به گزارش خبرنگار علمی ایرنا، اکرم قدیمی روز دوشنبه در مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه که در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شد، با تأکید بر ضرورت توجه به ترویج علم برای پیشرفت و آینده جامعه اظهار کرد: با وجود اهمیت علم در توسعه کشور، هنوز حضور آن در زندگی روزمره مردم، تصمیم‌های عمومی و اولویت‌های سیاست‌گذاری متناسب با جایگاه و اهمیت آن نیست.
وی افزود: ما از علم سخن می‌گوییم، به دستاوردهای دانشمندان افتخار می‌کنیم و برای تولید علم و فناوری برنامه‌ریزی داریم، اما آیا به همان اندازه برای نزدیک کردن علم به زندگی مردم، تقویت اعتماد عمومی به دانش و فراهم کردن امکان مشارکت جامعه در فعالیت‌های علمی تلاش کرده‌ایم؟
رئیس انجمن ترویج علم ایران با بیان اینکه علم زمانی به سرمایه واقعی یک جامعه تبدیل می‌شود که از مرزهای دانشگاه و آزمایشگاه فراتر رود، ادامه داد: دستاوردهای علمی زمانی ارزش اجتماعی کامل خود را پیدا می‌کنند که در اندیشه، انتخاب‌ها و تصمیم‌های مردم حضور داشته باشند.
قدیمی با اشاره به اهمیت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه گفت: این مناسبت تنها فرصتی برای بزرگداشت علم و دانشمندان نیست، بلکه بر این حقیقت تأکید دارد که علم باید در خدمت انسان، صلح، توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی قرار گیرد.
وی شعار امسال یونسکو با عنوان «یافتن زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی» را دارای معنایی عمیق و راهبردی دانست و اظهار کرد: در جهان امروز که اختلافات و تنش‌های سیاسی و بین‌المللی گاه مسیر گفت‌وگو را دشوار می‌کند، علم همچنان می‌تواند زمینه مشترکی برای همکاری ملت‌ها فراهم آورد.
رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به چالش‌های مشترک جهانی افزود: تغییرات اقلیمی، بحران آب، بیماری‌ها، امنیت غذایی و تحولات هوش مصنوعی مرزهای جغرافیایی نمی‌شناسند و حل آنها نیازمند دانش، گفت‌وگو و همکاری جمعی است.
قدیمی تأکید کرد: البته این زمینه مشترک نباید تنها میان دولت‌ها و دانشمندان شکل بگیرد، بلکه باید میان علم و مردم نیز ارتباطی مؤثر برقرار شود. جامعه‌ای که بتواند شواهد علمی را ارزیابی کند، میان علم و شبه‌علم تمایز قائل شود، پرسشگری و تفکر نقادانه را تقویت کند و در تصمیم‌های مرتبط با زندگی خود مشارکت داشته باشد، آمادگی بیشتری برای مواجهه با چالش‌های امروز و ساختن آینده خواهد داشت.
وی با بیان اینکه علم صرفاً به معنای انتقال اطلاعات علمی نیست، افزود: ترویج علم زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگ علمی و سواد علمی در جامعه است. سواد علمی به معنای توانایی پرسیدن، اندیشیدن، ارزیابی شواهد و تصمیم‌گیری آگاهانه بر پایه دانش است.
قدیمی ادامه داد: در روزگاری که با گسترش اطلاعات نادرست و تحولات شتابان فناوری و هوش مصنوعی روبه‌رو هستیم، برخورداری از این توانایی ضرورتی اساسی برای زندگی فردی و اجتماعی به شمار می‌رود.
تبدیل هفته ترویج علم به دهه ترویج علم
رئیس انجمن ترویج علم ایران با اشاره به سابقه فعالیت‌های این انجمن در حوزه ترویج علم گفت: انجمن ترویج علم ایران از سال ۱۳۹۱ با ابتکار برگزاری هفته ترویج علم تلاش کرد فرصتی برای توجه بیشتر به اهمیت علم در جامعه فراهم کند.
وی افزود: در طول این سال‌ها شماری از دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، مراکز علمی، رسانه‌ها و فعالان این حوزه با برگزاری نشست‌ها، نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های آموزشی و تعاملی در این حرکت مشارکت کردند و در گسترش فرهنگ علمی و معرفی اهمیت علم در زندگی جامعه نقش‌آفرین بودند.
قدیمی با اشاره به برگزاری پانزدهمین دوره این حرکت اظهار کرد: امسال با تبدیل هفته ترویج علم به دهه ترویج علم، تلاش داریم دامنه این فعالیت‌ها را گسترش دهیم و فرصت بیشتری برای مشارکت نهادهای علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم کنیم.
وی تصریح کرد: این تغییر صرفاً به معنای افزایش تعداد روزهای برگزاری برنامه‌ها نیست، بلکه تلاشی برای حضور پررنگ‌تر علم در فضای عمومی، ارتباط نزدیک‌تر دانشگاه‌ها با مردم و تقویت مسئولیت اجتماعی نهادهای علمی است.
ترویج علم هنوز از حمایت‌های پایدار برخوردار نیست
رئیس انجمن ترویج علم ایران با بیان اینکه تحقق اهداف ترویج علم به برگزاری رویدادهای مناسبتی و تلاش‌های داوطلبانه محدود نمی‌شود، اظهار کرد: پرسش اساسی این است که چرا با وجود تأکید فراوان بر اهمیت ترویج علم، این حوزه از جایگاه نهادی، اعتباری و سیاستی متناسب با اهمیت خود برخوردار نیست؟
قدیمی ادامه داد: چرا بسیاری از فعالیت‌های ارزشمند این حوزه همچنان به انگیزه و تلاش شخصی استادان، پژوهشگران، انجمن‌ها و گروه‌های داوطلب وابسته است و چرا در کنار حمایت از تولید علم و پژوهش، برای گسترش فهم عمومی علم و ایجاد ارتباط مؤثر میان علم و جامعه، سازوکارهای حمایتی پایداری کمتری وجود دارد؟
وی تأکید کرد: نمی‌توان از دانشگاه‌ها انتظار داشت مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کنند، اما این مسئولیت در سیاست‌ها و نظام ارزیابی آنها جایگاه روشنی نداشته باشد. همچنین نمی‌توان از استادان و پژوهشگران انتظار داشت دانش خود را در اختیار جامعه قرار دهند، اما برای فعالیت‌های ترویجی آنان مشوق و امتیاز مناسبی در نظر نگرفت.
رئیس انجمن ترویج علم ایران افزود: نمی‌توان ترویج علم را ضرورتی راهبردی دانست، اما برای استمرار آن منابع و حمایت‌های مشخصی پیش‌بینی نکرد.
قدیمی با تأکید بر ضرورت به رسمیت شناختن ترویج علم به‌عنوان بخشی از سیاست‌گذاری علمی و اجتماعی کشور گفت: این امر مستلزم پیش‌بینی منابع مالی پایدار، حمایت از انجمن‌های علمی و نهادهای فعال در این حوزه، توجه به فعالیت‌های ترویجی در نظام ارزیابی دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی و تقویت همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و نهادهای علمی و فرهنگی است.
وی خاطرنشان کرد: این مطالبه صرفاً خواسته یک انجمن یا دغدغه مروجان علم نیست، بلکه موضوعی مرتبط با آینده جامعه و کیفیت توسعه علمی کشور است. ترویج علم باید به‌عنوان مسئولیتی مشترک میان دولت، نظام علمی و جامعه شناخته شود و از فعالیتی مناسبتی و حاشیه‌ای به بخشی پایدار از زیست علمی و اجتماعی کشور تبدیل شود.
قدیمی ابراز امیدواری کرد دهه ترویج علم فراتر از یک رویداد، فرصتی برای شکل‌گیری گفت‌وگویی جدی درباره این ضرورت‌ها و زمینه‌ساز تصمیم‌ها و اقدامات مؤثر برای ارتقای جایگاه ترویج علم در کشور باشد.
وی با اشاره به ضرورت همراهی همه بخش‌ها برای تحقق این هدف افزود: تحقق ترویج علم به همدلی و همکاری دولت، وزارت علوم، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، انجمن‌های علمی، رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی، بخش خصوصی و شهروندان نیاز دارد.
علم باید در کیفیت زندگی مردم دیده شود
رئیس انجمن ترویج علم ایران در بخش پایانی سخنان خود با بازگشت به شعار امسال یونسکو با عنوان «یافتن زمینه مشترک از طریق دیپلماسی علمی» گفت: این شعار به ما یادآوری می‌کند که علم می‌تواند پلی میان ملت‌ها و فرهنگ‌ها، دانشگاه و جامعه، دانشمند و شهروند، پژوهش و زندگی و میان دانستن و تصمیم گرفتن باشد.
قدیمی تأکید کرد: ما به علمی نیاز داریم که فقط در مقالات و آزمایشگاه‌ها ندرخشد، بلکه اثر خود را در کیفیت زندگی مردم، تصمیم‌های آگاهانه، اعتماد اجتماعی و توانایی جامعه برای مواجهه با آینده نشان دهد.
وی با بیان اینکه ترویج علم هزینه‌ای در حاشیه فعالیت‌های علمی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است، افزود: آینده علم فقط به آنچه امروز تولید می‌کنیم وابسته نیست، بلکه به این نیز بستگی دارد که چه تعداد از مردم را در فهمیدن، به‌کار گرفتن و ساختن آینده با علم صحیح همراه می‌کنیم.
قدیمی در پایان خواستار عبور از صرفاً ستایش اهمیت علم و برداشتن گام‌های عملی برای حضور مؤثر آن در زندگی جامعه شد و گفت: حمایت از ترویج علم و نهادینه‌سازی فرهنگ علمی باید در دستور کار قرار گیرد؛ علم برای صلح، علم برای توسعه و علم برای همه، نه فقط شعار یک روز جهانی، بلکه مسئولیتی است که باید هر روز در سیاست‌ها، دانشگاه‌ها و زندگی اجتماعی ما تحقق یابد.