به گزارش ایرنا؛ در دل تپه انوج گویی زمان ایستاده و خشتهای خام و سفالهای شکسته، زمزمه زندگی مردمانی را بازمیگویند که روزگاری در همین نقطه، نان پختند، بذر کاشتند و کودکانشان را در آغوش خاک سپردند.
کاوشهای باستانشناسی، پرده از توالی شگفتانگیز فرهنگها برداشته است؛ از مسوسنگ میانی و جدید گرفته تا مفرغ قدیم و میانی و جدید، عصر آهن، اشکانی، ایلخانی و قاجار، گویی هر دوره، نقشی تازه بر بومِ این تپه زده و ردّی از خود برجای گذاشته است. در مجاورت آن دستکندِ زیرزمینی انوج چون رازخانهای در دل زمین با اتاقها و راهروهای پیچدرپیچ در عمق سه تا پنج متری، گواهی بر هوشمندی و خلاقیت مردمانی است که در هزاره اول پیش از میلاد و دورههای اسلامی، این فضای زیرزمینی را برای ذخیرهسازی و تدفین ساخته و پرداختهاند.
این تپه که در ۲۴ اسفند ۱۳۵۳ با شماره ۱۰۳۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در تیرماه ۱۴۰۴ مجموعه دستکند آن نیز بهطور رسمی در فهرست آثار ملی جای گرفت، نهتنها یک محوطه باستانی، بلکه روایتگر پیوند ناگسستنی انسان و این سرزمین کهن در گذر هزارههاست؛ جایی که خاک، سخن میگوید و سکوت، تاریخ را فریاد میزند.
تپه تاریخی انوج، که در نزدیکی روستایی به همین نام در شهرستان ملایر قرار دارد و با نام محلی «قلعه بلنده» نیز شناخته میشود، یکی از محوطههای باستانی شاخص در شرق زاگرس مرکزی به شمار میرود که گویی کتابی گشوده از هزاران سال تمدن و استقرار بشری است.
تپه انوج با قدمت هزاره ششم پیش از میلادتپه انوج که از هزاره پنجم و ششم پیش از میلاد قدمت دارد، کاوشهای باستانشناسی انجامشده در این محوطه، توالی فرهنگی چشمگیری را آشکار ساخته است؛ دورههایی از مسوسنگ میانی و جدید، مفرغ قدیم، میانی و جدید، عصر آهن ، اشکانی، ایلخانی و قاجاریه، همگی گواهی بر استقرارهای ناپیوسته اما طولانیمدت در این نقطه از ایران زمین هستند.
در دل این تپه و در مجاورت آن، مجموعه دستکند زیرزمینی انوج قرار دارد که با اتاقها، سالنها و راهروهای ارتباطی متعدد در عمق سه تا پنج متری زمین، ساختاری پیچیده و خاص را پدید آورده است؛ فضایی که با توجه به یافتههای سفالی و استخوانهای انسانی، دارای لایههای تاریخی متعلق به هزاره اول پیش از میلاد و دورههای اسلامی است و کاربریهایی چون ذخیرهسازی مواد غذایی و تدفین را نشان میدهد.
این مجموعه ارزشمند در تیرماه ۱۴۰۴ بهطور رسمی در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد تا گامی مهم برای حفاظت و معرفی هرچه بهتر آن برداشته شود ، تپه انوج نهتنها از منظر باستانشناسی پتانسیل بالایی برای درک تحولات فرهنگی منطقه دارد، بلکه بهعنوان یک جاذبه تاریخی، روایتگر پیوند ناگسستنی انسان و این سرزمین کهن در گذر هزارههاست.
روستای انوج، از سکونتگاههای کهن منطقه در محدوده مرزی استانهای همدان و لرستان و در نزدیکی شهرهای ملایر، نهاوند و بروجرد واقع شده، این روستا با برخورداری از پیشینه تاریخی غنی، علاوه بر تپه باستانی، بقایای برجها و قلعههای تاریخی و همچنین سازهها و راهروهای زیرزمینی را در خود جای داده که بخشهایی از آنها تاکنون مورد کاوش و بررسی دقیق قرار نگرفتهاند.
تپه باستانی انوج نیز از مهمترین محوطههای تاریخی دشتهای شرقی زاگرس مرکزی به شمار میرود و شواهد باستانشناختی موجود در آن، بیانگر تداوم سکونت و حضور فرهنگهای مختلف در دورههای گوناگون تاریخی است.
از دیگر جاذبههای تاریخی روستای انوج، قلعهای کهن با همین نام است که بر فراز تپهای تاریخی بنا شده و احتمال ارتباط آن با دوره اشکانی مطرح شده است. همچنین وجود راهروها و فضاهای زیرزمینی در زیر بخشهایی از بافت روستا، بر اهمیت تاریخی و باستانشناختی این منطقه افزوده است.
تپه تاریخی انوج، با ظرفیتهای ارزشمند پژوهشی، تاریخی و گردشگری، یکی از میراثهای کمتر شناختهشده شهرستان ملایر محسوب میشود که حفاظت، معرفی و انجام مطالعات باستانشناسی بیشتر در آن میتواند نقش مهمی در شناخت تاریخ و تمدن منطقه و توسعه گردشگری فرهنگی ایفا کند.
نصب دو برج نوری در محوطه باستانی تپه ارگ انوجرییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: حفظ و حراست از بناهای تاریخی یکی از وظایف مهم ماست و اقدامات شاخصی در این زمینه صورت گرفته است.
«ابراهیم جلیلی» افزود: در راستای توسعه زیرساختهای گردشگری و با هدف افزایش امنیت، رفاه حال گردشگران و مسافران، همچنین فراهم آوردن شرایط مناسب برای بازدید در ساعات شبانه، دو برج نوری توسط دهیاری روستای انوج در محوطه باستانی تپه ارگ این روستا نصب و راهاندازی شد.
وی ادامه داد: این اقدام ارزشمند، گامی مهم در جهت معرفی هرچه بهتر ظرفیتهای تاریخی و طبیعی منطقه و توسعه گردشگری پایدار در شهرستان ملایر محسوب میشود.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر بیان کرد: قلعه باستانی انوج یکی از آثار باستانی برجسته در استان همدان در بخش سفیدکوه ملایر است که در روستای انوج و بر فراز تپهای در حدود ۳۵ کیلومتری جنوبغرب ملایر قرار دارد.
جلیلی یادآور شد: این قلعه باستانی که از خشت و گل ساخته شده، یادگاری ارزشمند از تمدنهای اولیه فلات ایران به شمار میآید و باستانشناسان قدمت آن را تا حدود هشت هزار سال پیش تخمین زدهاند.
تپه انوج؛ ظرفیت پایدار گردشگری ملایروی ادامه داد: موقعیت استراتژیک قلعه بر روی تپه باعث شده که بر دشتهای اطراف دید کامل و از نظر دفاعی در برابر حملات احتمالی مقاوم باشد. همین ویژگیها نشان میدهد که قلعه انوج، روزگاری یکی از مراکز مهم سکونت و حکومت در ناحیه جنوب همدان بوده است.
به گفته وی؛ از مهمترین ویژگیهای معماری این بنای کهن، استفاده از خشت خام، گل و مصالح بومی منطقه در ساخت دیوارها و فضاهای داخلی است. ضخامت دیوارها در برخی نقاط، تا چند متر میرسد که نشاندهنده هدف تدافعی و استحکام سازه است، در اطراف این قلعه، مجموعهای از تونلها و غارهای دستکَند کشف شده که به نظر میرسد در گذشته بهعنوان راههای مخفی یا پناهگاه اضطراری مورد استفاده قرار میگرفتهاند.
جلیلی گفت: این تونلها که بخشهایی از آنها هنوز قابل مشاهده است، ارتباط قلعه را با نقاط اطراف یا منابع آب زیرزمینی برقرار میکردهاند و هنگام خطر راهی امن برای خروج ساکنان فراهم میساختند.
وی اضافه کرد: قلعه انوج با وجود سادگی ساختار خود، دربردارنده لایههای تاریخی بسیار مهمی از دوران پیش از تاریخ تا قرون اسلامی است و این اثر از منظر تاریخی، فرهنگی و باستانشناسی اهمیت ویژهای دارد و هر ساله مورد توجه پژوهشگران، گردشگران و علاقهمندان به تاریخ کهن ایران قرار میگیرد.
به گزارش ایرنا؛ تاکنون بیش از ۳۴۰ اثر و بنای تاریخی در شهرستان ملایر شناسایی شده که بیش از ۲۴۰ اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.