در حالی که روزگار آزمون‌های دشوار خود را بر این مرز و بوم می‌آورد زنان سیستان و بلوچستان با وقاری بی‌نظیر نقشِ صلح‌آفرین و میراث‌دار را ایفا می‌کنند، هنرِ آنها تنها استفاده از تن پوش یا لباس های فاخر یا تزئینِ اشیاء نیست بلکه بازخوانیِ شکوهِ روحی است که در میانه‌ سختی و خشونت زمانه همچون جواهری در میانِ ماسه‌ها می‌درخشد، آن‌ها ستون‌های پنهانِ این خاک‌ هستند؛ زنانی که زیبایی‌شان از دلِ صبوری، و هنرشان از عمقِ اصالت برخاسته است.

در سیمایِ هر زنِ سیستانی و بلوچ ترکیبی از زیباییِ اصیل و صلابتِ تاریخی نهفته است، آنها زنانی‌ هستند که با دستانِ خشن از کار و ظریف از هنر میانِ دو دنیایِ رنج و زیبایی پلی به بلندای تاریخ زده‌اند.

نباید فراموش کرد که پوشش زنان سیستان و بلوچستان تنها تکه‌ای پارچه نیست بلکه نقشه‌ای از جغرافیا، تاریخ، باور و هنرِ پنهان در لایه‌های رنگین ایران زمین است.

زنان سیستان و بلوچستان تنها تکرار کنندگانِ سنت‌ها نیستند؛ آن‌ها هنرمندانی‌ چیره دست هستند که با هر ضربه‌ سوزن یا چرخش انگشت قصه‌ بقا را می‌بافند؛ در هر نقش و نگاری که بر پارچه‌ها یا سفال کلپورگان و امثال آن نقش می‌بندند ردی از جلالِ طبیعت و ظرافتی خیال‌ انگیز دیده می‌شود؛ زیبایی‌ محسور کننده که با وقارِ خاک و رنگ‌های گرمِ سرخ و زردِ خورشید درآمیخته است، آن‌ها با هنری که از دلِ نیاز و رنج برخاسته، به این سرزمین هویت و تپش می‌بخشند؛ هنری که در آن هر گره، پیوندی است میانِ هنرِ دست و شکوهِ روح.

سیستان و بلوچستان سرزمین تضادهاست؛ جغرافیای بزرگ با تاریخ سترگ که زنانش آن را معنایی متفاوت بخشیده اند، این زنان نه تنها خود هنرمند هستند بلکه هنر را در ابعاد مختلف زندگی خانواده و اجتماع ساری و جاری کرده اند.

مریم سارانی مدرس دانشگاه از جمله یکی بانوان سیستانی است که با موفقیت در حوزه های مختلف توانسته بخشی از توانمندی زنان سیستان را معرفی کند.

او همین چند روز قبل در ششمین نمایشگاه بین‌المللی توانمندی‌های روستاییان و عشایر کشور به عنوان بانوی شایسته ایران معرفی و تجلیل شد.

مریم سارانی می گوید که این رویداد ملی در محل دائم نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران با مدیریت معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری برگزار شد و افتخار داشتم به مدت چهار روز به عنوان نماینده تشریفات وی‌آی‌پی (VIP) سیستان و بلوچستان فعالیت داشته باشم.

او در گفتگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: چیدمان، دیزاین، پذیرایی و امور تشریفات بخش وی‌ آی‌ پی و میزبانی از مقامات کشور از جمله ریاست جمهوری، تنی چند از وزرا، سفیران کشورهای مختلف جهان و استانداران کشور از جمله وظایفی بود که با پوشش و لباس محلی برگرفته از مهمان نوازی مردمان سیستان و بلوچستان را بر عهده داشتم.

وی افزود: در پایان رویداد و با ارزیابی عملکرد بخش‌های مختلف به عنوان بانوی شایسته ایران در این نمایشگاه بین‌المللی انتخاب شدم.

این بانوی سیستانی که به گفته خودش یک دختر روستایی عشایرزاده از خطه مرزی هیرمند در منطقه سیستان است تاکنون ۲ مدرک کارشناسی ارشد در رشته‌های «توسعه روستایی» و «مدیریت شهری» اخذ کرده است و در زمان حاضر نیز به عنوان دانشجوی دکترای مدیریت به عنوان کارشناس حوزه بانوان فرمانداری هیرمند مشغول خدمت به دیگر زنان استان است.

سارانی در خصوص سوابق علمی و پژوهشی خود اضافه کرد: نگارش مقالات علمی در حوزه زنان، تدوین «اطلس بانوان شهرستان هیرمند» (که به عنوان نمونه برای فرمانداری‌های استان اعلام شد) و تدریس درس کسب‌ و کار و کارآفرینی در دانشگاه از دیگر فعالیت‌هایم است و رویکردم در تدریس پیوند دادن دانشجویان به ویژه دختران با بازار کار واقعی و آموزش مهارت‌های کاربردی کسب‌ و کارهای کوچک و مشاغل خانگی است.

او معتقد است: بانوان سیستان و بلوچستان با وجود تمام محدودیت‌ها، سرشار از توانمندی، انگیزه و تلاش هستند.

موفقیت مریم سارانی از خطه مرزی شهرستان هیرمند با انتصاب به‌عنوان نماینده تشریفات معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست‌جمهوری و بخش وی‌آی‌پی فراتر از یک افتخار فردی، گواهی روشن بر ظرفیت بالای نخبگان و بانوان مناطق مرزی و کمتربرخوردار است و ثابت کرد که سیستان و بلوچستان نه‌تنها کانون امنیت پایدار و گنجینه‌ اقتصاد بلکه سرزمینی سرشار از نیروی انسانی مستعد، تحصیل‌کرده و مسلط به آداب و تعاملات ملی و بین‌المللی است؛ ظرفیتی که سرمایه‌گذاری بر روی آن، پیشران اصلی توسعه پایدار و تقویت همبستگی اجتماعی به شمار می‌رود.

بهاره ریگی بانوی سوزن‌دوز بلوچ نیز در پیوند با توانمندی زنان سرزمین نخل و آفتاب گفت: سال ۱۳۸۶ پس از فارغ‌ تحصیل شدن از دانشگاه تصمیم گرفتم به‌جای انتظار برای یافتن شغل اداری، کاری را آغاز کنم که هم برای خودم و هم برای زنان روستایم راهی به‌سوی درآمد پایدار باشد؛ این مسیر را با همراهی حدود ۴۰ دختر و زن که بسیاری از آن‌ها سرپرست خانوار بودند آغاز کردیم تا ضمن ایجاد فرصت اشتغال، هنر اصیل سوزن‌دوزی را زنده نگه داریم.

وی با اشاره به دشواری‌های این هنر بیان کرد: سوزن‌دوزی فقط نقش‌زدن روی پارچه نیست بلکه ساعت‌ها کار دقیق و نشستن طولانی می‌خواهد. گاهی چشم‌ها کم‌سو می‌شود و گردن و دست‌ها درد می‌گیرد اما وقتی نقش‌ها جان می‌گیرد و می‌دانیم حاصل کارمان به درآمد خانواده‌ای کمک می‌کند، خستگی را از یاد می‌بریم.

این بانوی اهل سنت ادامه داد: در طول این سال‌ها بیش از ۴۰۰ نفر را با این هنر آشنا کرده‌ام و با برگزاری دوره‌های تکمیلی برای حدود ۲۰۰ نفر از دختران منطقه زمینه اشتغال فراهم شده است اما فروش و عرضه محصولات یکی از دشوارترین بخش‌های این حرفه به شمار می‌رود.

به گفته وی اجاره بالای مغازه باعث شده برخی زنان بلوچ برای فروش محصولات خود به فضای مجازی روی آورند اما فروش اینترنتی هم به‌تنهایی کافی نیست و هنرمندان برای دیده‌شدن و فروش پایدار به بازارچه و نمایشگاه دائمی نیاز دارند.

او تصریح کرد: باوجود چالش های پیش رو زنان سیستان و بلوچستان خود را باور کرده اند و در عین وفادار ماندن به سنت ها و آیین های محلی با جهان مدرن ارتباط گرفته اند.

به نظر می رسد باوجود پیشرفت های زنان سیستان و بلوچستان و خروج از گوشه نشینی، هنوز آنها برای تقویت حس خودباوری و رسیدن به قله های پیشرفت و موفقیت نیازمند همراهی بیشتر مردان خود و البته حمایت مسوولان دستگاههای فرهنگی - اجتماعی هستند.

به دلیل یکسری تفاوت های فرهنگی بین سیستان (شمال) با بلوچستان در جنوب استان ، رفتارهای اجتماعی زنان این ۲ دیار تفاوت های زیاد و و تشابه های کمی با یکدیگر دارد که ظرافت کار دستگاههای فرهنگی - اجتماعی را بیشتر می کند...