به گزارش ایرنا، گوشی قاپی که اگرچه به ظاهر جرمی خرد محسوب میشود، اما به دلیل شیوع و تأثیر بر احساس امنیت عمومی، به یکی از دغدغههای اصلی شهروندان تهران و پلیس تبدیل شده است بررسیها نشان میدهد که این جرم نتیجه همگرایی چند عامل اقتصادی، اجتماعی و موقعیتی است.
عوامل اقتصادی و انگیزههای سارقان
انگیزه اصلی در بسیاری از موارد گوشیقاپی، مسائل اقتصادی است جهش قیمت گوشیهای هوشمند در سالهای اخیر، این کالای کوچک را به گزینهای بسیار جذاب برای سارقان تبدیل کرده است.
رئیس پلیس تهران بزرگ اعلام کرده است که به دلیل مشکلات اقتصادی و افزایش قیمت موبایل، جرایمی مانند موبایلقاپی افزایش یافته است، سارقان معمولاً گوشیهای سرقتی را در بازارهای غیررسمی و به سرعت به پول تبدیل میکنند؛ در برخی موارد انگیزهها از نیاز مالی فراتر میرود، برای مثال برخی سارقان دستگیرشده اعلام کردهاند که برای پرداخت دیه یا بدهیهای سنگین پس از آزادی از زندان دست به این کار زدهاند، همچنین مواردی از سرقت به صرف هیجان یا تحت تأثیر دوستان و شرطبندی نیز گزارش شده است.
فرصتسازی شهروندان و غفلت عمومی
بخش قابل توجهی از موفقیت سارقان مرهون غفلت و بیتوجهی شهروندان به محیط اطراف است، سارقان اغلب در کمین افرادی هستند که در خیابان پشت چراغ قرمز یا داخل خودرو مشغول صحبت با تلفن هستند و تمرکز کافی بر اطراف خود ندارند.
رئیس پلیس تهران بزرگ نیز بخشی از تقصیرها را متوجه مالباختگان دانسته و اشاره کرده است که نگه داشتن گوشی در دست راست و عدم توجه به اطراف افراد را در معرض توجه سارقان قرار میدهد، سارقان حرفهای به دقت سوژههای خود را از میان رهگذران و سرنشینان خودروهایی که توجهی به محیط ندارند انتخاب و در کسری از ثانیه اقدام میکنند به عبارت دیگر، اگرچه جرم توسط سارق انجام میشود اما فرصت ارتکاب آن تا حد زیادی توسط رفتار شهروندی فراهم میشود.
آیا قصوری متوجه عوامل انتظامی است؟
با وجود تلاشهای پلیس برای مقابله با این پدیده، انتقاداتی نیز به عملکرد نیروی انتظامی وارد شده است. برخی گزارشها حاکی از آن است که در پی افزایش سرقتها، شهروندان در مراجعه به کلانتریها با پاسخهای مناسب مواجه نمیشوند و روند پیگیری پروندهها کند پیش میرود، همچنین در حالی که پلیس تأکید دارد که باید بلافاصله پس از سرقت، عملیات ردزنی (ردیابی) گوشی آغاز شود، در عمل گزارشهایی وجود دارد که تماس با ۱۱۰ برای پیگیری لحظهای با ارجاع به کلانتری و اتلاف وقت حیاتی همراه میشود.
با این حال، پلیس در مقاطع مختلف طرحهایی مانند دستگیری باندهای موبایلقاپ و کاهش نسبی آمار را نیز گزارش کرده است.
تنوع انگیزههای سارقان
از نیاز اقتصادی تا هیجان و بدهی؛ انگیزه اقتصادی غالب است، اما موارد خاصی نیز وجود دارد. یک سارق دستگیرشده اعتراف کرد که برای جمعآوری پول دیه برای آزادی برادر زندانیاش دست به سرقت زده است. دو جوان ۱۸ ساله دیگر اعتراف کردند که انگیزه اولیهشان "شرطبندی و شکستن رکورد سرقت زیر یک دقیقه" بوده است. همچنین سارقی گفت که به دلیل "رفاقت" و نتوانستن رد کردن دوستش، دزدی را تجربه کرده است. این نشان میدهد که انگیزههای جرم پیچیده و متنوع است و صرفاً "فقر" نمیتواند توضیحدهنده باشد.
بسیاری از سارقان دستگیرشده سابقه کیفری هم دارند و برخی مجرمان در دوره مرخصی یا آزادی مشروط دوباره مرتکب جرم میشوند و نظارت بر آنها کافی نیست، این نشان میدهد که مجازات و نظام اصلاح، اثر بازدارندگی محدودی بر مجرمان سابقهدار دارد.
یک باند دستگیرشده اعتراف کرد که فقط به سراغ افرادی میرفتند که گوشی خود را آشکارا در دست داشتند، این شیوه عملیاتی بسیار با ریسک پایین و سریع است و اثربخشی پیشگیری را دشوار میکند.
اغلب گوشی های سرقتی از کشور خارج می شوند
فرمانده پایگاه سوم پلیس آگاهی تهران بزرگ در گفت وگو با خبرنگار ایرنا در این زمینه با اشاره به اینکه فراوانی و ارزش بالای تلفن همراه، سارقان را به طمع انداخته است، از شهروندان خواست بهویژه هنگام تردد با خودرو و در ترافیک بزرگراهها هوشیار و مراقب گوشیهای خود باشند، چراکه سارقان موتورسوار با پایین بودن ریسک دستگیری اقدام به سرقت میکنند و بخش زیادی از گوشیهای مسروقه نیز از کشور خارج میشود.
سرهنگ علی اصغر زارعی اظهار کرد: تلفن همراه وسیلهای است که در اختیار هر شهروندی که در سطح شهر تردد میکند، قرار دارد و همین فراوانی و ارزش بالای آن، برخی سارقان را به طمع انداخته تا به سمت سرقت گوشی روی آورند.
وی با بیان اینکه فراوانی گوشی تلفن همراه در میان اموال، آن را به طعمهای اصلی برای سارقان تبدیل کرده است، افزود: غالب این سرقتها توسط سارقان موتورسوار انجام میشود و انتظار ما از شهروندان این است که حفظ هوشیاری داشته باشند، بهویژه داخل خودرو وقتی شیشه پایین است، مراقبت کنند و در ترافیکها و بزرگراهها توجه بیشتری داشته باشند.
فرمانده پایگاه سوم پلیس آگاهی تهران بزرگ تصریح کرد: سارق با موتورسیکلت میآید، ترکنشین پیاده میشود، سرقت را انجام میدهد و موتور از محل متواری میشود؛ این شیوه برای سارقان خطر کمتری برای دستگیری دارد و به همین علت ریسک پایین دستگیری، آنها را به سرقت ترغیب میکند.
سرهنگ زارعی با اشاره به سرنوشت گوشیهای مسروقه گفت: بخش زیادی از این گوشیها از کشور و از دسترس خارج میشود؛ اما پلیس نیز وظیفه خود را انجام میدهد و دستگیریهای زیادی انجام شده است.
افزایش قیمت به عنوان محرک اصلی اقتصادی
رئیس پلیس آگاهی تهران بزرگ صراحتاً اعلام کرده که افزایش سرسامآور قیمت گوشی همراه، گرایش سارقان را به سمت سرقت گوشی همراه سوق داده است، کاهش ارزش پول و افزایش قیمت کالاهای وارداتی هزینه خرید یک گوشی هوشمند را به شدت بالا برده و در نتیجه انگیزه سارقان برای جرم را افزایش داده است.
به گفته وی گوشیهای سرقتی به سرعت از طریق کانالهای غیررسمی به فروش میرسند. سارقان دستگیرشده اعتراف کردهاند که "گوشیها را به افرادی که اموال مسروقه میخرند میفروشند". برخی گوشیهای گرانقیمت بلافاصله پس از سرقت به خارج از کشور (مانند افغانستان) منتقل میشوند که بازیابی آنها را تقریباً غیرممکن میکند.
پلیس همچنین اذعان دارد که برخی گوشیهای کشفشده به صورت قطعات جدا شده و قابل شناسایی نیستند.