به گزارش گروه جامعه ایرنا، سلامت زنان، چرخه‌ای پیوسته از دوران بلوغ تا سالمندی را در بر می‌گیرد؛ گستره‌ای که با توجه به نقش محوری آنان در خانواده، زیربنای تحقق جامعه‌ای پویا و سالم محسوب می‌شود. در این میان، تمرکز هم‌زمان بر درمان بیماری‌های اختصاصی زنان و پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، ضامن ارتقای سطح سلامت عمومی است.
از طرفی، اثرگذاری زنان بر سلامت خانواده به‌واسطه نقش‌های مادری و همسری ایجاب می‌کند که سیاست‌گذاران نظام سلامت نگاهی راهبردی به این حوزه داشته باشند. زنان نه‌تنها متولیان اصلی تربیت نسل آینده، بلکه معماران اصلی سبک زندگی و الگوهای رفتاری خانواده به‌شمار می‌روند؛ به طوری‌که ارتقای سلامت آنان، به‌صورت زنجیره‌وار و دومینووار به پویایی کل جامعه منجر خواهد شد.
مهم‌ترین بیماری‌های زنان چیست؟
به گفته متخصصان، مهم‌ترین علت‌های مرگ و میر مادران در حال حاضر بیماری‌های غیرعفونی و غیرواگیر مثل بیماری‌های قلبی و عروقی، فشار خون، دیابت و سرطان‌ها هستند. از طرفی بیماری‌های غیرواگیر نیز اهمیت دارد و زنان باید نسبت به این بیماری‌ها آگاهی داشته باشند. بیماری‌هایی مانند سرطان پستان، آندومتریوز، پوکی استخوان نیز از جمله بیماری‌هایی است که زنان در سنین مختلف با آنها درگیر می‌شوند.
سودابه کاظمی رئیس انجمن متخصصان زنان و زایمان ایران و عضو هیات مدیره سازمان نظام پزشکی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا در این رابطه گفت: بیشترین بیماری‌های زنان در سنین مختلف با یکدیگر تفاوت دارد؛ در دوران باروری، بیماری‌های مربوط به عفونت‌ها، سیستم باروری، خون‌ریزی‌های نامنظم است. در سنین بالاتر زنان یا در آستانه میان‌سالی، بیماری‌هایی مانند فشارخون، سرطان‌ها، دیابت و بیماری‌های غیرواگیر مشاهده می‌شود.
وی ادامه داد: در زمینه بیماری‌های غیرواگیر، پیشگیری و غربالگری‌ها اهمیت دارد و این‌که برنامه‌هایی برای خودمراقبتی و ارتقای آگاهی داشته باشیم تا زنان به صورت منظم مراجعه کرده و بیماری‌ها تشخیص داده شود، مهم است. در این زمینه، اصلاح سبک زندگی اهمیت دارد و باید بدانیم که چاقی عامل بسیاری از بیماری‌هاست و باید جدی گرفته شود.
کاظمی بیان کرد: در دوران بارداری نیز زنان باید به متخصصان زنان یا مراکز بهداشت مراجعه کرده تا تحت نظر باشند و بتوانند بیماری‌های مربوط به سلامت بارداری را تشخیص داده و درمان کنند.
وی اظهار کرد: بیماری‌هایی که گاهی نگرانی‌های بی‌موردی درباره آن ایجاد شده، مباحثی مانند ویروس اچ پی وی است؛ واقعیت این است که ترس بی‌موردی درباره آن ایجاد شده که امکان دارد سوء استفاده‌های اقتصادی درباره ایجاد این ترس‌ها وجود داشته باشد. البته اگر واکسیناسیون عمومی اچ پی وی در برنامه واکسیناسیون کشور قرار بگیرد، با توجه به اجرای این برنامه در برخی کشورها و موفقیت در کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان دهانه رحم، این واکسیناسیون می‌تواند در این زمینه کمک کننده باشد.
تلاش کنیم که زنان بیمار و ناتوان نشوند
یکی از مباحثی که مورد غفلت واقع شده، سلامت زنان در دوران میان‌سالی است. زیرا جمعیت در حال سالمند شدن است و باید زنان توانمندی برای سنین میان‌سالی داشته باشیم. از طرفی امید به زندگی افزایش یافته و خانم‌های بیشتری به سنین میان‌سالی و سالمندی می‌رسند.
رئیس انجمن متخصصان زنان و زایمان ایران در این زمینه اظهار کرد: علاوه بر این‌که نیازمند تقویت سیستم‌های اجتماعی در کشور هستیم، باید تلاش کنیم که زنان توانمندی برای سنین میان‌سالی و سالمندی داشته باشیم؛ در واقع باید تلاش کنیم که زنان بیمار و ناتوان نشوند.
افزایش سواد سلامت زنان را جدی بگیرید
مواردی مانند تغییر سبک زندگی که به سمت کم تحرکی و پراسترسی رفته، استفاده از غذاهای فست فودی و آلاینده‌های محیطی در کاهش ذخیره تخمدان و افزایش ناباروری اهمیت دارند. در این زمینه اهمیت اطلاع رسانی و ارتقای سواد سلامت مشخص می‌شود که باید در زنان و مادران باردار افزایش پیدا کند؛ یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌گیرانه در کاهش مرگ و میر مادران باردار، افزایش سواد سلامت است.
کاظمی در این زمینه گفت: باید آگاهی‌های لازم درباره ذخیره تخمدان به زنانی که ازدواج می‌کنند، اما بارداری را به تاخیر می‌اندازند، داده شود. گاهی خانم‌ها مراجعه کرده و پس از ۱۰ سال که از ازدواج گذشته، می‌خواهند باردار شوند و نمی‌دانند که با گذشت ۱۰ سال از ازدواج، احتمال بارداری می‌تواند کاهش پیدا کند. وقتی سن زنان بالا می‌رود، بارداری مشکل‌تر می‌شود و زنان آگاهی لازم را در این زمینه ندارند. بنابراین اطلاع رسانی و ارتقای سواد سلامت زنان بسیار اهمیت دارد و اتفاقا باید از سنین دبیرستان آغاز شود.
رئیس انجمن متخصصان زنان و زایمان ایران افزود: تشکل‌هایی مانند انجمن‌های علمی می‌توانند به عنوان بازوی وزارت بهداشت عمل کرده و در زمینه اطلاع رسانی و آگاهی زنان کمک کنند. بسیاری از همکاران ما تمایل دارند به صورت داوطلبانه کمک کنند و نیاز به حمایت‌های وزارت بهداشت در این زمینه وجود دارد.
آموزش‌ها باید از دوران دبیرستان آغاز شود
آموزش سواد سلامت به زنان باید از دوران دبیرستان جدی گرفته شود. آموزشی که می‌تواند دانش آموزان دختر را با برخی مسائل مرتبط با بدن خود آشنا کرده و حداقل این حساسیت را ایجاد کند که در سنین بالاتر برای غربالگری و بررسی وضعیت بدن خود به پزشک مراجعه کنند. گاهی زنان حتی پس از ازدواج هم اطلاعی از برخی بیماری‌های مرتبط با زنان و مواردی مانند کاهش ذخیره تخمدان ندارند.
سیدحامد برکاتی معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد ستاد ملی جمعیت در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا در همین رابطه گفت: در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بحثی درباره تغییر در محتوای کتب درسی وجود دارد که به شدت در حال پیگیری این موضوع از وزارت آموزش و پرورش هستیم. البته اگر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این اقدام دخیل نباشد، به نتایج خوبی نمی‌رسد؛ اما وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده که ۲۴۳ عنوان و سرفصل در کتب درسی همه پایه‌های تحصیلی در این زمینه در نظر گرفته می‌شود که البته این موضوع بر اساس قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت باید انجام شود.
برکاتی افزود: باید توجه کنیم که فقط از طریق محتوای کتب درسی نمی‌توان به نتیجه رسید و باید معلم یا استاد دانشگاه که در حال تدریس این مباحث است هم نیاز امروز جامعه و مسائل مربوط به جمعیت را بداند؛ زیرا اگر باور وجود نداشته باشد، تدریس این محتواها نتیجه‌ای نخواهد داشت. این مباحث آموزشی مربوط به مواردی مانند اهمیت خانواده، جمعیت جوان، فرزندآوری به موقع و ناباروری خواهد بود.
افزایش سواد سلامت و آموزش به دانش آموزان دختر در دستور کار وزارت بهداشت
رضا سعیدی رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا درباره ارتقای سواد سلامت دختران دانش آموز گفت: ارتباط خوبی در مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اداره سلامت مدارس در وزارت آموزش و پرورش وجود دارد و جلسه‌های مشترکی داشته‌ایم؛ یکی از مباحثی که به عنوان برنامه عملیاتی تعریف شده، آموزش مراقبان سلامت مدارس است که در یک ماه گذشته، اولین نشست کشوری مراقبان سلامت مدارس را بعد از چند سال برگزار کرده و آسیب‌های اجتماعی و مباحث مربوط به نوجوانان و مدارس را مورد بررسی قرار دادیم.
وی ادامه داد: وزارت بهداشت می‌تواند در تولید محتواها برای آموزش به دانش آموزان دختر کمک کند، اما اجرای آن بر عهده وزارت آموزش و پرورش است. به هر حال باید ظرافت‌هایی در آموزش به نوجوانان که در سن بلوغ هستند، به کار ببریم و کاملا باید با نظارت آموزش و پرورش انجام شود.
ارائه آموزش‌ها به زوجین در هنگام ازدواج
نقطه مهم دیگری که می‌تواند برای ارائه آموزش‌ها تا حدی موثر باشد، زمانی است که زوجین برای انجام آزمایش‌ها و مشاوره قبل از ازدواج، به مراکز جامع سلامت مراجعه کنند؛ هرچند زوجین در این بازه زمانی در تکاپوی فرآیند ازدواج هستند، اما شاید اطلاع رسانی و ارائه برخی آموزش‌ها به آنان در این مقطع زمانی، به حساس شدن و مراجعه به پزشک جهت بررسی وضعیت جسمی کمک کند.
رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این زمینه بیان کرد: در ابتدای ازدواج و هنگام مراجعه زوجین به مراکز جامع سلامت، آموزش الزامی ۶ ساعته به زوجین جوان ارائه می‌شود که سرفصل‌های مختلفی دارد. هرچند شاید برخی زوجین در این زمان‌ها تمایلی به گذراندن آموزش‌ها نداشته باشند، اما تا این آموزش‌ها طی نشود، افراد نمی‌توانند مراحل بعدی را بگذرانند. در این زمینه آموزش‌هایی به مراقبان سلامت ارائه شده است.
حفظ سلامت زنان سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است
سلامت زنان به عنوان یکی از پایه‌های سلامت خانواده و جامعه باید از دوران نوجوانی تا سالمندی به‌صورت پیوسته و هدفمند مورد توجه قرار گیرد. ارتقای سلامت زنان تنها به پیشگیری و درمان بیماری‌های اختصاصی آنان محدود نمی‌شود، بلکه با کاهش بیماری‌های غیرواگیر، حفظ توانمندی زنان در میان‌سالی و سالمندی، ارتقای سلامت باروری و تضمین سلامت نسل آینده ارتباط مستقیم دارد؛ از این رو، افزایش سواد سلامت زنان باید به یکی از اولویت‌های نظام سلامت تبدیل شود و آموزش‌های متناسب درباره بدن، بیماری‌های شایع، ضرورت غربالگری، اصلاح سبک زندگی و زمان مناسب مراجعه به پزشک، از دوران دبیرستان آغاز و در مراحل مختلف زندگی تداوم پیدا کند.
در حوزه فرزندآوری نیز آگاهی، نخستین گام تصمیم‌گیری مسئولانه است. زنان باید بدانند که پس از ازدواج و پیش از به تاخیر انداختن بارداری، لازم است وضعیت سلامت باروری خود، از جمله عوامل موثر بر کاهش ذخیره تخمدان، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و سبک زندگی را با کمک متخصصان بررسی کنند.
ارائه آموزش‌های دقیق و علمی در مدارس، مراکز جامع سلامت و مشاوره‌های پیش از ازدواج می‌تواند از تصمیم‌های ناآگاهانه، تاخیرهای پرخطر و بسیاری از مشکلات ناباروری پیشگیری کند. جامعه‌ای سالم، به زنان سالم و آگاه نیاز دارد و سرمایه‌گذاری برای سلامت زنان، در حقیقت سرمایه‌گذاری برای سلامت خانواده، نسل آینده و آینده جامعه است.