذشته آشنا شوند.
قلعه جلال‌الدین از جاذبه‌های تاریخی خراسان‌شمالی است که با معماری خاص و بخش موزه‌ای خود، می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ و گردشگری فرهنگی مقصدی دیدنی باشد.
استان خراسان شمالی با داشتن هزار و ۱۵۱ اثر تاریخی شناسایی شده در شمال شرق کشور قرار دارد و سالانه پذیرای میلیون ها مسافر، گردشگر و زائر امام هشتم (ع) است که از این خطه گذر می کنند.